Tuổi trẻ ĐBSCL: Động lực số cho một đồng bằng mới

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang bước vào giai đoạn phát triển mang tính bản lề. Không chỉ là câu chuyện thích ứng với biến đổi khí hậu hay tái cơ cấu kinh tế, mà sâu xa hơn là chuyển đổi mô hình phát triển của một vùng đất – từ “vựa lúa gạo, trái cây, thủy sản của quốc gia” sang không gian kinh tế tích hợp, dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Động lực trực tiếp của chuyển đổi số

Trong bức tranh đó, vai trò của tuổi trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên, không còn là lực lượng dự bị, mà phải là đội ngũ tiên phong, trở thành động lực trực tiếp của chuyển đổi số và phát triển bền vững vùng ĐBSCL.

Chuyển đổi số không đơn thuần là đưa máy tính hay phần mềm vào công việc. Đó là quá trình thay đổi căn bản, sâu sắc và toàn diện về tư duy, cách thức tổ chức và cách tạo ra giá trị, dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Sự khác biệt cốt lõi giữa tin học hóa, số hóa và chuyển đổi số chính là quyết định phát triển không còn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm hay cảm tính, mà dựa trên dữ liệu, phân tích và dự báo. Giá trị không chỉ nằm ở sản phẩm vật chất, mà nằm ở tri thức, thông tin và khả năng kết nối gắn với sản phẩm đó.

Chuyển đổi số không phải là lựa chọn xa xỉ, mà là con đường tất yếu. Trong bối cảnh dữ liệu trở thành tài nguyên chiến lược, năng lực làm chủ dữ liệu, công nghệ và tri thức quyết định vị thế phát triển của từng địa phương, từng ngành và từng cộng đồng. Ai chậm chuyển đổi, người đó sẽ bị dẫn dắt, thậm chí bị lệ thuộc trong chuỗi giá trị.

Những trụ cột lớn

Từ góc nhìn phát triển vùng trong bối cảnh mới, ĐBSCL đang được định hình lại trên bốn trụ cột lớn: kinh tế, xã hội, môi trường và thể chế. Trong đó, trụ cột kinh tế đang mở ra những không gian phát triển hoàn toàn mới, gắn chặt với vai trò của chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và thế hệ trẻ.

Trụ cột thứ nhất của vùng vẫn là phát triển kinh tế nông nghiệp – thủy sản, nhưng phải được tái cấu trúc theo hướng hiện đại.

ĐBSCL không thể đi lên bằng “dấu chân lấm bùn” của kinh nghiệm nông nghiệp truyền thống, tiếp tục phát triển chủ yếu dựa vào sản lượng. Giá trị gia tăng phải đến từ quản trị thông minh, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu số và kết nối trực tiếp với thị trường.

Học sinh, sinh viên hoàn toàn có thể tham gia từ rất sớm: hỗ trợ số hóa quy trình sản xuất, thu thập và phân tích dữ liệu môi trường, xây dựng nền tảng tiêu thụ nông sản, thủy sản. Khởi nghiệp trong nông nghiệp số không đòi hỏi vốn lớn, mà đòi hỏi tri thức và kỹ năng.

Thứ hai là kinh tế biển – không gian phát triển chiến lược của ĐBSCL trong giai đoạn mới. Sau khi sắp xếp lại các đơn vị hành chính, tất cả các địa phương trong vùng ĐBSCL đều có “mặt tiền kinh tế biển”. Không gian phát triển mới mở ra tư duy mới.

Kinh tế biển không chỉ là khai thác, mà là quản trị tổng hợp, dựa trên dữ liệu môi trường, dữ liệu khí hậu, logistics, năng lượng tái tạo và chuỗi cung ứng. Đây là lĩnh vực đòi hỏi mạnh mẽ nguồn nhân lực trẻ có tư duy số, liên ngành và khả năng đổi mới sáng tạo.

Thứ ba là du lịch – ngành kinh tế tổng hợp, gắn chặt với chuyển đổi số. Du lịch ĐBSCL không chỉ là các chuyến đi và điểm đến, mà là những câu chuyện, trải nghiệm và bản sắc được kể bằng công nghệ.

Từ du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng đến du lịch văn hóa – lịch sử, tất cả đều cần nền tảng số, dữ liệu hành vi du khách và các ứng dụng công nghệ mới. Với sự nhạy bén và sáng tạo, người trẻ có thể góp phần đưa du lịch ĐBSCL đi xa hơn, sâu hơn trong chuỗi giá trị.

Trong bức tranh đó, hai định hướng hoạt động lớn của thanh niên, học sinh, sinh viên ĐBSCL cần được thúc đẩy mạnh mẽ.

Một là phong trào đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp gắn với nhu cầu thực tiễn của địa phương và vùng. Khởi nghiệp không chỉ là lập doanh nghiệp, tham gia kinh doanh, mà là tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám thử nghiệm những mô hình mới. Khi gắn khởi nghiệp với chuyển đổi số, người trẻ có thể tạo ra giá trị ngay trong những lĩnh vực quen thuộc nhất của đồng bằng.

Hai là phong trào “bình dân học vụ số” – một yêu cầu mới rất thiết thực trong hoạt động thanh niên. Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi người dân, đặc biệt ở cơ sở, có khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ.

Thanh niên, sinh viên chính là lực lượng phù hợp nhất để lan tỏa tri thức số, hỗ trợ cộng đồng, góp phần khắc phục tình trạng “khô Đoàn, nhạt Đảng” bằng những hoạt động thiết thực, gần dân, sát dân.

Chuyển đổi số của ĐBSCL còn gắn chặt với cải cách hành chính và nâng cao chất lượng dịch vụ công, nhất là trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trong đó cấp xã giữ vai trò rất quan trọng.

Tuổi trẻ, với năng lực công nghệ và tinh thần xung kích, có thể trở thành lực lượng hỗ trợ đắc lực cho chuyển đổi số ở cơ sở, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả quản trị địa phương.

Tất cả những nỗ lực đó đều hội tụ về một mục tiêu lớn: tạo động lực phát triển mới cho đất nước và vùng ĐBSCL, hướng tới Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV. Thi đua của tuổi trẻ hôm nay không chỉ là những khẩu hiệu, mà phải được đo bằng những sáng kiến, mô hình, sản phẩm cụ thể, tạo ra giá trị thực cho xã hội.

ĐBSCL có thể không phải là nơi xuất phát sớm nhất, nhưng nếu biết đi bằng tri thức, công nghệ và sức trẻ, đồng bằng hoàn toàn có thể đi vững, đi xa, đi nhanh và bền vững.

Tương lai của ĐBSCL trong kỷ nguyên số không nằm trên giấy, trong những câu chữ hay của nghị quyết, mà nằm trong chính tư duy, hành động và khát vọng của thế hệ trẻ hôm nay.