Trạm y tế chủ động chăm sóc sức khỏe tận nhà cho người bệnh

Mô hình này có thể nhân rộng không, làm sao để người dân tin tưởng trạm y tế và nguồn lực nào để duy trì lâu dài?

Bà Trịnh Thị Bích Điều (63 tuổi, người dân phường Xuân Hòa, TP.HCM):

Bác sĩ hiểu bệnh như bác sĩ riêng

Trước đây mỗi lần cần đi khám bệnh, tôi đến các bệnh viện (BV) lớn, bệnh nhân đông nên tôi phải đi từ sớm lấy số chờ khá lâu mới đến lượt. Bây giờ có trạm y tế gần nhà, bệnh nhân không đông, bác sĩ sẽ có thời gian nghe tôi kể bệnh, phát thuốc nhanh. Tôi ưng nhất là việc không phải bốc số, đợi khám bệnh rồi đợi lấy thuốc.

Nay mai trạm y tế sẽ cử bác sĩ đến tận nhà để tìm hiểu bệnh thì tôi khỏi lo chuyện phải canh ngày đi khám bệnh.

Tôi có thể cứ ở nhà tập thể dục, xem tivi, khi nào bác sĩ gọi thì lên trạm khám. Các bác sĩ khám cho tôi nhiều thì hiểu bệnh của tôi, như bác sĩ riêng vậy, sẽ hỗ trợ chúng tôi điều trị tốt hơn.

Mong rằng trong thời gian tới, trạm y tế phường có đủ các loại thuốc cho những bệnh mãn tính của người già như tiểu đường, tim mạch, xương khớp, đau mỏi, thần kinh cũng như có đầy đủ các loại máy siêu âm, xét nghiệm, chụp chiếu…

Bác sĩ Hà Ngọc Cường (Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ):

Chủ động quản lý sức khỏe cộng đồng là hướng đi đúng

Trong bối cảnh Việt Nam đối mặt với tình trạng già hóa dân số và sự gia tăng nhanh của bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch… mà tuyến cơ sở không đủ mạnh thì bệnh viện tuyến trên sẽ tiếp tục quá tải. Vì vậy việc chuyển từ “ngồi chờ bệnh nhân” sang chủ động quản lý sức khỏe cộng đồng là bước chuyển cần thiết.

Mô hình này yêu cầu bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ đa khoa làm đội trưởng, có điều dưỡng, dược sĩ và cộng tác viên sức khỏe tại khu dân cư. 

Trong khi đó, nhiều địa phương đang thiếu bác sĩ. Các địa phương cần phải có cơ chế thu hút nhân lực như cải thiện chế độ đãi ngộ, trao thêm quyền tự chủ và nâng cao vị thế chuyên môn của trạm y tế… để các y bác sĩ yên tâm làm việc tại các trạm y tế.

Nếu không thì mô hình dù hay đến đâu cũng khó vận hành bền vững. Ngoài ra cần rõ ràng cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế, phải có cơ chế chi trả cho dịch vụ quản lý sức khỏe, chăm sóc tại nhà.

TS Trần Thanh Tùng (phó trưởng bộ môn dược lý, Trường đại học Y Hà Nội):

Thay đổi từ thói quen của người dân

Mô hình chăm sóc sức khỏe tại nhà đã phát triển rất hiệu quả ở nhiều nước như Úc, Mỹ và các quốc gia có hệ thống y tế tiên tiến. Mỗi khu dân cư thường có bác sĩ hoặc nhân viên y tế phụ trách chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân. 

Bác sĩ này không chỉ khám bệnh mà còn theo dõi lâu dài, quản lý hồ sơ sức khỏe, tư vấn phòng bệnh và điều trị các bệnh thông thường. Chỉ khi bệnh vượt quá khả năng xử trí của tuyến ban đầu, người bệnh mới được chuyển lên các bệnh viện tuyến trên để điều trị chuyên sâu.

Nhờ cơ chế này, hệ thống y tế được vận hành theo tầng nấc rõ ràng, tuyến cơ sở đảm nhận phần lớn nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu. Còn các bệnh viện lớn tập trung điều trị các ca bệnh phức tạp. Một số nơi, nếu người dân đến bệnh viện mà không có bác sĩ gia đình phụ trách khu vực giới thiệu thì bệnh viện không tiếp nhận.

Tuy nhiên khi áp dụng tại Việt Nam, mô hình này gặp không ít thách thức từ thói quen của người bệnh. Người dân thường đến thẳng bệnh viện lớn để khám chữa bệnh thay vì đến trạm y tế phường. 

Để mô hình này hoạt động hiệu quả cần nhiều điều kiện đi kèm như tăng cường năng lực cho tuyến cơ sở, xây dựng hệ thống quản lý hồ sơ sức khỏe người dân, cũng như từng bước thay đổi thói quen tiếp cận dịch vụ y tế của người dân. Việc thay đổi nhận thức và hành vi chăm sóc sức khỏe cộng đồng là một quá trình lâu dài.

Bác sĩ Phạm Thị Châu (Phó giám đốc Trạm y tế phường Xuân Hòa, TP.HCM):

Lập hồ sơ thông tin sức khỏe của bệnh nhân

Trạm y tế phường Xuân Hòa đã được trang bị máy điện tim, siêu âm, X-quang và các xét nghiệm cơ bản, đảm bảo khám chữa bệnh ban đầu. Sắp tới sáu đội chăm sóc sức khỏe sẽ tiếp xúc và nắm thông tin về tình hình sức khỏe của người dân. 

Các đội sẽ lập hồ sơ thông tin sức khỏe của bệnh nhân chuyển về trạm y tế, trạm lên lịch và hẹn từng người một đến khám bệnh tại trạm.

Kết quả thăm khám và phương pháp điều trị sẽ được chuyển cho đội chăm sóc để đội này theo dõi, hướng dẫn người bệnh tập luyện, điều trị tại nhà.

Thời gian đầu, các đội sẽ lấy thông tin và lập hồ sơ cho nhóm người có nguy cơ cao như người cao tuổi và trẻ em dưới 5 tuổi, sau đó đến những nhóm khác. Nhân viên y tế chủ động tìm đến người bệnh quản lý thông tin và theo dõi sức khỏe tại nhà dân, theo nguyên lý y học gia đình – lấy người dân làm trung tâm, chăm sóc chủ động.

Theo kế hoạch, cuối năm 2026 có trên 90% người dân trong khu vực thí điểm được lập hồ sơ sức khỏe điện tử cá nhân, trên 95% số người thuộc nhóm nguy cơ cao được cập nhật hồ sơ sức khỏe; trên 70% người bị tăng huyết áp và đái tháo đường đang điều trị ổn định được quản lý và theo dõi ngay tại tuyến cơ sở.

Ông Tăng Chí Thượng (Giám đốc Sở Y tế TP.HCM):

Thay đổi thói quen chọn nơi khám chữa bệnh ban đầu

Giá trị đặc thù của y tế cơ sở là chức năng quản lý và theo dõi sức khỏe liên tục theo vòng đời của một người từ trẻ em, trưởng thành, phụ nữ mang thai, người lao động đến người cao tuổi và người có bệnh mạn tính.

Thời gian tới, các trạm y tế phường, xã sẽ trở thành “điểm chạm y tế đầu tiên” của mỗi người dân, nếu chỉ dừng lại ở việc khám, chẩn đoán và cấp thuốc như một cơ sở khám chữa bệnh thông thường rất khó tạo ra sự khác biệt.

Cách hoạt động cũ – trạm thụ động chờ người dân đến khám – được thay thế bằng cách tiếp cận chủ động: quản lý sức khỏe theo hộ gia đình, theo nhóm nguy cơ và theo từng giai đoạn của đời người. Bước chuyển đã khắc phục những hạn chế kéo dài của y tế cơ sở, củng cố niềm tin của người dân đối với trạm y tế, giảm tình trạng vượt tuyến không cần thiết, giảm áp lực cho bệnh viện tuyến trên.

Nếu được triển khai bài bản và nhân rộng phù hợp, cách làm này không chỉ nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu lớn hơn: xây dựng tuyến y tế cơ sở mạnh, chủ động và thực sự vì người dân.

Đây là tinh thần cải cách và đổi mới mà nghị quyết 72 (nghị quyết của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân) đã đặt ra. Sở Y tế đang khuyến khích các trạm y tế phường, xã khác đăng ký thí điểm theo mô hình này.

Ngành y tế cũng triển khai rộng chương trình hỗ trợ chuyên môn giữa các bệnh viện chuyên khoa với trạm y tế, tăng tư vấn, hội chẩn từ xa qua telemedicine, qua đó nâng cao năng lực chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh ngay tại tuyến cơ sở.

Sở Y tế tiếp tục hỗ trợ triển khai đấu thầu gộp và giao nhiệm vụ cho các bệnh viện cấp cơ bản, cung ứng đầy đủ, kịp thời thuốc cho trạm y tế theo danh mục, bảo đảm quyền lợi của người dân khi khám, chữa bệnh tại tuyến cơ sở. Khi người dân nhận ra trạm y tế hỗ trợ họ bài bản, tiện lợi và hiệu quả không kém việc đi bệnh viện thì họ sẽ nghĩ đến trạm y tế đầu tiên.

Về cơ sở vật chất và trang thiết bị của các trạm y tế, Sở Y tế TP.HCM cũng đề nghị UBND các phường, xã, đặc khu quan tâm, chủ động đưa nhu cầu đầu tư trạm y tế vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và kế hoạch đầu tư công trung hạn, hằng năm của địa phương.

Sở Y tế cũng sẽ phối hợp với địa phương rà soát hiện trạng, bố trí quỹ đất và tìm nguồn lực để từng bước xây dựng các trạm y tế đủ chuẩn, hiện đại, thân thiện.

Trạm y tế ‘lột xác’

Bệnh viện “đỡ đầu” cho trạm y tế, trạm y tế ‘lột xác’ để hút bệnh nhân, giảm gánh nặng tuyến cuối ra sao? Có trạm y tế 4.0, sử dụng phương tiện bay không người lái.