U23 Việt Nam và xu hướng ‘tìm đường sống trong bóng chết’

1/3 số bàn thắng của U23 Việt Nam đến từ bóng chết

“Chờ đã, đây không phải Việt Nam, đây là Arsenal”, bình luận từ một CĐV bóng đá trên mạng xã hội đã được fanpage của Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC) “mượn” làm dòng bình luận chính sau trận thắng ấn tượng của U23 Việt Nam trước Jordan. 

Đã có vô vàn phân tích về các bài đá phạt góc đa dạng – thứ vũ khí của bóng đá Việt Nam, cụ thể hơn là đội U23 trong tay HLV Kim Sang Sik thăng hoa trong khoảng 1 năm qua. 

Thống kê cho thấy 8 trong 23 bàn thắng U23 Việt Nam (ở SEA Games 33 là U22) ghi được trong nửa năm qua đến trực tiếp từ các pha đá phạt góc. 

Đó là chưa kể đến một số bàn thắng khác cũng xuất phát từ chấm phạt góc. Như quả phạt đền thành công của Đình Bắc ở trận thắng Jordan, sau khi chính anh treo bóng chạm tay hậu vệ Jordan trong vòng cấm địa.

Sự hiệu quả đó làm gợi nhớ đến Arsenal – đội bóng ghi 17 bàn thắng từ các pha phạt góc trong năm 2025. Và nếu tính rộng hơn, Arsenal đã ghi không dưới 30 bàn thắng từ các tình huống bóng chết. 

Có thể hơi khập khiễng, nhưng việc so sánh một nền bóng đá “thấp bé nhẹ cân” như Việt Nam với Arsenal – về khả năng săn bàn từ bóng chết cho thấy xu hướng chiến thuật rõ ràng trong bóng đá hiện đại.

Trong kỷ nguyên mà việc pressing tầm cao, khối đội hình dày đặc và dữ liệu chiến thuật chi phối mọi thứ, bàn thắng từ các pha bóng sống ngày càng trở nên xa xỉ. Và trong bối cảnh đó, bóng chết trở thành “sinh cơ” mà mọi đội bóng buộc phải tìm kiếm. 

Theo thống kê của Opta và các bộ phận phân tích của Premier League, trong nhiều mùa gần đây, tỉ lệ bàn thắng đến từ bóng chết (không tính phạt đền) dao động quanh ngưỡng 20-25% tổng số bàn thắng.

Mức độ gia tăng thể hiện qua từng năm. Ở mùa 2020-2021, tỉ lệ này là 19,2%, rồi tăng lên 21,8% ở mùa tiếp theo. Đến mùa giải năm nay, con số tăng lên khoảng 25%.

The Athletic cũng chỉ ra ở các giải Bundesliga (Đức) hay Serie A (Ý), tỉ lệ bàn thắng từ bóng chết cũng đã vượt qua ngưỡng 20% trong 5 năm trở lại đây.

Tờ Guardian, trong loạt bài về chiến thuật Premier League, nhận định rằng khi các đội bóng phòng ngự theo khối trung bình – thấp với cự ly ngắn, khả năng xuyên phá từ open play (bóng sống) suy giảm, thì bóng chết trở thành con đường ngắn nhất để tiếp cận khung thành. 

Đó là lý do vì sao ngày càng nhiều CLB đầu tư nghiêm túc cho mảng này, từ nhân sự đến hạ tầng phân tích. Hình ảnh quen thuộc của phạt góc một thời là quả tạt bổng vào khu vực 5m50, nơi trung phong cao to chờ sẵn để không chiến. 

Bóng chết hiện đại đã rời xa sự đơn giản đó. Thay vào đó là những kịch bản được thiết kế tỉ mỉ, với các tuyến di chuyển phức tạp. Hay các pha chắn người hợp lệ, sự hoán đổi vị trí trong tích tắc để tạo “khe hở nửa giây” trước khi hàng thủ kịp phản xạ.

Và sau cùng là cả một chút tiểu xảo, như mánh khóe tác động đến thủ môn mà Gabriel Magalhaes liên tục áp dụng mùa giải này. Người hâm mộ Việt Nam không thể không liên tưởng đến tình huống trung vệ Lý Đức tác động lên thủ môn Thái Lan ở chung kết SEA Games 33.

Nicolas Jover, chuyên gia bóng chết của Arsenal, người từng làm việc tại Manchester City và Brentford, từng nói với Daily Cannon rằng: “Bóng chết không còn là vũ khí dành riêng cho các đội yếu, mà là nguồn lợi thiết yếu có thể tác động trực tiếp đến kết cục trận đấu”. 

Các nghiên cứu của Opta và StatsBomb chỉ ra rằng khu vực cột gần là “điểm nóng” của phạt góc, nơi thủ môn khó phán đoán quỹ đạo và hậu vệ dễ bị đánh bại bởi các pha cắt mặt. 

Từ dữ liệu này, nhiều đội xây dựng các bài đánh cột gần với cầu thủ băng cắt từ tuyến hai, trong khi một hoặc hai người làm nhiệm vụ chắn đường di chuyển của hậu vệ kèm người.

Cần chuyên gia cho bóng chết

Sự trỗi dậy của bóng chết kéo theo sự ra đời của một vị trí chuyên biệt: set-piece coach – huấn luyện viên bóng chết. 

Tại Anh, những cái tên như Nicolas Jover, Eric Ramsay hay Giovanni Vio (từng cộng tác với tuyển Ý vô địch Euro 2020) được xem là “kiến trúc sư” của các bàn thắng từ tình huống cố định.

Soccer Wizdom, chuyên trang phân tích chiến thuật, mô tả công việc của họ như một quá trình khoa học khép kín: thu thập dữ liệu di chuyển của đối thủ, phân tích thói quen phòng ngự theo khu vực hay kèm người, xác định điểm yếu của từng cầu thủ, sau đó thiết kế các bài tấn công tương ứng. 

Mỗi quả phạt góc, đá phạt gián tiếp hay ném biên đều có nhiều biến thể, tùy theo vị trí trên sân và cách đối thủ tổ chức phòng ngự.

Không chỉ tấn công, phòng ngự bóng chết cũng là mảng sống còn. HLV Arne Slot của Liverpool, từ khi còn dẫn dắt Feyenoord từng nhấn mạnh rằng “bóng chết là một trận đấu trong trận đấu. Chúng ta thấy các đội thắng và thua chỉ vì những tình huống này”. 

Và sự thật là Liverpool mùa này gần như sụp đổ vì 12 bàn thua từ bóng chết, nhiều nhất giải. Trong trận hòa Arsenal, Van Dijk cùng các đồng đội đã giành được 1 điểm nhờ khắc phục vấn đề này.

Bóng chết hiện đại không chỉ dừng ở phạt góc hay đá phạt. Ném biên dài, từng bị xem là chiêu “câu giờ”, nay được biến thành phạt góc trá hình. 

Guardian từng phân tích trường hợp Minnesota United (MLS), đội bóng sử dụng ném biên sâu như một pha tấn công có tổ chức, với thống kê cho thấy khả năng tạo cơ hội trong 30 giây sau quả ném cao hơn đáng kể so với trung bình giải.

Đá phạt nhanh cũng là xu hướng. Khi đối thủ còn đang sắp xếp hàng rào, một đường chuyền sớm có thể tạo lợi thế nhận thức, đưa bóng vào khu vực nguy hiểm trước khi hàng thủ kịp ổn định.

Các CLB hàng đầu đều có sẵn kịch bản cho những tình huống như vậy, được luyện tập lặp đi lặp lại trên sân tập.

Cùng với sự chuyên môn hóa là sự hình thành một “ngôn ngữ chiến thuật” chung cho bóng chết. Nhiều trung tâm đào tạo huấn luyện viên châu Âu đã mở các khóa phân tích set-piece.  Trong đó giảng dạy từ cấu trúc tấn công, vai trò từng vị trí, cách chọn điểm rơi, đến phương án xử lý pha bóng hai sau khi đối phương phá bóng.

Trên LinkedIn, các nhà phân tích như Juan Giuffra chia sẻ về những khóa học tập trung hoàn toàn vào bóng chết, phản ánh nhu cầu ngày càng lớn của giới huấn luyện đối với mảng chiến thuật này. Bóng chết không còn là phần phụ trong giáo án, mà là một học phần độc lập.

Từ những con số của Opta, các phân tích của Guardian và The Athletic, đến lời khẳng định của Nicolas Jover và các set-piece coach hàng đầu, có thể thấy rõ một điều: trong kỷ nguyên chiến thuật và dữ liệu, bóng chết không còn là phương án dự phòng. 

Đó là con đường sống, là mảnh đất nơi các đội bóng tìm kiếm lợi thế cuối cùng trong một trò chơi ngày càng ít chỗ cho sai lầm.