Binh sĩ Ukraine (Ảnh: AFP).
Những cơn hoảng loạn đã ám ảnh quân nhân Ukraine Yaroslav kể từ khi anh trở về nhà vào mùa hè, khiến anh nhiều đêm tỉnh giấc trong tình trạng thở dốc.
Sự bức xúc với chỉ huy đã khiến người đàn ông 33 tuổi này bỏ đơn vị, gia nhập nhóm ngày càng đông binh sĩ Ukraine rời hàng ngũ mà không được cho phép. Với Yaroslav, anh cảm thấy bức xúc với cách điều phối nhân lực của chỉ huy.
Yaroslav cho biết cấp chỉ huy liên tục ra lệnh thực hiện các nhiệm vụ mà theo anh là dẫn tới thương vong có thể tránh được, bao gồm những cuộc hành quân dài băng qua cánh đồng trống trải dưới mối đe dọa của UAV, và đôi khi còn không bảo đảm tiếp tế cho lực lượng tuyến đầu, không chịu rút kinh nghiệm từ những sai lầm lặp đi lặp lại. Theo thời gian, cảm giác rằng mình không thể thay đổi được điều gì đã khiến anh suy sụp.
Làn sóng gia tăng AWOL và đào ngũ diễn ra khi Ukraine đang thiếu hụt bộ binh nghiêm trọng trên tiền tuyến, cho phép quân đội Nga thăm dò và tiến lên tại những khu vực bố trí lực lượng mỏng.
Các quan chức Ukraine đã bắt đầu công khai thừa nhận quy mô của vấn đề: Tân Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov phát biểu trong bài diễn văn nhậm chức ngày 14/1 rằng hiện có 200.000 binh sĩ đang trong tình trạng AWOL và đào ngũ.
Tháng 10/2025, số vụ AWOL và đào ngũ đạt mức kỷ lục 21.602 trường hợp, theo Ihor Lutsenko, cựu nghị sĩ hiện đang phục vụ trong quân đội, dẫn nguồn từ Văn phòng Tổng công tố.
Trung tá Kyrylo Berkal, phó chỉ huy Quân đoàn Lục quân số 3 tinh nhuệ, nói với The Kyiv Independent rằng nếu các binh sĩ còn khả năng chiến đấu quay trở lại từ AWOL hoặc đào ngũ, Ukraine sẽ có đủ năng lực “tiến hành các chiến dịch phản công trên toàn tuyến”.
Cuộc chiến khốc liệt
AWOL dùng để chỉ các binh sĩ rời đơn vị không phép nhưng có ý định quay lại, trong khi đào ngũ là việc rời bỏ quân đội nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự vô thời hạn, bao gồm tìm việc dân sự, làm giả giấy tờ để thay đổi danh tính, hoặc trốn ra nước ngoài.
Cả hai đều là tội phạm theo Điều 407 (AWOL) và Điều 408 (đào ngũ) của Bộ luật Hình sự Ukraine, với mức án trong thời kỳ thiết quân luật là 5-10 năm tù đối với tội AWOL và 5-12 năm tù đối với tội đào ngũ.
Rất khó để biết chính xác có bao nhiêu binh sĩ đã đào ngũ hoặc AWOL khi Văn phòng Tổng công tố đã ngừng công bố dữ liệu AWOL từ tháng 11/2025. Tuy nhiên, cả qua ghi nhận thực tế lẫn trong những trường hợp hiếm hoi khi số liệu rò rỉ ra công chúng, cả hai loại – AWOL và đào ngũ – đều đang gia tăng.
Trong quá khứ, Ukraine đã tìm cách xử lý những binh sĩ AWOL. Năm 2024, quốc hội Ukraine thông qua một dự luật ân xá một lần cho những người quay lại. Nhà chức trách cho biết điều này đã thúc đẩy hơn 29.000 binh sĩ trở lại quân đội sau khi AWOL trong giai đoạn từ tháng 11/2024 đến tháng 8/2025.
Theo luật sư quân sự Oleh Leontyev, người điều hành một nhóm Facebook hỗ trợ pháp lý cho binh sĩ với hơn 20.000 thành viên, việc thiếu biện pháp trừng phạt đang làm trầm trọng thêm vấn đề.
Theo các cuộc phỏng vấn với những người đào ngũ, chỉ huy, sĩ quan hỗ trợ tâm lý, quan chức và các nhà hoạt động dân sự, những lý do phổ biến nhất khiến binh sĩ chọn tự ý bỏ đơn vị là xung đột với chỉ huy, kiệt sức, suy sụp tâm lý vì nỗi sợ thiệt mạng và sự thiếu hụt nguồn lực liên tục, từ nhân lực đến vũ khí và phương tiện.
Sự khốc liệt tàn bạo của cuộc chiến bào mòn binh sĩ, từ những tổn thất lặp đi lặp lại đến quá nhiều lần thoát chết trong gang tấc, đặc biệt khi thiếu nhân lực khiến các đợt nghỉ ngơi ở hậu phương ngày càng hiếm hoi.
Dù chỉ huy và binh sĩ có thể cảm thông trong một số trường hợp, nhiều người vẫn coi AWOL và đào ngũ là sự “phản bội”, khiến những người ở lại phải lấp chỗ trống.
Những nỗ lực
Ông Fedorov, tân Bộ trưởng Quốc phòng, liệt kê việc đánh giá hiệu quả của các chỉ huy, không dựa trên cấp bậc mà dựa trên kết quả, là một trong những bước then chốt để xử lý tình hình. Ông nhấn mạnh rằng quân đội đang đối mặt với “một số lượng lớn” vấn đề, bao gồm cách chỉ huy kiểu cũ, và cần được giải quyết ngay lập tức.
Bộ Tổng tham mưu từ chối trả lời chi tiết nhưng cho biết đã triển khai các biện pháp nhằm kiềm chế AWOL và đào ngũ, như cải thiện khám sức khỏe trong huấn luyện cơ bản hoặc nới lỏng thủ tục cho những binh sĩ không thể trở lại phục vụ do bệnh nặng hoặc chấn thương.
Các quan chức cũng nêu ra những bước đi nhằm phòng ngừa và giữ chân quân nhân. Bộ Quốc phòng và Bộ Tổng tham mưu đang thảo luận các biện pháp bổ sung và đã triển khai nhiều bước, bao gồm mở rộng hỗ trợ tâm lý và thành lập một đơn vị để xác định các điều kiện dẫn tới AWOL và đào ngũ.
Để giảm các trường hợp AWOL và đào ngũ, điều then chốt là chỉ huy phải ưu tiên sinh mạng binh sĩ trong việc lập kế hoạch tác chiến, vì họ là “tài sản quý giá nhất”, theo Trung tá Berkal, phó chỉ huy Quân đoàn Lục quân số 3 tinh nhuệ, trước đây là Lữ đoàn Tấn công số 3. Ông nói rằng niềm tin thường phụ thuộc vào cấp chỉ huy trực tiếp, các hạ sĩ quan và chỉ huy đơn vị nhỏ, những người đặt ra tiêu chuẩn và duy trì kỷ luật.
Một số binh sĩ AWOL đang quay trở lại. Một sĩ quan Lục quân cho biết, tính đến mùa hè năm 2025, thời điểm ông còn tiếp cận được dữ liệu, khoảng 30% binh sĩ AWOL đã trở lại phục vụ.
Taras Chmut, người đứng đầu quỹ từ thiện lớn của Ukraine Come Back Alive hỗ trợ quân đội, cho rằng nhà chức trách nhiều khả năng hiểu rõ các nguyên nhân của vấn đề AWOL, nhưng câu hỏi là liệu họ có đủ năng lực và thẩm quyền để xử lý hay không.
Chmut nhấn mạnh AWOL là “một vấn đề của nhà nước”, và nói rằng Ukraine nên ngừng coi đây chỉ là trách nhiệm riêng của quân đội.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/ukraine-bao-dong-khi-200000-binh-si-dao-ngu-va-tu-y-roi-don-vi-chien-dau-20260117183258018.htm
