Trách nhiệm thuộc về ai?

Hạ cốt nền đường, không được phép để nhà dân bên vực sâu

Như Báo Thanh Niên đã thông tin, nhiều hộ dân ở mặt tiền đường ĐT.753 đang phải “sống trong sợ hãi”. Lý do, khi dự án nâng cấp, mở rộng đường ĐT.753 đoạn qua xã Tân Lợi, tỉnh Đồng Nai, thi công hạ cốt nền đường, khiến nhà dân chênh vênh bên mép vực sâu, với vách đất dựng đứng.

Theo đại diện Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Đồng Nai (chủ đầu tư dự án): Dự án nâng cấp, mở rộng đường ĐT.753 đã được UBND tỉnh Bình Phước (cũ) phê duyệt từ cuối năm 2024. Ban đầu với vận tốc thiết kế là 60 km/giờ, chiều dài tuyến khoảng 13 km, với tổng mức đầu tư 480 tỉ đồng.

“Tuy nhiên do tình hình mới, nhằm đảm bảo mục tiêu kết nối của tuyến đường, Sở Xây dựng đã có báo cáo vào tháng 4.2025 về việc điều chỉnh quy mô công trình. Đồng thời mở rộng mặt đường của tuyến, và đã được UBND tỉnh Bình Phước (cũ) thống nhất. Trên cơ sở đó, vận tốc thiết kế của dự án được điều chỉnh từ 60 km/giờ lên thành 80 km/giờ. Dẫn đến phải cải tạo lại độ dốc dọc một số đoạn tuyến”, đại diện Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng cho biết.

Theo luật sư Hoàng Hà (Công ty luật TNHH MTV Thiên Quý), khi triển khai dự án hạ tầng giao thông, cơ quan chức năng phải tính toán đầy đủ các yếu tố pháp lý và kỹ thuật để bảo đảm an toàn cho người dân và người tham gia giao thông.

Trước hết là thẩm tra an toàn giao thông và hành lang an toàn đường bộ. Trường hợp dự án điều chỉnh thông số kỹ thuật lớn, như nâng vận tốc thiết kế từ 60 km/giờ lên 80 km/giờ thì bắt buộc phải thẩm tra lại an toàn giao thông ở bước thiết kế kỹ thuật.

Việc tăng tốc độ lưu thông kéo theo yêu cầu cao hơn về độ dốc, tầm nhìn và đặc biệt là chiều rộng hành lang an toàn đường bộ. Đơn vị thiết kế phải tính toán khoảng lùi an toàn từ mép taluy đến nhà dân hiện hữu nhằm phòng ngừa sạt lở, sụt lún và bảo vệ người tham gia giao thông khỏi nguy cơ đất đá rơi từ vách taluy dựng đứng.

Thứ hai là đánh giá tác động môi trường và sinh kế người dân. Báo cáo phải đánh giá đầy đủ điều kiện địa chất, thủy văn, nguy cơ sạt lở và các sự cố môi trường có thể phát sinh trong quá trình thi công.

Trường hợp thi công làm mất lối ra vào, buộc các hộ kinh doanh phải ngừng hoạt động, cơ quan chức năng phải tính toán phương án hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ ngừng kinh doanh và chuyển đổi nghề nghiệp ngay từ giai đoạn nghiên cứu khả thi.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý phải phê duyệt kịch bản phân luồng, bố trí dải phân cách, hệ thống biển báo và đèn tín hiệu ban đêm. Không được cấp phép thi công nếu nhà thầu chưa bố trí đầy đủ các thiết bị cảnh báo nguy hiểm tại khu vực thi công.

Người dân bị đe dọa tính mạng, chính quyền phải làm gì?

Khi xuất hiện vách đất dựng đứng có nguy cơ sạt lở, nhà dân bị nứt và mất lối thoát hiểm, đây là tình huống nguy hiểm đến tính mạng trước mắt, không phụ thuộc tiến độ bồi thường.

Theo luật sư Đặng Thị Thúy Huyền (Công ty luật TNHH HPL và cộng sự): “Pháp luật không chỉ yêu cầu bảo đảm an toàn đối với công trình đang xây dựng mà còn đặt ra nghĩa vụ bảo vệ công trình liền kề”.

Căn cứ vào luật Xây dựng, trong suốt quá trình thi công, chủ đầu tư và nhà thầu có trách nhiệm tổ chức giám sát an toàn, kịp thời phát hiện và xử lý các nguy cơ mất an toàn. “Nghĩa vụ này mang tính liên tục, không phụ thuộc vào tiến độ dự án hay tình trạng giải phóng mặt bằng”, luật sư Huyền nói.

Đối với trách nhiệm quản lý nhà nước, luật sư Huyền cho rằng, căn cứ luật Tổ chức chính quyền địa phương, UBND các cấp có trách nhiệm quản lý toàn diện trật tự xây dựng trên địa bàn, bao gồm việc bảo đảm an toàn công trình, an toàn cho người dân và tài sản của họ.

Khi tiếp nhận phản ánh về nguy cơ sạt lở nghiêm trọng, UBND có thẩm quyền phải tổ chức kiểm tra thực địa, yêu cầu cơ quan chuyên môn đánh giá mức độ rủi ro. Để từ đó chủ động áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời như: yêu cầu tạm dừng thi công, khoanh vùng nguy hiểm, tổ chức di dời tạm thời người dân ra khỏi khu vực có nguy cơ cao.

Luật sư Hoàng Hà phân tích thêm, đối với trường hợp người dân không chấp nhận phương án bồi thường và chưa bàn giao mặt bằng, cơ quan nhà nước có thẩm quyền vẫn phải tổ chức đối thoại, vận động và thuyết phục.

Nếu đã thực hiện đầy đủ trình tự, thủ tục mà người dân vẫn không chấp hành, Chủ tịch UBND cấp có thẩm quyền sẽ ban hành quyết định cưỡng chế thu hồi đất.

“Xuyên suốt quá trình này, người dân vẫn có quyền khiếu nại, hoặc khởi kiện vụ án hành chính đối với phương án bồi thường, hoặc quyết định thu hồi đất để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình”, luật sư Hoàng Hà phân tích.

Sai sót và trách nhiệm các bên liên quan

Theo luật sư Hoàng Hà, khi tiến hành đào đất, hạ cốt nền đường phải đạt thỏa thuận bồi thường và được bàn giao mặt bằng “sạch”. Nếu không làm sẽ dẫn đến thay đổi nghiêm trọng hiện trạng nhà dân cheo leo trên cao lại sát với mặt đường, xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất.

Việc bỏ qua tiêu chuẩn an toàn thi công tối thiểu, khi tạo vách đất dựng đứng sâu từ 6 m đến 8,5 m mà không triển khai biện pháp chống đỡ, thể hiện việc bỏ qua đánh giá rủi ro địa chất và không thiết lập vùng đệm an toàn.

Việc chậm trễ giám sát rủi ro, để công trình tiếp diễn dù nguy cơ sạt lở đã rõ, cho thấy sự tắc trách trong quản lý hiện trường.

Cũng theo luật sư Hoàng Hà, nhà thầu thi công là đơn vị trực tiếp tạo ra nguồn nguy hiểm cao độ, phải chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại dân sự và có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Chủ đầu tư có trách nhiệm phối hợp giải quyết bồi thường, hỗ trợ di dời và sử dụng nguồn quỹ dự phòng để xử lý rủi ro. UBND cấp xã phải kịp thời đình chỉ thi công đoạn nguy hiểm, bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản của người dân.