Từ Amazon đến Tesla: Robot đang chiếm dần việc làm của con người

Tại tầng trên cùng của kho hàng Amazon mang mã RDU1 ở bang North Carolina (Mỹ), một cuộc chuyển giao quyền lực âm thầm đang diễn ra.

Ở khu vực trung tâm, hệ thống robot khổng lồ miệt mài gắp, nhặt và cất trữ hàng hóa với độ chính xác cao. Trong khi đó, những công nhân bằng xương bằng thịt chủ yếu di chuyển quanh khu vực rìa sàn, nhường lại “sân khấu chính” cho máy móc.

Người lao động tại đây đã quen với cảnh robot chạy đan xen trong các hành lang được đánh dấu bằng băng keo đỏ. Nếu là băng keo xanh – khu vực được công nhân gọi vui là “green mile” – con người mới có thể tự do đi lại.

“Chúng tôi còn đùa giỡn và nói chuyện với chúng. Cảm giác như đang làm việc ở thì tương lai vậy”, Italo Medelius, một công nhân kho Amazon chia sẻ với tờ Fast Company.

Câu chuyện tại RDU1 không phải là cá biệt. Nó là bức tranh thu nhỏ của một xu hướng kinh tế vĩ mô đang tái định hình toàn bộ thị trường lao động toàn cầu.

Robot làm việc tại kho hàng của Amazon (Ảnh: Bloomberg).

Cuộc đổ bộ lặng lẽ tại các “đại bản doanh” logistics

Trong nhiều năm, giới phân tích tài chính liên tục dự báo về thời điểm tự động hóa thay thế sức người. Giờ đây, những con số trên báo cáo đã bước ra đời thực. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ làm chao đảo giới văn phòng mà đang len lỏi sâu vào các chuỗi cung ứng khổng lồ.

Theo dữ liệu từ Fast Company, vào năm 2025, Amazon đã cán mốc 1 triệu robot hoạt động trong hệ thống kho vận. Con số này đang bám đuổi sát sao mức 1,5 triệu nhân sự con người của tập đoàn.

Một phân tích từ The Wall Street Journal chỉ ra rằng, số lượng lao động trung bình tại mỗi cơ sở của Amazon đã giảm xuống mức thấp nhất trong 16 năm qua, chỉ còn khoảng 670 người. Đáng chú ý, khối lượng kiện hàng xử lý trên mỗi nhân viên lại tăng vọt, minh chứng cho bài toán tối ưu hóa chi phí cực kỳ hiệu quả.

Các đối thủ cạnh tranh cũng không đứng ngoài cuộc đua đốt tiền vào công nghệ.

Walmart hiện có khoảng 60% cửa hàng nhận hàng từ các trung tâm phân phối tự động. Hơn một nửa khối lượng hàng hóa của hãng bán lẻ này đang đi qua hệ thống xe nâng tự hành và cảm biến quản lý tồn kho. Tương tự, UPS đã rót tới 9 tỷ USD vào tự động hóa, tái cấu trúc hàng chục nghìn nhân sự để nhường chỗ cho máy móc bốc dỡ.

Chuyên gia Mark Muro từ Brookings Metro đánh giá trên Fast Company rằng đây là sự thay đổi cấu trúc quy mô lớn của ngành logistics. Với vị thế là nhà tuyển dụng lớn thứ hai nước Mỹ, mọi động thái của Amazon đều có thể thiết lập một chuẩn mực mới cho thị trường. Các doanh nghiệp khác sẽ buộc phải chạy đua tự động hóa nếu không muốn bị bỏ lại phía sau trong bài toán biên lợi nhuận.

Hoàn vốn trong chưa đầy 10 tuần

Động lực cốt lõi thúc đẩy cuộc cách mạng này không gì khác ngoài lợi nhuận. Khi các doanh nghiệp đối mặt với áp lực lạm phát và chi phí vận hành leo thang, robot trở thành lời giải hoàn hảo. Chúng không đòi tăng lương, không cần nghỉ phép và có thể hoạt động 24/7.

Chia sẻ trên chương trình của CNBC, ông Rob Garlick, cựu Giám đốc đổi mới của Citi Global Insights, cho biết. “Chúng ta đang vận hành trong một hệ thống kinh tế tôn vinh lợi nhuận. Khi lợi nhuận kết hợp với công nghệ, chúng ta sẽ thấy trí tuệ nhân tạo làm được nhiều hơn, tốt hơn và rẻ hơn con người”, ông nhấn mạnh.

Báo cáo của Citi đưa ra những con số tính toán thời gian hoàn vốn (ROI) đầy sức nặng. Với một robot trị giá 15.000 USD thay thế công việc có mức lương 41 USD/giờ, doanh nghiệp chỉ mất 3,8 tuần để thu hồi vốn. Ngay cả với mức lương tối thiểu 7,25 USD/giờ, thời gian hoàn vốn cũng chỉ rơi vào 21,6 tuần.

“Hiện nay bạn đã có thể mua một robot hình người với thời gian hoàn vốn chưa đến 10 tuần. Con người không thể cạnh tranh theo cách này”, ông Garlick phân tích.

Không chỉ robot vật lý, các “tác nhân AI” (AI agents) dạng phần mềm cũng đang bùng nổ. Theo tiết lộ từ CEO McKinsey & Company Bob Sternfels trên CNBC, tập đoàn này hiện có 20.000 AI agents hoạt động song song với 40.000 nhân viên.

Đáng kinh ngạc hơn, chỉ trong vòng 18 tháng tới, số lượng nhân sự ảo này được dự báo sẽ ngang bằng với con người, tạo ra một sự dịch chuyển khổng lồ trong cấu trúc chi phí doanh nghiệp.

Robot AI có thể vượt qua lực lượng lao động con người trong vài thập kỷ tới khi ngày càng nhiều doanh nghiệp áp dụng các “tác nhân AI” (AI agents) và tiếp tục siết chặt chi phí (Ảnh: Getty).

Cuộc chơi nghìn tỷ USD của giới siêu giàu

Nhìn thấy tiềm năng sinh lời vô hạn, giới tinh hoa công nghệ đang dồn lực cho một mặt trận mới mang tên “AI vật lý” (physical AI). Theo The Washington Post, đây là khái niệm chỉ việc đưa trí tuệ nhân tạo nhập vai vào các cỗ máy cơ học, nhằm giải quyết những công việc tay chân nặng nhọc.

Tỷ phú Elon Musk là người tiên phong mạnh mẽ nhất trong xu hướng này. Từ đầu năm nay, Tesla đã tái định hướng chiến lược, dần thu hẹp một số dây chuyền ô tô để mở đường cho robot hình người Optimus.

Tầm nhìn của Musk là tạo ra một mạng lưới hàng tỷ robot vận hành bằng năng lượng mặt trời, đảm nhận mọi công việc thiết yếu. Nếu thành công, đây có thể là bệ phóng đưa ông trở thành tỷ phú nghìn tỷ USD đầu tiên trong lịch sử.

Cuộc đua không chỉ có Musk. Theo The Washington Post, những gã khổng lồ như Amazon của Jeff Bezos, Nvidia hay startup Atoms của Travis Kalanick đều đang rót những khoản tiền khổng lồ vào robot tiên tiến. CEO Nvidia, Jensen Huang, tự tin tuyên bố rằng AI vật lý đã đến và mọi công ty công nghiệp trong tương lai đều sẽ trở thành công ty robot.

Đối với giới đầu tư, sức hấp dẫn của AI vật lý nằm ở khả năng cắt giảm triệt để chi phí nhân sự. Shay Boloor, chiến lược gia thị trường tại Futurum, nhận định đây có thể là thị trường lớn nhất trong lịch sử loài người. Những lĩnh vực từng được coi là “miễn nhiễm” với AI như vận tải, xây dựng, nông nghiệp hay dịch vụ ăn uống giờ đây đều nằm trong tầm ngắm của tự động hóa.

Musk và hàng loạt công ty công nghệ lớn đã và đang đẩy mạnh đầu tư vào robot tiên tiến (Ảnh: Inc).

Giới hạn của máy móc và cơ hội chuyển đổi

Dù viễn cảnh robot phủ sóng đang đến rất gần, thực tế triển khai vẫn còn nhiều rào cản. Máy móc hiện tại vẫn loay hoay với những thao tác tưởng chừng đơn giản nhất của con người. Sự khéo léo và cảm nhận xúc giác vẫn là một bài toán khó giải đối với giới kỹ sư công nghệ.

Giáo sư Ken Goldberg từ Đại học California chia sẻ với Fast Company rằng, việc nhặt một chiếc ly, gấp quần áo hay lục tìm chìa khóa trong túi vẫn là thử thách lớn với robot.

“Robot không chiếm cả một công việc, nó chỉ đảm nhận một nhiệm vụ. Nó giúp giảm tải một phần, nhưng đồng thời mở ra các nhiệm vụ khác cho con người”, ông phân tích. Đây là lý do các kho hàng tự động hóa cao vẫn cần sự can thiệp của con người để xử lý lỗi và bảo trì hệ thống.

Phía các tập đoàn cũng đưa ra góc nhìn lạc quan về sự dịch chuyển này. Trả lời Fast Company, đại diện Amazon cho biết từ khi ứng dụng robot, hãng đã tạo ra hơn 2 triệu việc làm mới và đào tạo lại 700.000 nhân sự sang các vị trí kỹ thuật có mức lương cao hơn. Việc đưa máy móc vào làm thay các công việc nặng nhọc, dễ chấn thương được xem là giải pháp tối ưu hóa môi trường làm việc.

CEO Nvidia, Jensen Huang, cũng đồng tình với quan điểm này trên CNBC. Ông dự báo làn sóng AI sẽ không triệt tiêu việc làm mà tạo ra những cơ hội thu nhập 6 chữ số. Lực lượng lao động kỹ năng cao như thợ điện, công nhân xây dựng sẽ cực kỳ đắt giá khi nhu cầu xây dựng các trung tâm dữ liệu và nhà máy AI tăng vọt.

Sự trỗi dậy của robot không phải là dấu chấm hết, mà là một cuộc tái cơ cấu vĩ đại của nền kinh tế toàn cầu. Thị trường lao động sẽ bước vào giai đoạn thanh lọc và nâng cấp, nơi con người buộc phải thích nghi để đứng trên vai máy móc.

Như lời bà Bianca Agustin, đại diện tổ chức bảo vệ người lao động United for Respect chia sẻ đầy kỳ vọng trên Fast Company: “Câu hỏi là: các nhà tuyển dụng lớn nhất nước Mỹ có thể tạo ra nhiều việc làm tốt hơn không? Tôi tin là có”.