Từ Trung Phi đến Brussels của nữ sĩ quan gìn giữ hòa bình Việt Nam

Ngày 22/5/2025, giữa giờ nghỉ của khóa huấn luyện giảng viên về hòa bình và an ninh tại Pháp, chị nhận tin nhắn từ Tùy viên quân sự Việt Nam tại trụ sở Liên Hợp Quốc: “Đỗ rồi nhé, chúc mừng”.

Tin nhắn ngắn gọn ở thời điểm 5 năm kể từ khi chị rời giảng đường Học viện Kỹ thuật Quân sự, nơi chị là giảng viên tiếng Pháp, để bước vào lực lượng mũ nồi xanh. Chị trúng tuyển vị trí Chuyên gia Chính sách An ninh và Quốc phòng tại Văn phòng Liên lạc Liên Hợp Quốc về Hòa bình và An ninh ở Brussels, Bỉ. Đây là lần đầu tiên một sĩ quan Việt Nam đảm nhiệm vị trí này.

Văn phòng tại Brussels là đầu mối phối hợp giữa Liên Hợp Quốc và Liên minh châu Âu trong các vấn đề gìn giữ hòa bình, quản lý khủng hoảng và an ninh quốc tế. Công việc không còn là huấn luyện binh sĩ hay đứng giữa thao trường, mà là đọc, phân tích, tổng hợp và đánh giá tình hình, tham mưu về cách thức phối hợp nguồn lực. Những quyết định ở tầng này có thể tác động trực tiếp đến các phái bộ đang hoạt động ở thực địa.

Buổi phỏng vấn trực tuyến diễn ra trước đó, lúc 15h30 tại Hà Nội, tương đương 11h30 tại Brussels. Trong phòng họp của Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam, chị kết nối với ba giám khảo quốc tế. Cuộc trao đổi kéo dài 45 phút, tập trung vào kinh nghiệm thực địa và khả năng làm việc độc lập.

Các giám khảo nói rõ đây là vị trí mới, chưa có tiền lệ với sĩ quan Việt Nam. Không có dữ liệu sẵn. Không có người hướng dẫn. Mỗi chuyên gia phải tự xây dựng hệ thống làm việc của mình.

Khi được hỏi thời điểm sớm nhất có thể sang nhận nhiệm vụ, chị không đưa ra mốc cá nhân. Chị trả lời Việt Nam cam kết sẵn sàng đóng góp nhân lực cho hòa bình quốc tế và chị có thể triển khai ngay khi Liên Hợp Quốc yêu cầu.

Điểm khiến hồ sơ của chị được chú ý là hai năm làm việc tại Cộng hòa Trung Phi trong Phái bộ huấn luyện của Liên minh châu Âu.

Từ cuối năm 2022 đến cuối năm 2024, chị công tác tại một quốc gia được xếp vào nhóm nghèo và bất ổn nhất thế giới. Xung đột kéo dài, kinh tế kiệt quệ, đời sống người dân thiếu thốn nghiêm trọng. Mỗi ngày làm việc đều đòi hỏi sự tỉnh táo và linh hoạt trong môi trường đa quốc gia, đa văn hóa.

Phái bộ sử dụng tiếng Anh. Quân đội sở tại và người dân địa phương chủ yếu nói tiếng Pháp. Là thạc sĩ tiếng Pháp, chị giao tiếp thuận lợi với phía bạn. Nhưng tiếng Anh chưa từng qua đào tạo chính quy. Mọi kỹ năng phải rèn trong môi trường thực tế.

Sai sót nhỏ trong ngôn ngữ có thể làm lệch thông tin trong một lớp huấn luyện quân sự, không có khoảng trống cho việc “chưa quen”. Do đó chị tận dụng từng cuộc họp, từng tài liệu, xem phim và đọc báo bằng tiếng Anh để luyện phản xạ.

Trung tâm huấn luyện nơi chị công tác nằm sát khu dân cư nghèo. Trẻ em khoảng 4-10 tuổi thường đứng ngoài cổng nhìn các sĩ quan quốc tế ra vào. Nhiều em không có giày dép, chân trần lở loét vì đất đá và thời tiết khắc nghiệt.

Khu trung tâm huấn luyện nơi chị làm việc nằm sát một khu dân cư nghèo. Mỗi ngày, lũ trẻ khoảng 4-10 tuổi đứng ngoài cổng, nhìn theo các sĩ quan quốc tế ra vào. Chúng gọi với theo chị “maman”.

Trong tiếng Pháp, đó là “mẹ” – nhưng với những đứa trẻ ở đây, từ ấy không chỉ là cách xưng hô. Nhiều em mồ côi vì xung đột và bệnh tật, lớn lên giữa thiếu thốn. Một phụ nữ mặc quân phục, hay dừng lại hỏi chuyện, chia cho chúng vài chiếc bánh sau giờ dạy, đủ để trở thành điểm tựa quen thuộc trong ngày.

Hai năm tại Trung Phi giúp chị hiểu rõ hơn cách các công cụ an ninh và quốc phòng của Liên minh châu Âu vận hành trong môi trường xung đột. Quan trọng hơn, chị nhìn thấy khoảng cách giữa quyết định ở tầng chính sách và đời sống cụ thể của người dân.

Tại Brussels, công việc của chị chuyển lên một cấp độ khác. Thay vì trực tiếp huấn luyện, chị tham gia vào quá trình phân tích và điều phối, nơi các khuyến nghị có thể ảnh hưởng đến cách thức triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình trong tương lai.

Với thượng tá Vũ Thị Liên, từ Trung Phi đến Brussels không chỉ là thay đổi địa điểm công tác. Đó là sự chuyển dịch từ nơi chứng kiến hệ quả của chính sách sang nơi góp phần hình thành chính sách. Hành trình ấy không phải bước nhảy đột ngột, mà là kết quả của nhiều năm tích lũy trong môi trường quốc tế, từ thực địa xung đột đến bàn phân tích an ninh toàn cầu.

Sơn Hà