Từ công cụ tài chính đến năng lực quản trị – thể chế

Tại phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo để rà soát tình hình triển khai các kết luận, chỉ đạo của Bộ Chính trị về trung tâm tài chính (TTTC) quốc tế, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu chậm nhất ngày 9-2-2026 phải ra mắt VIFC-HCMC, đồng thời ra mắt trung tâm trọng tài quốc tế và tòa án chuyên biệt. Không chỉ là tốc độ, các bước đi đã và đang được kết nối, tạo lập và hình thành những dẫn dắt mang tính chiến lược, để việc ra mắt không đơn thuần là một sự kiện mà là khởi đầu cho một quá trình vận hành, phát triển chuyên nghiệp, minh bạch và tin cậy.

Trước thềm năm mới 2026 – xuân Bính Ngọ, TS Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM (HIDS) kiêm Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, chia sẻ với báo Pháp Luật TP.HCM về cách thức chuyển hóa từ chủ trương, mục tiêu, kỳ vọng thành các bước đi, với đội ngũ thực thi nhằm sớm tạo ra các sản phẩm phục vụ thị trường, xã hội, qua đó xác lập tâm thế quản trị – phát triển quốc gia – TP.

Từ kỳ vọng đột phá thể chế đến các bước đi thực tiễn

. Phóng viên: Thưa ông, việc thành lập VIFC-HCMC được kỳ vọng là bước đột phá thể chế, tạo cú hích cho cả TP.HCM và quốc gia. Thời gian qua, nhất là ngay sau khi thành lập, VIFC-HCMC đã chuẩn bị những bước đi cụ thể nào để chuyển hóa kỳ vọng đó thành hành động thực tiễn?

+ TS Trương Minh Huy Vũ: Đầu tiên, công tác xây dựng thể chế thiết lập nền móng căn cơ cho VIFC-HCMC. Trong đó, Trung ương giữ vai trò bảo chứng thể chế, xác lập khung pháp lý tối cao và các nguyên tắc cốt lõi; còn TP.HCM là chủ thể thực thi tổ chức, vận hành và thử nghiệm trong phạm vi cho phép, đảm bảo tính chủ động trong quản lý, điều hành hiệu quả, linh hoạt.

Thứ hai, cơ sở vật chất đảm bảo điều kiện vận hành cần thiết của VIFC-HCMC được triển khai theo ba giai đoạn với lộ trình cụ thể. Thứ ba, nhân sự cơ quan điều hành được cẩn thận lựa chọn; đảm bảo kinh nghiệm và chuyên môn phù hợp, am hiểu sâu về tài chính, công nghệ; thông thạo ngoại ngữ và có khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa. Thêm vào đó, TP đã tăng cường gặp gỡ với các nhà đầu tư và đối tác tiềm năng thuộc các lĩnh vực ngân hàng, tổ chức tài chính và sàn giao dịch toàn cầu; hạ tầng và công nghệ; nhằm thu hút nguồn lực lớn, tiếp cận các chuẩn mực quốc tế và thúc đẩy VIFC-HCMC phát triển nhanh chóng và bền vững.

Điều đáng nói là cùng với việc hoàn thiện thể chế, hạ tầng và nhân sự, VIFC-HCMC ngay từ đầu đã xác định: Sự sôi động của TTTC được tạo dựng bởi sản phẩm đúng, thị trường rõ và mô hình phát triển khác biệt.

Về chiến lược sản phẩm, VIFC-HCMC không đi theo con đường “sao chép” các TTTC đã thành hình, mà lựa chọn cách tiếp cận có trọng tâm, phù hợp với cấu trúc nền kinh tế Việt Nam và xu thế tài chính toàn cầu.

Về thị trường, VIFC-HCMC được định vị không chỉ phục vụ TP.HCM hay Việt Nam, mà hướng tới vai trò cửa ngõ tài chính kết nối khu vực; ưu tiên thu hút các dòng vốn và định chế tài chính lớn trên thế giới. Đồng thời, VIFC-HCMC đóng vai trò “bộ khuếch đại” cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường vốn quốc tế, chuẩn mực quản trị toàn cầu và hình thành mạng lưới tài chính xuyên biên giới, qua đó nâng tầm năng lực cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp trong nước.

Quan trọng hơn cả là mô hình phát triển với nền tảng thể chế mở mà VIFC-HCMC theo đuổi. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và giám sát, còn thị trường và khu vực tư nhân là động lực vận hành; với cơ chế sandbox được sử dụng như công cụ then chốt để thử nghiệm các mô hình mới trong phạm vi kiểm soát; hình thành nên bản sắc VIFC-HCMC “đi sau nhưng đi khác”, đặt những viên gạch đầu tiên cho một TTTC quốc tế mang bản sắc riêng của Việt Nam.

“Đường băng” thể chế riêng để cạnh tranh khu vực

. Chúng ta hay nói về việc định vị TP.HCM trên bản đồ tài chính nhưng các nhà đầu tư quốc tế cần một môi trường với các chuẩn mực về dòng chảy vốn và dữ liệu minh bạch. Thưa ông, TP.HCM có đang đề xuất những bước đi đột phá – chấp nhận thí điểm những cơ chế chưa từng có tiền lệ – để thiết lập một “đường băng” thể chế riêng biệt, đủ sức hấp dẫn?

+ Mục tiêu của VIFC-HCMC là xây dựng một thiết chế công có năng lực hành động như thị trường nhưng được neo chặt bởi kỷ luật thể chế, trách nhiệm giải trình và lợi ích công, hướng đến một chuẩn mực mới cho quản trị công tại Việt Nam. Theo đó, cách tiếp cận của TP.HCM không phải là cố gắng “bắt kịp” toàn bộ chuẩn mực của các TTTC lâu đời ngay từ đầu, mà là chủ động đề xuất một “đường băng” thể chế riêng, đủ khác biệt để hấp dẫn nhưng vẫn nằm trong giới hạn an toàn của quốc gia, rõ ranh giới, rõ trách nhiệm và có khả năng mở rộng khi thành công.

Về dòng vốn, TP.HCM đang đề xuất áp dụng cơ chế quản lý các giao dịch tài chính theo chuẩn mực quốc tế trong không gian thử nghiệm VIFC-HCMC; với dòng vốn được “định danh”, giám sát bằng công nghệ và cơ chế báo cáo theo thời gian thực, thay vì kiểm soát bằng các thủ tục hành chính truyền thống. Đây là sự chuyển dịch từ tư duy “tiền kiểm” sang “giám sát thông minh”, vốn là điều mà các nhà đầu tư toàn cầu quen thuộc.

Về dữ liệu, TP.HCM đang tăng cường minh bạch dữ liệu tài chính và xác định đây là hạ tầng mềm cốt lõi. Điều này bao gồm việc thí điểm chia sẻ dữ liệu có kiểm soát giữa các chủ thể trong trung tâm, chuẩn hóa dữ liệu theo thông lệ quốc tế và từng bước cho phép các mô hình phân tích dữ liệu, chấm điểm rủi ro, đánh giá tín nhiệm hoạt động trong không gian pháp lý rõ ràng.

Quan trọng hơn, với tinh thần “dám thí điểm nhưng không đánh cược”, TP thử nghiệm những cơ chế chưa từng có tiền lệ với cách làm thận trọng: Thử nghiệm theo từng lớp, từng nhóm sản phẩm, từng đối tượng nhà đầu tư; có thời hạn rõ ràng; có cơ chế đánh giá độc lập và sẵn sàng điều chỉnh. Đây là lời giải cho bài toán cạnh tranh với các ông lớn như Singapore hay Hong Kong, trong đó TP.HCM đã xây dựng một không gian thể chế đủ mở để thử nghiệm, đủ minh bạch để tạo niềm tin và đủ kỷ luật để duy trì ổn định. Nếu làm được điều đó một cách nhất quán, “đường băng” thể chế của VIFC-HCMC sẽ không chỉ đủ dài để cất cánh, mà còn đủ vững để các nhà đầu tư quốc tế sẵn sàng hạ cánh và ở lại lâu dài.

Dẫn dắt dòng vốn cho tăng trưởng, hạ tầng và an sinh

. Không chỉ dừng lại ở hai chữ “tài chính”, VIFC-HCMC còn mang sứ mệnh gì trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình?

+ Câu chuyện về VIFC-HCMC không thể chỉ nhìn qua lăng kính hẹp của một TTTC thuần túy, mà cần được đặt trong bức tranh tổng thể của một quốc gia đang bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh hơn, bền vững hơn và bao trùm hơn.

Trước hết, vai trò lớn nhất của VIFC-HCMC là trở thành công cụ chiến lược để tái định hướng dòng vốn cho phát triển vào đúng lĩnh vực, đúng thời điểm và với cấu trúc tài chính phù hợp; tạo điều kiện cho cộng đồng doanh nghiệp và chính quyền địa phương tiếp cận các nguồn vốn quốc tế với chi phí và kỳ hạn hợp lý; giúp khơi thông dư địa tăng trưởng bị “bó hẹp” bởi giới hạn của hệ thống tài chính truyền thống. Song song đó, VIFC-HCMC được kỳ vọng đóng vai trò như bộ lọc các nguồn vốn quốc tế theo chuẩn mực minh bạch, kỹ thuật thị trường; đồng thời khuếch đại khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế thông qua các công cụ tài chính hiện đại, dài hạn và linh hoạt hơn so với các kênh truyền thống.

Đối với hạ tầng, VIFC-HCMC được kỳ vọng trở thành đầu mối tài chính cho các dự án hạ tầng chiến lược của TP.HCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam; với đa dạng mô hình huy động vốn (kết hợp vốn công – vốn tư – vốn quốc tế); giúp phân bổ rủi ro hợp lý giữa Nhà nước và nhà đầu tư; tạo điều kiện cho sự tham gia sâu hơn của các quỹ hạ tầng, quỹ dài hạn, nhà đầu tư tổ chức. Đây chính là chìa khóa để hiện thực hóa những dự án hạ tầng quy mô lớn mà không tạo áp lực quá mức lên ngân sách công, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn xã hội.

Quan trọng hơn, sứ mệnh của VIFC-HCMC còn gắn chặt với mục tiêu nâng cao an sinh xã hội và chất lượng sống của người dân. Thay vì hướng tới lợi nhuận ngắn hạn, dòng vốn qua VIFC-HCMC được khuyến khích chảy vào các lĩnh vực mang tính nền tảng và bền vững như nhà ở, y tế, giáo dục, chuyển đổi xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ở tầng sâu hơn, VIFC-HCMC giúp nâng tầm năng lực thể chế và quản trị phát triển của Việt Nam. Việc vận hành một TTTC theo chuẩn mực quốc tế, minh bạch và kỷ luật không chỉ để thu hút vốn, mà còn tạo áp lực cải cách tích cực lên toàn bộ hệ thống – từ quản lý nhà nước, doanh nghiệp đến thị trường. Chính quá trình “tự nâng chuẩn” này mới là di sản lâu dài nhất của VIFC-HCMC trong hành trình vươn mình của đất nước.

. Xin cảm ơn ông.

“Đi sau nhưng đi khác” – lợi thế so sánh của VIFC-HCMC

. Thực tế VIFC-HCMC là “người đến sau” trong cuộc đua tại khu vực khi Singapore, Hong Kong hay Thượng Hải đã định hình vị thế quá vững chắc. Vậy đâu là “ngách” đi riêng mà VIFC-HCMC xác định để tạo ra sự khác biệt?

+ Nếu chỉ nhìn VIFC-HCMC như một TTTC theo nghĩa truyền thống thì việc “đến sau” là một bất lợi rất lớn. Singapore, Hong Kong hay Thượng Hải không chỉ đi trước hàng chục năm, mà đã tích lũy được uy tín thể chế, mạng lưới định chế tài chính và thói quen thị trường rất khó sao chép.

Chính vì vậy, VIFC-HCMC ngay từ đầu đã không đặt mục tiêu “đuổi theo” họ trên cùng một đường đua, mà lựa chọn cách đi khác, khai thác những khoảng trống mà các trung tâm đi trước khó hoặc không còn linh hoạt để thay đổi.

Ngách đầu tiên và cũng là lợi thế so sánh quan trọng nhất nằm ở không gian thể chế còn mở. Các TTTC lâu đời có ưu thế về ổn định nhưng đồng thời bị ràng buộc bởi hệ thống quy định phức tạp, khó điều chỉnh nhanh trước những mô hình tài chính mới. VIFC-HCMC, với tư cách là một trung tâm đang hình thành, có khả năng thiết kế thể chế ngay từ đầu theo hướng số hóa, linh hoạt và thử nghiệm có kiểm soát các mô hình tài chính mới – từ tài chính xanh, tài sản số đến các cấu trúc vốn lai – trong một khuôn khổ pháp lý rõ ràng, minh bạch và được “đo ni đóng giày”, thay vì phải chắp vá vào những luật chơi cũ.

Ngách thứ hai là gắn tài chính với nền kinh tế thực đang tăng trưởng nhanh, thay vì “tách rời” như một số TTTC lớn đang vận hành. Điều này phù hợp với giai đoạn phát triển hiện nay của Việt Nam và TP.HCM, khi mà nhu cầu vốn cho hạ tầng, công nghiệp, logistics, chuyển đổi xanh và đô thị hóa là rất lớn và rất thật. VIFC-HCMC vì thế không chỉ là nơi giao dịch tài chính, mà được định vị như một “xưởng cấu trúc vốn” cho nền kinh tế đang phát triển – nơi các dòng vốn quốc tế được thiết kế, dẫn dắt và gắn trực tiếp với các dự án cụ thể, có tác động lan tỏa rõ ràng. Đây là điều mà nhiều nhà đầu tư dài hạn quốc tế đang tìm kiếm nhưng không dễ tìm thấy ở các trung tâm đã bão hòa.

Ngách thứ ba nằm ở khả năng kết nối giữa tài chính truyền thống và tài chính số. Thay vì chọn một trong hai, VIFC-HCMC hướng tới vai trò cầu nối: Vừa đáp ứng chuẩn mực của hệ thống tài chính truyền thống toàn cầu, vừa mở không gian cho các mô hình tài chính dựa trên công nghệ, dữ liệu và hạ tầng số.

Cuối cùng, lợi thế mang tính nền tảng là quá trình hình thành và phát triển của chính VIFC-HCMC. Không chỉ xoay quanh chủ đề lợi nhuận, bản chất đằng sau đó là câu chuyện về một nền kinh tế mới nổi đang tự tin nâng cấp thể chế, minh bạch hóa dòng vốn và dùng tài chính như một công cụ để thúc đẩy tăng trưởng, phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng sống.

Nói cách khác, lợi thế của VIFC-HCMC phản ánh ở sự năng động, linh hoạt và gắn chặt với một nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ. Nếu kiên định với con đường này, việc đi sau không còn là điểm yếu, mà có thể trở thành lợi thế để tạo ra một mô hình TTTC mang bản sắc riêng của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.