Tuyển Việt Nam: Bài học từ Malaysia và tham vọng bứt phá ở Asian Cup 2027

Đội xứng đáng nhất được trao trả lại vé dự VCK Asian Cup 2027. Trong khi đó, đội không hề xứng đáng, lại tính chuyện đoạt vé bằng phương án chơi phi luật, cuối cùng bị vạch trần, đối diện với sự ê chề và đối diện luôn với khả năng khủng hoảng kéo dài.

Đội tuyển Malaysia “gieo gió, gặt bão” (Ảnh: NST).

Gieo gì gặt nấy

Đầu tiên, khách quan mà nói rằng nền tảng phát triển của bóng đá Việt Nam tốt hơn hẳn Malaysia. Trước trận đấu đầy tai tiếng ngày 10/6/2025, đội tuyển Malaysia chưa hề thắng đội tuyển Việt Nam trong suốt 11 năm, ở các giải đấu chính thức.

Lần gần nhất đội tuyển Malaysia thắng đội tuyển Việt Nam là ở trận bán kết lượt về AFF Cup 2014, với tỷ số 4-2 trên sân Mỹ Đình (Hà Nội, chung cuộc Malaysia vượt qua đội tuyển Việt Nam 5-4 sau 2 lượt trận bán kết).

Trong 11 năm ấy, đội bóng có biệt danh Harimau Malaya thua đội tuyển Việt Nam đến 7 trận, chỉ hòa một trận. Còn sau khi tính luôn trận đấu vào ngày 10/6/2025, sau khi AFC đã xử đội tuyển Việt Nam thắng 3-0, chúng ta đã có 8 chiến thắng và chỉ một lần bị cầm hòa. Đội tuyển Việt Nam ghi được đến 18 bàn (bình quân 2 bàn/trận), còn Malaysia chỉ ghi được 3 bàn (bình quân 0,33 bàn/trận).

Cũng tính từ sau AFF Cup 2014, bóng đá Việt Nam có thêm 2 ngôi vô địch AFF Cup (2018, 2024), 3 huy chương vàng (HCV) SEA Games (2019, 2022 và 2025), 3 lần vô địch U23 Đông Nam Á (2022, 2023 và 2025), giành được một huy chương bạc (HCB, năm 2018) và một huy chương đồng (HCĐ, năm 2026) giải U23 châu Á. Chúng ta một lần vào bán kết Asiad (năm 2018).

Trong khoảng thời gian tương tự, thành tích của bóng đá Malaysia là con số 0 tròn trĩnh. Lần gần nhất họ vô địch AFF Cup là năm 2010, lần gần nhất họ giành HCV SEA Games là năm 2011. Còn trên đấu trường châu lục, ở các giải U23 châu Á, Asiad, bóng đá Malaysia chỉ biết ngước nhìn bóng đá Việt Nam gây tiếng vang hết lần này đến lần khác.

Cũng trong khoảng thời gian từ sau AFF Cup 2014 đến nay, bóng đá Việt Nam có ít nhất 3 thế hệ cầu thủ cực kỳ tài năng, ở trình độ hàng đầu Đông Nam Á. Đầu tiên là thế hệ của những Công Phượng, Tuấn Anh, Xuân Trường, Văn Toàn, Văn Thanh. Tiếp đến là thế hệ của những Quang Hải, Đoàn Văn Hậu, Đình Trọng, Tiến Linh, Bùi Tiến Dũng, Duy Mạnh, Thành Chung, Hoàng Đức…

Gần nhất là thế hệ của Đình Bắc, Hiểu Minh, Trung Kiên, Lý Đức, Nhật Minh, Minh Phúc. Xen giữa các thế hệ đấy là một vài gương mặt cũng có chất lượng rất cao, làm cầu nối gắn kết các thế hệ cầu thủ khác nhau, như trung vệ Quế Ngọc Hải, Bùi Hoàng Việt Anh, tiền đạo Nguyễn Anh Đức. Tất cả đều được đào tạo tại Việt Nam.

Cứ hễ đến mỗi giải quốc tế khác nhau, người ta lại thấy đội tuyển Malaysia có cầu thủ nhập tịch mới (Ảnh: NST).

Trái lại, hơn chục năm, kể từ chiến thắng gần nhất trước đội tuyển Việt Nam trên đấu trường quốc tế, tại bán kết AFF Cup 2014, bóng đá Malaysia hầu như không có gương mặt nào đáng gọi là ngôi sao dẫn đầu khu vực. Malaysia dần sa vào con đường nhập tịch cho cầu thủ gốc ngoại.

Cứ hễ đến mỗi giải đấu quốc tế khác nhau, người ta lại thấy đội tuyển Malaysia có thêm những cầu thủ nhập tịch mới. Sự ổn định là khái niệm xa xỉ với đội tuyển Malaysia. Ngược lại, các đội tuyển Việt Nam thường giữ được bản sắc của mình, về lối chơi, về tinh thần.

Sự đồng đều và ổn định về chất lượng của dàn cầu thủ được đào tạo đúng chuẩn, giúp các đội tuyển Việt Nam giữ được sự ổn định về thành tích quốc tế.

Chúng ta là nền bóng đá giành HCV SEA Games nhiều nhất từ năm 2014 đến giờ, là nền bóng đá duy nhất ở Đông Nam Á giành được huy chương tại giải U23 châu Á, là một trong hai nền bóng đá ở Đông Nam Á lọt vào bán kết Asiad trong khoảng thời gian nói trên (cùng với Thái Lan), có số lần vô địch AFF Cup nhiều thứ nhì tính từ sau năm 2014 đến nay (chỉ sau Thái Lan).

Sai lầm của người khác, bài học cho chúng ta

Càng nhìn thấy đội tuyển Việt Nam thành công, bóng đá Malaysia càng “chột dạ”. Đặc biệt, khi nhìn sang đội tuyển Indonesia lột xác bằng chính sách nhập tịch ồ ạt cầu thủ gốc Hà Lan, Liên đoàn Bóng đá Malaysia (FAM) bắt đầu tính đến phương án tương tự.

Đặc biệt, khi FAM được chính phủ Malaysia “bơm” số tiền khổng lồ (lên đến hàng trăm tỷ đồng) cho việc cải thiện chất lượng đội tuyển quốc gia và xây dựng công tác đào tạo trẻ, FAM càng đẩy mạnh chuyện nhập tịch cho cầu thủ gốc ngoại.

Càng sa đà vào việc nhập tịch, bóng đá Malaysia càng dễ làm sai quy định (Ảnh: T.H).

Đấy là khởi đầu cho việc nhóm 7 cầu thủ Facundo Garces, Rodrigo Holgado, Imanol Machuca, Joao Figueiredo, Gabriel Palmero, Jon Irazabal và Hector Hevel ồ ạt xuất hiện trong đội tuyển Malaysia.

Đầu tiên, FAM sử dụng tiền ngân sách sai mục đích. Họ ưu tiên chi đậm để lôi kéo các cầu thủ gốc nước ngoài khoác áo đội tuyển quốc gia, thay vì dùng tiền đấy để phát triển bóng đá trẻ như mục đích ban đầu. Khi bê bối xảy ra, FAM bị thanh tra và kiểm toán gắt gao.

Tiếp theo, khác với Indonesia, đây là quốc gia đông dân thứ 4 thế giới, cùng sự liên hệ với các quốc gia châu Âu rất lớn. Cầu thủ có nguồn gốc Indonesia sinh ra bên ngoài lãnh thổ đất nước này rất đông. Họ dễ dàng tìm kiếm nguồn cầu thủ như thế này.

Malaysia không có những ưu thế đó, không có những đặc thù giống Indonesia, việc họ học theo mô hình của bóng đá xứ sở vạn đảo vốn đã bị xem là khập khiễng. Và khi bế tắc trong việc tìm nguồn cầu thủ có nguồn gốc sinh ra bên ngoài lãnh thổ, FAM thay vì dừng lại, họ chọn cách làm sai quy định. Chính bước đi này đã huỷ hoại bóng đá Malaysia.

Ngay đến giới truyền thông Malaysia cũng phê phán cách làm này. Nhật báo tiếng Anh hàng đầu Malaysia New Straits Times lên tiếng: “Bóng đá Malaysia cần tự kiểm điểm lại mình, chứ không phải nhìn sang các nước láng giềng. Thật ra chuyện ai thật sự tố cáo việc gian lận của FAM có quan trọng hay không?”

“Những nhà quản lý bóng đá trong nước cứ tìm cách đổ lỗi, nhưng họ bỏ qua vấn để cốt lõi, đó là vì sao vụ 7 cầu thủ nhập tịch lại trở thành bê bối? Trong bóng đá cũng như trong cuộc sống, những lời khiếu nại sẽ không có sức nặng nếu nó thiếu cơ sở”, New Straits Times viết thêm.

Uy tín của bóng đá Malaysia giảm sút nghiêm trọng (Ảnh: AFP).

Khi cố gắng chạy theo thành tích trước mắt, người ta dễ đi sai đường. Hậu quả cho việc đó không chỉ đơn thuần là kết quả về chuyên môn, mà còn là sự ê chề. Uy tín của cả một nền bóng đá bị sụp đổ trong phút chốc.

Thực tiễn quốc tế

Cựu Phó chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Đông Nam Á (AFF) Dương Vũ Lâm nhắc đến một thực tế gây giật mình: “Bóng đá Nhật Bản cũng từng có lúc đi sai đường. Họ từng dự định dựa vào các cầu thủ gốc Brazil để hy vọng nâng chất đội tuyển quốc gia”.

“Nhưng người Nhật sớm nhận ra đó là sai lầm. Họ nhanh chóng dừng lại, quay về với khâu đào tạo trẻ, để rồi vài chục năm sau khi thay đổi, bóng đá Nhật Bản dẫn đầu châu Á, tiệm cận trình độ hàng đầu thế giới”, ông Lâm nói thêm.

Hồi đầu những năm 1990, đội tuyển Nhật Bản có khá nhiều cầu thủ gốc Brazil, đội bóng xứ sở mặt trời mọc khi đó cũng cố học theo cách chơi bóng của người Brazil. Tuy nhiên, Nhật Bản nhận ra những cầu thủ có gốc nước ngoài, có trình độ vượt trội, không muốn rời quê hương để khoác áo các đội tuyển thuộc quốc gia khác.

Chính vì thế, những cầu thủ gốc Brazil khoác áo đội tuyển Nhật Bản thực chất chỉ là các “ngôi sao hạng 2”, không thể giúp cho đội bóng xứ sở mặt trời mọc nâng tầm. Muốn có những cầu thủ có chất lượng cao nhất, phải tự đào tạo, tự phát triển. Muốn có lối chơi mang tính bản sắc, phải chơi theo cách của chính mình. 

Ngày nay, tất cả những cầu thủ Nhật Bản đang thống trị sân chơi châu Á, đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác trên đấu trường thế giới (thắng Tây Ban Nha, Đức, Brazil) đều là những cầu thủ được đào tạo tại Nhật Bản.

Đội tuyển Việt Nam ổn định nhờ làm tốt khâu đào tạo trẻ (Ảnh: Khoa Nguyễn).

Đấy cũng là tình trạng chung của hầu hết các cầu thủ nhập tịch xuất hiện ở mọi đội tuyển tại châu Á nhiều năm qua. Cầu thủ gốc Brazil của đội tuyển Trung Quốc, UAE không thể giúp nâng tầm các đội này. Cầu thủ gốc Hà Lan của Indonesia chưa thể giúp đội bóng xứ sở vạn đảo vượt khỏi tầm Đông Nam Á.

Ngược lại, các nền bóng đá kiên trì với khâu đào tạo trẻ, gồm Hàn Quốc, Iran, Iraq, Uzbekistan đều là những thế lực thực thụ ở châu Á.

Ngay cả với bóng đá Việt Nam, chúng ta cũng thấy điều đó. 2 cầu thủ Việt Nam được giới bóng đá châu Á đánh giá cao nhất khoảng chục năm qua là 2 cầu thủ được đào tạo ở trong nước, gồm Quang Hải năm 2018 và Đình Bắc năm 2026 (sau các giải U23 châu Á tương ứng theo từng năm).

Thành tích của bóng đá Việt Nam tốt dần đều trong vài năm trở lại đây, chính là nhờ sự phát triển bền vững của hàng loạt lò đào tạo trẻ trong nước, như Thể Công Viettel, HAGL, Hà Nội FC, PVF, SLNA, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Thanh Hóa…

Chính những lò đào tạo trẻ ấy giúp cho lực lượng cầu thủ nội hùng hậu và ổn định, để các đội tuyển Việt Nam sử dụng qua năm tháng. Giờ, lực lượng hùng hậu ấy chuẩn bị chinh phục AFF Cup 2026 và Asian Cup 2027.

Tấm vé Asian Cup 2027 mà AFC vừa tước từ tay đội tuyển Malaysia, trao trả vào tay đội tuyển Việt Nam, vừa là cú hích, vừa là lời nhắc cho bóng đá Việt Nam. Không có thành quả nào là ngẫu nhiên, càng không có thành quả nào từ trên trời rơi xuống.

Chúng ta đầu tư ra sao, vận hành nền bóng đá ra sao, phát triển bóng đá trẻ như thế nào, thì kết quả thu về sẽ như thế ấy. Cầu thủ nhập tịch chỉ là giải pháp tạm thời, còn để thật sự vươn tầm, mọi nền bóng đá đều phải dựa vào nguồn lực do chính mình đào tạo. Chất lượng đào tạo đến đâu, kết quả thu về đến đó!