Trung Quốc vượt qua ‘cú sốc’ eo biển Hormuz thế nào?

Trung Quốc tiêu thụ lượng dầu khổng lồ từ vùng Vịnh và nhập khẩu từ khu vực này nhiều tương đương tổng lượng của Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc cộng lại. Khi eo biển Hormuz bị đóng, Trung Quốc dường như ít bị tổn thương hơn nhiều nước trong khu vực nhờ nhiều năm thực hiện các chính sách giảm thiểu rủi ro trước các cú sốc năng lượng.

“Tình hình hiện tại rất gần với những gì các nhà hoạch định Trung Quốc đã hình dung trong nhiều thập kỷ”, Lauri Myllyvirta, đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch tại Phần Lan, nhận định.

Vậy Trung Quốc vượt qua ‘cú sốc’ eo biển Hormuz thế nào?

Bùng nổ xe điện

Cuối năm 2020, Bắc Kinh đặt mục tiêu xe điện chiếm 20% doanh số bán xe mới vào năm 2025. Nhưng đến năm 2025, con số này đã đạt một nửa tổng xe bán ra.

Sự bùng nổ bất ngờ này khiến việc tiêu thụ nhiên liệu của Trung Quốc chững lại sau nhiều thập kỷ tăng trưởng nhanh chóng. Nước này hiện đang đốt và nhập khẩu ít dầu hơn so với dự báo vài năm trước.

Theo ước tính, lượng dầu được thay thế bởi xe điện năm ngoái tương đương với lượng Trung Quốc nhập khẩu từ Ả-rập Xê Út.

Lưới điện gần như không ảnh hưởng

Hệ thống điện của Trung Quốc chủ yếu vận hành bằng than và năng lượng tái tạo-đang tăng trưởng nhanh. Sự bùng nổ năng lượng sạch vượt cả mục tiêu của chính phủ, đến mức gần như toàn bộ nhu cầu điện tăng thêm mỗi năm đều được đáp ứng bằng điện mặt trời hoặc điện gió.

Điều này đồng nghĩa với việc giảm nhập khẩu than và giảm lượng LNG nhập vào một số tỉnh ven biển – nơi loại nhiên liệu này được dùng để sản xuất điện.

Nhiều dầu – nhưng không phụ thuộc một nguồn

Trung Quốc nhập khẩu lượng lớn dầu, nhưng khác với các nước châu Á khác, họ tránh phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất.

Ví dụ, Nhật Bản thường nhập gần 80% dầu từ Ả-rập Xê Út và UAE. Trong khi đó, Trung Quốc mua lượng tương đương từ 8 quốc gia khác nhau, bao gồm cả dầu giá rẻ từ Nga, Venezuela và Iran – những nguồn bị Mỹ trừng phạt mà nhiều nước khác không thể tiếp cận.

Ngoài ra, Trung Quốc còn đưa một phần dầu nhập khẩu vào kho dự trữ chiến lược. Dù quy mô chính xác không rõ, ước tính cùng với dự trữ thương mại, nước này có thể thay thế nguồn nhập khẩu qua Hormuz trong khoảng bảy tháng.

Sản xuất trong nước tăng trưởng

Năm ngoái, Trung Quốc sản xuất 4,3 triệu thùng dầu/ngày – mức kỷ lục, tương đương khoảng 40% lượng dầu nhập khẩu. Tuy nhiên, trữ lượng dầu đang cạn dần và khó có thể lặp lại “cơn sốt dầu đá phiến” như Mỹ.

Ngược lại, khí đốt là câu chuyện khác. Sản lượng trong nước tăng nhanh đến mức, kết hợp với khí nhập qua đường ống, Trung Quốc hiện nhập ít LNG hơn so với năm 2020.

Hệ thống đường ống cho phép Trung Quốc giảm phụ thuộc vào vận tải đường biển, nhập dầu và khí từ Nga, Trung Á và Myanmar. Trong khi đó các kế hoạch xây dựng thêm đường ống lớn như “Năng lượng Siberia 2” đã được đề xuất, nhưng vẫn cần nhiều năm nữa mới hoàn thành.

Tóm lại, trong nhiều thập kỷ, tăng trưởng của Trung Quốc phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, đặc biệt là dầu thô. Nhưng nhờ sự bùng nổ xe điện, nước này đang dần tách tăng trưởng kinh tế khỏi dầu ngoại nhập.

“Nhìn chung, nhu cầu dầu của Trung Quốc có thể đạt đỉnh trong năm nay và sau đó giảm dần”, chuyên gia Chen Lin từ Rystad Energy nhận định. “Vì vậy, dù tỷ trọng nhập khẩu vẫn cao, tình hình khó có thể xấu đi thêm”.