Trưởng Ban Nội chính Trung ương: Nhiều giao dịch hợp đồng chỉ mang tính hình thức khi công chứng

Sáng 9-4, Quốc hội thảo luận tại tổ về các dự án: Luật Hộ tịch (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Xây dựng pháp luật trên tinh thần mới

Phát biểu tại tổ, Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai) cho rằng những vấn đề phát sinh từ thực tiễn đặt ra yêu cầu phải sửa đổi bổ sung các quy định pháp luật trên. Tuy vậy, cần phải có phương pháp tư duy theo tinh thần mới, bởi việc sửa đổi một quy định sẽ không thể hoàn toàn thỏa mãn với yêu cầu của thực tế. 

Theo đó, ông nhấn mạnh tinh thần xây dựng pháp luật mới, ứng dụng công nghệ thông tin, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số sẽ là một động lực cho phát triển. Đây là giải pháp để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, góp phần quản trị quốc gia ngày càng minh bạch, hiệu quả và chặt chẽ hơn, đặc biệt trong xây dựng pháp luật.

Theo ông Trí, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu chuyên ngành góp phần quản lý, khai thác dữ liệu tốt nhất, nhưng phải theo nguyên tắc đảm bảo bảo mật. Mục đích cuối cùng là phải bảo vệ lợi ích quốc gia dân tộc là cao nhất, không để lộ lọt thông tin, đi ngược lợi ích chung…

Ông ví dụ với Luật Công chứng, dự thảo đã thu hẹp phạm vi giao dịch phải công chứng, tăng cường công chứng tự nguyện, tạo thuận lợi và giảm chi phí. 

Đây là mục tiêu phải phấn đấu, bởi trong xã hội phát triển sẽ có những giao dịch không cần phải công chứng. 

Như vậy sẽ có những danh mục bắt buộc công chứng và những danh mục tự nguyện, người dân muốn đăng ký công chứng. Vậy sẽ có những “định lượng” thế nào cho phù hợp để xác định các danh mục trên. 

Theo ông Trí, hoạt động công chứng hiện nay mang tính thủ tục hình thức hơn là chú trọng vào chất lượng nội dung. Ví dụ, một giao dịch tài sản của hai bên, người bán, người mua ký hợp đồng và cùng “thống nhất” với nhau về việc nộp thuế. 

Trong khi đó, công chứng không can thiệp nội dung mà chỉ chứng nhận. Việc này, theo ông, vừa mất thời gian, vừa tốn chi phí và thực tiễn đã có nhiều giao dịch như vậy. 

Giảm thủ tục nhưng cần tăng trách nhiệm công chứng

Ông Trí cho rằng việc thống nhất giảm thủ tục hành chính là tốt, nhưng trách nhiệm của cơ quan công chứng tới đâu là không rõ. Bởi khi có sai phạm thì việc công chứng như vậy là hợp thức hóa sai phạm.

“Khi hai bên gian dối với nhau, nhưng công chứng đâu có quyền can thiệp vào nội dung bên trong. Thực tế có rất nhiều giao dịch hợp đồng chỉ mang tính hình thức khi công chứng, còn bản chất không tác động về mặt nội dung” – ông Trí nói.

Ông cũng chỉ ra vừa qua các vụ án cho thấy công chứng không có giá trị đảm bảo nội dung bên trong cho đúng thực tế. Vì vậy vấn đề đặt ra là trách nhiệm công chứng với các hợp đồng, như các hợp đồng bất động sản và giao dịch khác sẽ tới đâu?

Vì vậy, ông Trí nêu quan điểm cần hạn chế tối đa việc công chứng, trừ trường hợp người dân tự nguyện, mong muốn. Việc công chứng chỉ nên thực hiện ở những vấn đề cần phải đảm bảo tính pháp lý chặt chẽ, ở quy mô tài sản, tính chất phức tạp của vụ việc, gắn với danh mục bắt buộc do Nhà nước quy định. Mấu chốt vấn đề là tính chịu trách nhiệm trong mối quan hệ, nội dung công chứng của những người thực hiện. 

Cũng theo Trưởng Ban Nội chính Trung ương, luật không nên quy định chi tiết, cụ thể về mặt định lượng để tránh lạc hậu với thực tiễn. Việc thực hiện pháp luật phải theo thẩm quyền và trách nhiệm, không thể nói “đúng, sai” theo cảm nhận.