Tuyển sinh đại học 2026: Tại sao chốt điểm “sàn” 16/30 mà không phải 15/30?

Áp mức 16 điểm, nhiều trường sẽ không tuyển đủ chỉ tiêu đợt 1

PGS. TS Nguyễn Văn Thụ, Trưởng phòng Đào tạo, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 nhận định, việc siết xét tuyển học bạ là cần thiết để kiểm soát chất lượng tuyển sinh. Tuy nhiên, Bộ GD&ĐT cần có lộ trình và tính đến các vấn đề nảy sinh trong thực tiễn.

“Việc ràng buộc mức 16 điểm sẽ hạn chế nguồn tuyển của nhiều trường, nhất là khối trường top dưới hoặc trường địa phương. Quan trọng hơn, điều này sẽ giảm cơ hội học tập của thí sinh.

Thí sinh đăng ký nguyện vọng vào một trường nào đó đều căn cứ vào điểm sàn trúng tuyển của trường đó đưa ra. Vậy khi chưa có dữ liệu nào về kết quả thi tốt nghiệp THPT, tại sao lại đưa ra “sàn” 16/30 chứ không phải 15/30 hay một mức điểm khác?”, PGS.TS Nguyễn Văn Thụ đặt vấn đề.

Học sinh TPHCM (Ảnh: Nam Anh).

Ở chiều ngược lại, TS Lê Anh Đức, Trưởng phòng Quản lý đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng dự thảo quy định của Bộ GD&ĐT căn cứ trên dữ liệu thống kê, khảo sát, do đó có tính khoa học.

Ông Đức đánh giá, việc Bộ không bỏ xét tuyển học bạ mà đặt ra ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào với phương thức này là một lựa chọn hài hoà. “Tôi cho rằng, đây là giải pháp khả thi và phù hợp với tổng thể”, ông Đức nói.

Theo ông Đức, số liệu thống kê cho thấy tổng số thí sinh ở tổ hợp nhất định nào đó, đạt 16 điểm trở lên còn lớn hơn so với chỉ tiêu các trường đã đăng ký, như vậy tính hệ thống không ảnh hưởng. Tuy nhiên, ông nhận định, có thể một số trường sẽ không tuyển đủ trong đợt đầu và phải tuyển bổ sung đợt 2.

Ấn định điểm sàn 16 là đẩy đại học địa phương vào thế khó?

Trong hệ thống giáo dục đại học, các trường đại học địa phương và đại học vùng giữ vai trò đặc biệt trong đào tạo nguồn nhân lực cho từng địa bàn, khu vực, nhất là các ngành gắn trực tiếp với phát triển kinh tế – xã hội tại chỗ. Đây cũng là nhóm trường có nhiệm vụ giữ chân người học tại địa phương, hạn chế dòng chảy lao động một chiều về các đô thị lớn.

Những năm gần đây, điểm chuẩn đầu vào các trường nhóm này dao động phổ biến trong khoảng 14 đến 18 điểm. 

Dẫn chứng 2025, có tới 7/13 trường và khoa thành viên của Đại học Huế lấy điểm chuẩn dưới 16 ở một số ngành. Trường Đại học Bạc Liêu có 9/11 ngành lấy điểm chuẩn 15. Trường Đại học Quảng Bình ghi nhận toàn bộ 63 ngành không thuộc khối sư phạm có điểm chuẩn trong khoảng 15-18. Trường Đại học Kiên Giang chỉ có 9/24 ngành lấy điểm chuẩn trên 16, trong khi 15 ngành còn lại đều ở mức dưới 16. 

Đáng chú ý, nhóm trường đào tạo nhân lực trong lĩnh vực nông – lâm nghiệp và môi trường, vốn phục vụ trực tiếp cho sản xuất và phát triển bền vững tại địa phương, cũng có mức điểm chuẩn thấp. 

Trường Đại học Tây Nguyên nhiều năm liền lấy 15 điểm cho các ngành liên quan đến nông nghiệp. Trường Đại học Nông Lâm trực thuộc Đại học Thái Nguyên lấy 15 điểm cho toàn bộ các ngành đào tạo. Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại Lào Cai cũng ghi nhận các ngành chăn nuôi, khoa học cây trồng, quản lý tài nguyên môi trường, du lịch – lữ hành đều lấy mức 15 điểm.

Từ thực tế tuyển sinh trên, dự thảo quy chế tuyển sinh đại học mới với quy định ngưỡng điểm thi tốt nghiệp THPT tối thiểu 16 đối với thí sinh xét tuyển bằng học bạ được dự báo sẽ tạo ra không ít thách thức cho nhóm trường này. Trong đó, các ngành vốn không có sức hút nhưng lại gắn với nhu cầu nhân lực thiết yếu của địa phương có nguy cơ bị gián đoạn hoặc thu hẹp quy mô đào tạo do gặp khó khăn nguồn tuyển. 

Thí sinh thi tốt nghiệp THPT năm 2025 (Ảnh: Trịnh Nguyễn).

Áp lực này càng lớn hơn với những trường đang thực hiện tự chủ tài chính ở mức độ nhất định, khi mỗi chỉ tiêu tuyển sinh đều gắn với bài toán cân đối thu chi và duy trì hoạt động đào tạo.

Khác với các trường top trên, đại học địa phương có nguồn tuyển mang tính đặc thù, phụ thuộc lớn vào mặt bằng học lực, điều kiện học tập và khả năng tiếp cận giáo dục của thí sinh trong khu vực.

PGS.TS Nguyễn Văn Thụ cho rằng nếu áp dụng đồng loạt ngưỡng 16 điểm, nguy cơ thí sinh ở khoảng điểm này bị mất cơ hội là rất rõ ràng, trừ trường hợp phổ điểm năm nay lệch hẳn về phía trên 16.

Song, trước đề xuất áp dụng ngưỡng điểm linh hoạt cho đại học địa phương dựa trên phổ điểm từng năm, ông Thụ cho rằng cần thận trọng và cân nhắc, bởi điều này tiềm ẩn nguy cơ phân biệt đối xử.

Theo ông, bản chất chương trình giáo dục phổ thông 2018 là như nhau, không phân biệt vùng miền. Việc đưa ra sàn cho từng vùng khác nhau vô hình chung thừa nhận việc đánh giá xếp loại ở các vùng miền chưa đều nhau về chất lượng.

Không ít sinh viên học trung bình ở phổ thông nhưng trưởng thành ở đại học

Theo dự thảo, thí sinh xét tuyển bằng học bạ phải đồng thời đáp ứng hai điều kiện: đạt ngưỡng điểm thi tốt nghiệp THPT tối thiểu 16 điểm và sử dụng tổ hợp môn trùng với các môn đã dự thi hoặc tổ hợp Toán, Văn và môn thứ ba. 

“Dù được xác định là một phương thức tuyển sinh độc lập, nhưng các điều kiện đi kèm cho thấy xét học bạ đang được thiết kế theo hướng bổ trợ cho điểm thi tốt nghiệp THPT”, một chuyên gia tuyển sinh nhận định.

Theo vị chuyên gia, cách tiếp cận này khiến học bạ khó phát huy vai trò mở rộng cơ hội cho những thí sinh có quá trình học tập ổn định nhưng kết quả thi chưa tương xứng. 

Khi xét học bạ bị ràng buộc chặt chẽ vào điểm thi tốt nghiệp, phương thức này có xu hướng thu hẹp cơ hội học tập và làm giảm vai trò phân luồng hợp lý trong hệ thống giáo dục đại học, đặc biệt với các ngành đào tạo định hướng ứng dụng.

Ở góc độ đào tạo, ông Trịnh Hữu Chung, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định, cho rằng việc Bộ GD&ĐT bổ sung tiêu chí “điểm sàn” điểm thi tốt nghiệp THPT đối với phương thức xét học bạ sẽ tác động lớn đến cả thí sinh lẫn các trường đại học.

Theo ông Chung, xu hướng giáo dục đại học trên thế giới là mở rộng đầu vào, chú trọng chất lượng đầu ra. Kiến thức phổ thông chỉ mang tính nền tảng, trong khi kết quả thi tốt nghiệp THPT dù phản ánh nỗ lực học tập trong một giai đoạn nhưng không thể đánh giá đầy đủ năng lực học tập ở bậc đại học.

Ông Chung dẫn chứng thực tế đào tạo cho thấy không ít sinh viên từng có học lực trung bình ở phổ thông nhưng khi vào đại học, được lựa chọn đúng ngành, đúng trường, lại có sự trưởng thành về tâm lý, phương pháp học và định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn nên đạt kết quả tốt.

Ở góc độ quản lý, ông Chung cho rằng việc áp một “điểm sàn” cứng cho phương thức xét học bạ cần cân nhắc kỹ. 

“Điểm thi tốt nghiệp THPT chủ yếu phục vụ mục tiêu xét tốt nghiệp và phản ánh khả năng làm bài trong một kỳ thi áp lực cao. Trong khi đó, học bạ thể hiện quá trình học tập dài hạn, liên tục. Hiện nay, nhiều trường lấy điểm chuẩn theo phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT chỉ khoảng 14-15 điểm. Nếu xét học bạ lại yêu cầu thí sinh phải đạt 16 điểm thì các trường đâu cần xét học bạ nữa”, ông Chung đặt vấn đề.

Vị Phó Hiệu trưởng cũng lo ngại quy định này sẽ thu hẹp cơ hội học tập của nhóm thí sinh yếu thế, đặc biệt là học sinh ở khu vực nông thôn, miền núi, nơi điều kiện ôn luyện cho kỳ thi tốt nghiệp còn hạn chế. Trong khi đó, các trường đại học, nhất là khối ngoài công lập, trường đại học địa phương, có nguy cơ thiếu nguồn tuyển, buộc phải thu hẹp quy mô hoặc cắt giảm ngành đào tạo.

Từ thực tiễn đó, ông Chung đề xuất Bộ GD&ĐT nên trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các cơ sở giáo dục đại học, để từng trường, từng ngành quyết định ngưỡng đầu vào phù hợp, gắn với điều kiện đào tạo và cam kết về chuẩn đầu ra. 

“Đại học không phải là cánh cổng hẹp để loại bỏ, mà nên là môi trường mở để đào tạo, sàng lọc và phát triển. Siết đầu vào quá sớm có thể giúp quản lý thuận tiện hơn, nhưng về dài hạn lại đi ngược mục tiêu nâng cao dân trí và phát triển nguồn nhân lực”, ông Chung nhấn mạnh.

Kỳ 1: Áp điểm sàn 16 cho xét học bạ, hơn 1/3 trường ĐH sẽ khó tuyển sinh?