Tổng thống Trump dọa rút Mỹ khỏi NATO: Liên minh trên bờ vực tan rã

Lãnh đạo các nước thành viên NATO tại The Hague, Hà Lan vào tháng 6/2025 (Ảnh: AFP).

Trong những năm gần đây, liên minh NATO đã vượt qua các thách thức mang tính sống còn, từ cuộc chiến ở Ukraine đến nhiều đợt gây sức ép và chỉ trích từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Tổng thống Trump từng đặt nghi vấn về sứ mệnh cốt lõi của NATO và cảnh báo kiểm soát vùng lãnh thổ tự trị Greenland của Đan Mạch – một thành viên NATO.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích và các nhà ngoại giao, chính cuộc chiến giữa Mỹ – Israel với Iran, nơi cách châu Âu hàng nghìn km, mới là yếu tố khiến liên minh 76 năm tuổi trên bờ vực tan rã, đồng thời đe dọa đẩy NATO vào tình thế yếu nhất kể từ khi được thành lập.

Tổng thống Trump đã tỏ ra giận dữ vì các nước châu Âu từ chối điều lực lượng hải quân tới mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải toàn cầu sau khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch tập kích Iran hôm 28/2. Với lý do này, chủ nhân Nhà Trắng tuyên bố cân nhắc rút Mỹ khỏi NATO.

Các phát biểu của Tổng thống Trump đã làm dấy lên lo ngại chưa từng có rằng Mỹ sẽ không hỗ trợ các đồng minh châu Âu nếu họ bị tấn công, bất kể Washington có chính thức rời khỏi NATO hay không.

Theo các nhà phân tích và các nhà ngoại giao, hệ quả đặt ra là NATO – liên minh được thành lập từ thời Chiến tranh Lạnh và từ lâu vốn được xem là nền tảng của an ninh châu Âu – đang rạn nứt, đồng thời cam kết phòng thủ chung cốt lõi không còn vững chắc như trước.

“Đây là thời điểm tồi tệ nhất của NATO kể từ khi được thành lập”, Max Bergmann, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, hiện lãnh đạo Chương trình châu Âu, Nga và Á – Âu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington, nhận định.

Thực tế này đang thấm dần vào nhận thức của các nước châu Âu, khu vực từ lâu dựa vào NATO như một “bức tường thành” để đối phó với Nga.

Vào tháng 2, Tổng thư ký NATO Mark Rutte từng bác bỏ ý tưởng châu Âu tự phòng thủ mà không có Mỹ. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, nhiều quan chức và nhà ngoại giao xem đây là kịch bản hoàn toàn có khả năng xảy ra.

“NATO vẫn cần thiết, nhưng chúng ta phải tính đến khả năng NATO không có Mỹ. Thậm chí việc tổ chức này có nên tiếp tục được gọi là NATO – Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương – hay không cũng là một câu hỏi hợp lý”, Tướng Francois Lecointre, cựu Tổng tham mưu trưởng lực lượng vũ trang Pháp từ năm 2017 đến 2021, cho biết.

Tình huống khó khăn với NATO

NATO từng đối mặt với thách thức trước đây, đặc biệt trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump từ năm 2017 đến năm 2021. Vào thời điểm đó, ông cũng từng cân nhắc rút Mỹ khỏi liên minh.

Nhiều quan chức châu Âu trước đây tin rằng có thể “giữ chân” Tổng thống Trump bằng những nghi thức long trọng và những lời khen ngợi. Tuy nhiên, hiện nay niềm tin này dường như đã lung lay.

Tổng thống Trump và đội ngũ của ông bày tỏ thất vọng trước sự miễn cưỡng của NATO trong việc hỗ trợ Mỹ lúc cần thiết, bao gồm việc không góp phần mở lại eo biển Hormuz cũng như không mở cửa cho Mỹ sử dụng một số sân bay và không phận. Các quan chức Mỹ tuyên bố NATO không thể là “con đường một chiều”.

Các quan chức châu Âu phản bác rằng họ chưa nhận được yêu cầu cụ thể từ Mỹ về việc triển khai lực lượng quân sự cho sứ mệnh “khai thông” eo biển Hormuz. Họ cũng phàn nàn rằng Washington không nhất quán về việc liệu sứ mệnh này sẽ được thực hiện trong hay sau xung đột Iran.