Trung Quốc vốn là quốc gia có tín ngưỡng thờ nhiều vị thần, trong số đó, thần Bếp có địa vị rất cao đối với người Trung Hoa cổ đại.
Theo quan điểm tín ngưỡng, người Việt Nam và Trung Quốc đều thờ cúng ông Công, ông Táo. Nhân vật Táo Quân xuất hiện từ trong văn hóa dân gian Trung Hoa từ rất sớm.
Táo Quân trong tiếng Hoa là “Zao Shen” hay “Zao Wang”, trong đó “Zao” chỉ “cái bếp lò”. Bởi vậy, Táo Quân được coi là vị thần cai quản việc bếp núc trong gia đình.
Dân gian ở Trung Quốc có câu truyền miệng dưới đây, cũng thể hiện các giai đoạn chuẩn bị cho ngày Tết.
“Ngày 23 làm kẹo Táo quân, ngày 24 quét dọn nhà cửa, ngày 25 xay đỗ làm đậu phụ, ngày 26 hầm nồi thịt lớn, ngày 27 mổ gà trống, ngày 28-29 ủ bột hấp bánh màn thầu, đêm 30 thức thâu đêm, sáng mồng 1 vui xuân”.
Truyền thuyết về Táo quân ở Trung Quốc cũng có nhiều dị bản ở các địa phương. Tuy nhiên các bản này đều có chung câu chuyện, hàng năm cứ vào dịp ngày 23 tháng Chạp, ông Táo lại về chầu trời một lần.
Khi đó, vị thần này sẽ báo cáo với Ngọc Hoàng về những việc xảy ra trong một năm của gia chủ. Tới đêm Giao thừa, ông Táo trở về gian bếp của mình.
Cũng chính từ truyền thuyết này đã tạo nên những phong tục riêng biệt của người Trung Quốc khi thờ cúng Táo Quân.
Nếu như trong văn hóa của người Việt, ngày ông Táo không thể thiếu nghi lễ phóng sinh cá chép với ngụ ý là phương tiện để vị thần này chầu trời, thì người Trung Quốc xưa kia cúng nước sạch kèm ít cỏ khô là thức ăn cho ngựa cưỡi.
Lễ tiễn Táo quân của người Trung Quốc diễn ra lúc chạng vạng tối. Gia chủ sẽ bày bàn cúng trong bếp, thắp hương trước bàn thờ Táo quân, dâng lên kẹo mạch nha, nước, đậu, cỏ khô. Sau đó, gia chủ đốt bức tranh thờ Táo quân của năm trước và đợi đêm Giao thừa mới dán lên bếp bức tranh mới.
Dân gian trước kia có câu “Nam không bái nguyệt, nữ không tế Táo” có ngụ ý để chỉ việc cúng ông Táo trước kia đều do nam giới đảm nhiệm. Nhưng ngày nay, ở phần lớn các gia đình, chuyện này đều do phụ nữ đảm trách.
Điểm khác biệt lớn nhất giữa tập tục cúng Táo quân của người Việt Nam và Trung Quốc là mâm cúng tiễn ông Táo lên trời. Tùy theo từng vùng miền ở Việt Nam sẽ có những món ăn đặc trưng của ngày 23 tháng Chạp.
Ở mâm cỗ cúng miền Bắc thường sẽ có gà trống luộc, các món xào, canh rau, nem rán, tùy theo từng gia chủ.
Trong khi đó, người Trung Quốc lại có tục lệ cúng các món ngọt như kẹo mạch nha, sủi cảo, bánh ú năm mới, bánh gạo (tượng trưng đoàn viên), bánh nếp dính, bánh nướng mật đỏ (cầu năm mới đỏ lửa), kẹo bỏng gạo (cầu tài lộc và sự ngọt ngào).
Người dân tin rằng, bánh ngọt giúp Táo Quân chỉ nói những điều ngọt ngào dễ nghe, còn gạo nếp sẽ khiến miệng dính chặt, Táo Quân không bẩm báo với Ngọc Hoàng những điều xấu. Đôi khi, người ta còn bôi mật ong hay mạch nha lên miệng tượng Táo Quân khi cúng bái với niềm mong ước tương tự.
Ngày nay, phong tục tiễn Táo quân về trời của người Trung Quốc đang ngày một vắng bóng.
Nhiều gia đình chỉ cúng kẹo tượng trưng, dán giấy mới vào nhà và dọn dẹp nhà cửa. Mọi nghi thức cúng bái cũng được làm giản tiện hơn trước cho phù hợp với cuộc sống hối hả của từng nhà và sự phát triển của xã hội.
Nguồn: https://dantri.com.vn/du-lich/tuc-cung-tao-quan-o-trung-quoc-co-gi-khac-so-voi-viet-nam-20260210103925842.htm
