Trọng tài trong tranh chấp chuỗi và thực tiễn tranh chấp tài chính

(PLO)- Hội thảo “Vấn đề thẩm quyền trong tranh chấp chuỗi và thực tiễn tranh chấp tài chính” đã làm rõ vấn đề thẩm quyền của trọng tài trong các tranh chấp chuỗi, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính…

Sáng 19-3, trong khuôn khổ chuỗi hội thảo chuyên đề và diễn đàn khoa học Trọng tài – Hòa giải 2026 (AMS 2026), Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp cùng Học viện Ngoại giao (DAV) và Trường Kinh tế, Luật và Quản lý Nhà nước (CELG), Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) tổ chức hội thảo chuyên đề “Vấn đề thẩm quyền trong tranh chấp chuỗi và thực tiễn tranh chấp tài chính”.

Hội thảo quy tụ chuyên gia đến từ nhiều lĩnh vực cùng sự tham gia của hơn 250 đại biểu tham dự song song tại hai điểm cầu Hà Nội và TP. HCM.

Chọn tòa án hay trọng tài giải quyết?

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS. TS Phạm Duy Nghĩa – Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhấn mạnh sự gia tăng đáng kể của các tranh chấp trong lĩnh vực tài chính trong thời gian gần đây.

Theo ông Nghĩa, đặt trong bối cảnh chuỗi tranh chấp, khi các vụ tương tự cùng được giải quyết, yếu tố thẩm quyền có thể được đối chiếu, viện dẫn hoặc khai thác như một chiến lược tố tụng của các bên.

Không những vậy, việc tồn tại song song nhiều cơ chế giữa tòa án và trọng tài, giữa trọng tài trong nước và nước ngoài và trong tương lai có thể bao gồm cả các thiết chế trong và ngoài Trung tâm tài chính quốc tế, đặt ra yêu cầu phải xác định rõ thẩm quyền của các cơ quan giải quyết tranh chấp, tránh việc có các quyết định, đánh giá khác nhau giữa các tranh chấp, gây khó khăn, kéo dài thời gian giải quyết.

Ông Nghĩa mong muốn hội thảo sẽ giúp đại biểu tham gia (là doanh nghiệp, luật sư…) có định hướng đúng đắn trong việc lựa chọn tổ chức giải quyết tranh chấp trong giải quyết chuỗi tranh chấp, nên thống nhất một tổ chức hay nhiều tổ chức, trọng tài hay tòa án, trọng tài trong nước hay nước ngoài. Đồng thời, có chiến lược tố tụng phù hợp để giảm thời gian, chi phí theo đuổi vụ kiện, nên khởi kiện thành nhiều vụ hay khởi kiện một vụ.

Trọng tài trong tranh chấp chuỗi

Mở đầu hội thảo, phiên thảo luận thứ nhất tập trung thảo luận về vấn đề “Thẩm quyền trọng tài trong tranh chấp chuỗi và vướng mắc phát sinh”, làm rõ các nguyên tắc cốt lõi và những vấn đề pháp lý đáng chú ý liên quan đến thẩm quyền đối với các tranh chấp theo chuỗi.

Theo các chuyên gia, trên thực tế, trong một chuỗi giao dịch, mỗi hợp đồng có thể được thiết kế với điều khoản giải quyết tranh chấp riêng biệt, dẫn đến việc các bên lựa chọn những cơ chế giải quyết khác nhau, quy tắc tố tụng khác nhau, thậm chí là luật áp dụng và địa điểm trọng tài khác nhau.

Sự thiếu thống nhất này làm phát sinh nhiều rủi ro cho quá trình giải quyết tranh chấp, nhất là khi các tranh chấp có liên hệ chặt chẽ về tình tiết và quan hệ pháp lý nhưng lại được xử lý bởi các hội đồng trọng tài khác nhau.

Các chuyên gia cũng cho rằng hệ quả có thể phát sinh đó là sự xuất hiện của các phán quyết không nhất quán, làm suy giảm tính dự đoán và hiệu quả của cơ chế trọng tài, đồng thời gia tăng chi phí và thời gian tố tụng cho các bên.

TS-LS- Trọng tài viên Nguyễn Trung Nam – Phó Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC, cũng bày tỏ băn khoăn về việc hội đồng trọng tài này ban hành phán quyết này nhưng hội đồng trọng tài khác lại ra phán quyết khác. Cạnh đó, theo ông Nam, khi không đồng ý với phán quyết của trọng tài các bên có thể khởi kiện ra tòa. Lúc này khi giải quyết xong, bản án, quyết định của tòa án sẽ được công khai trên cổng thông tin điện tử tòa án. Trong đó, có phán quyết của trọng tài, ảnh hưởng đến việc bảo mật thông tin.

Tiếp nối các trao đổi về việc xác định thẩm quyền trong tranh chấp chuỗi, các chuyên gia thảo luận về các ảnh hưởng của quyết định thẩm quyền giữa các vụ trong cùng chuỗi tranh chấp.

Theo đó, các chuyên gia chỉ ra thực tiễn, khi có nhiều tranh chấp tương tự phát sinh hàng loạt hoặc nhiều tranh chấp phát sinh từ cùng một cấu trúc giao dịch, cách một hội đồng trọng tài xác định thẩm quyền, lý giải về phạm vi thỏa thuận trọng tài, xác định chủ thể bị ràng buộc…có thể được các bên sử dụng như một cơ sở tham chiếu trong các vụ việc tiếp theo. Điều này góp phần nâng cao tính dự đoán và định hướng lập luận cho các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng, việc này cũng có đưa ra những rủi ro cho phán quyết trọng tài; đồng thời, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với Hội đồng Trọng tài và các trung tâm trọng tài trong việc bảo đảm tính nhất quán của phán quyết trọng tài và sự thống nhất trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Phiên thảo luận thứ hai với nội dung “Tranh chấp chuỗi trong các giao dịch tài chính và thách thức đối với thẩm quyền trọng tài”. Phiên này, các chuyên gia tập trung phân tích thực tiễn tranh chấp chuỗi trong lĩnh vực tài chính, chú trọng phân tích về cấu trúc chuỗi giao dịch tài chính và những thuận lợi và giới hạn về thẩm quyền của trọng tài trong quá trình giải quyết…

Tại hội thảo, VIAC và CELG-UEH đã ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác trên cơ sở thống nhất cao giữa hai bên. Sự kiện này tiếp tục đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa hai đơn vị.