Xung đột tại Trung Đông đang khiến nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam lo ngại. Cuộc xung đột tạo ra nhiều nỗi lo về tỉ giá, thị trường chứng khoán cho tới chuỗi cung ứng năng lượng bị đảo lộn. Đặc biệt, các chuyên gia dự báo giá gas, xăng dầu trong nước sẽ phải chịu nhiều áp lực điều chỉnh mạnh. Từ đó, kéo theo nhiều hiệu ứng như chi phí logistics đội lên, giá thành sản xuất của nhiều mặt hàng thiết yếu từ bó rau, lạng thịt đến bao xi măng đều sẽ thiết lập mặt bằng mới…
Báo Pháp Luật TP.HCM đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ (TS) Vũ Thị Kim Oanh, Giảng viên cấp cao ngành Kinh doanh quốc tế, Đại học RMIT Việt Nam để đưa ra góc nhìn rõ hơn về những tác động cũng như giải pháp ứng phó trong bối cảnh hiện nay.
Ba “mũi dùi” tác động kinh tế
. Phóng viên: Thưa TS, cuộc xung đột khu vực Trung Đông đang ảnh hưởng ra sao tới hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam, liệu rằng chúng ta có đối mặt với các nỗi lo về lạm phát?
+ TS Vũ Thị Kim Oanh: Theo tôi, Việt Nam sẽ bị tác động chính thông qua ba kênh: Giá năng lượng, logistics đường biển cùng chi phí bảo hiểm và thị trường tài chính.
Cụ thể, về kênh năng lượng: Khi căng thẳng ở Trung Đông leo thang và rủi ro vận chuyển qua các tuyến trọng yếu tăng, giá dầu thế giới thường phản ứng rất nhanh.
Ghi nhận đầu tháng 3 cho thấy giá dầu bật tăng mạnh theo diễn biến căng thẳng và rủi ro chuỗi cung ứng. Với Việt Nam, dầu và xăng dầu là đầu vào trọng yếu của nền kinh tế; do đó, nếu giá dầu neo cao, giá xăng dầu trong nước có thể chịu áp lực điều chỉnh tăng, kéo theo chi phí vận tải, logistics, phân phối, từ đó lan sang giá thành sản xuất và giá bán lẻ.
Với kênh logistics, bảo hiểm, khi rủi ro xung đột làm suy giảm an toàn hàng hải tại các điểm nghẽn như eo biển Hormuz, hãng tàu phải đổi tuyến vòng xa hơn, hoặc trì hoãn, và các khoản phụ phí rủi ro chiến tranh tăng lên.
Đồng thời, việc doanh nghiệp bảo hiểm hủy hoặc siết bảo hiểm rủi ro chiến tranh ở vùng Vịnh hàm ý phí bảo hiểm và cước vận tải có thể tăng mạnh, kể cả khi khối lượng vận tải toàn cầu không sụt giảm tương ứng.
Với Việt Nam, hệ quả thực tế là cước vận tải và phụ phí tăng sẽ làm tăng giá thành hàng xuất khẩu và giá vốn hàng nhập khẩu; thời gian vận chuyển dài hơn sẽ ảnh hưởng mạnh đến ngành hàng nhạy cảm thời gian; áp lực vốn lưu động sẽ chậm giao hàng đồng nghĩa chậm thu tiền, tăng nhu cầu tài trợ ngắn hạn cho doanh nghiệp, đặc biệt các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Với kênh tài chính: Giai đoạn bất ổn địa chính trị thường kích hoạt nhu cầu tài sản trú ẩn như USD và vàng.
Về tỉ giá, ngân hàng nhà nước điều hành theo cơ chế tham chiếu với biên độ; cuối tháng 2, tỉ giá tham chiếu quanh 25.051 VND/USD (mức tham chiếu ngày). Dù tỉ giá có thể không “sốc” ngay, độ biến động tăng sẽ làm doanh nghiệp khó chốt giá, tăng chi phí phòng vệ rủi ro, qua đó ảnh hưởng giá nhập khẩu đầu vào (ví dụ với sản phẩm như xăng dầu, hóa chất, máy móc…).
Với câu hỏi có lo ngại về lạm phát không, tôi cho rằng là có. Tuy nhiên, cú sốc năng lượng và logistics thường truyền dẫn có độ trễ, tức là doanh nghiệp hấp thụ một phần, sau đó điều chỉnh giá theo hợp đồng, rồi mới lan sang bán lẻ. Do đó, căng thẳng ở Trung Đông làm tăng rủi ro lạm phát chi phí trong các tháng sau.
Nỗ lực đảm bảo cung ứng năng lượng
Chiều 5-3, Sở Công Thương TP.HCM đã tổ chức buổi làm việc với các doanh nghiệp cung ứng xăng dầu, khí và điện trên địa bàn TP. Phát biểu tại buổi làm việc, ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, nhấn mạnh mục tiêu cao nhất là không để đứt gãy nguồn cung năng lượng, đảm bảo tăng trưởng kinh tế của thành phố.
Ông Vũ cũng yêu cầu các doanh nghiệp nghiêm túc thực hiện quy định về dự trữ và chủ động tìm kiếm các nguồn cung thay thế để bù đắp thiếu hụt từ các vùng xung đột. Ông nói: “Chúng tôi khẳng định trong ngắn hạn đủ nguồn cung ứng xăng dầu, khí và điện cho nhu cầu sinh hoạt và sản xuất của người dân thành phố”.
Nhiều lo ngại, xung đột chính trị Trung Đông kéo dài sẽ khiến giá cả hàng hóa có thể bị tăng cao. Ảnh minh họa: THU HÀ
. Theo bà, cuộc xung đột ở Trung Đông có ảnh hưởng trực tiếp tới túi tiền, bữa cơm hàng ngày của người dân Việt Nam ra sao?
+ Tôi cho rằng có cơ sở về mặt xu hướng nhưng mức độ phụ thuộc vào việc xung đột kéo dài bao lâu và có khiến dòng chảy năng lượng, vận tải bị gián đoạn lâu dài hay không. Người tiêu dùng cảm nhận tác động qua 3 nhóm, gồm:
– Hàng thiết yếu và chi phí đi lại: xăng dầu tăng làm cho vận tải tăng dẫn tới giá thực phẩm và dịch vụ tăng.
– Hàng nhập khẩu và vật liệu: cước tàu, bảo hiểm tăng làm tăng giá vốn.
– Tài sản tích lũy như vàng, ngoại tệ, chứng khoán: vàng biến động mạnh có thể kích hoạt tâm lý phòng thủ, làm gia tăng kỳ vọng lạm phát.
Tuy vậy, Việt Nam có các “bộ giảm xóc” chính sách điều hành tỉ giá, cơ chế điều chỉnh giá xăng dầu, giám sát vĩ mô…, nên tác động thường là tăng dần theo thời gian hơn là sốc ngay lập tức.
Giá xăng dầu tăng mạnh
Chiều 5-3, Liên Bộ Công Thương – Tài chính phát đi thông tin điều hành giá xăng dầu.
Cụ thể, giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh như sau: Giá xăng E5 lên 21.449 đồng/lít, tăng 1.926 đồng/lít so với giá cơ sở hiện hành. Giá xăng A95 lên mức 22.340 đồng/lít, tăng 2.189 đồng/lít so với giá cơ sở hiện hành.
Giá mặt hàng dầu cũng tăng rất mạnh. Giá dầu diesel lên 23.037 đồng/lít, tăng 3.758 đồng/lít. Dầu hỏa 26.601 đồng/lít, tăng 7.132 đồng/lít. Dầu mazut 17.496 đồng/kg, tăng 1.807 đồng/kg so với giá cơ sở hiện hành.
Theo Bộ Công Thương, thời gian gần đây, tình hình chính trị, an ninh quốc tế có nhiều diễn biến phức tạp, nhất là xung đột leo thang tại khu vực Trung Đông, đã tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu, ảnh hưởng đến nguồn cung và giá cả xăng dầu.
Thử thách ý chí của doanh nghiệp Việt
. Thực tế, từ sau Tết Nguyên đán, giá cả một số mặt hàng đã có sự điều chỉnh theo chiều hướng tăng do nhiều tác động nội tại từ chi phí đầu vào, quy định thuế… Liệu rằng, đà tăng này có tạo ra mặt bằng giá mới khi mà xung đột, bất ổn thế giới có thể kéo dài?
+ Quan điểm của tôi là có. Xung đột kéo dài có thể chồng thêm cú sốc bên ngoài lên các yếu tố trong nước, tạo mặt bằng giá mới.
Thứ nhất, áp lực tăng giá xăng dầu, đã có các kỳ điều chỉnh tăng cuối tháng 2 và dự báo tăng tiếp khi giá dầu thế giới tăng.
Thứ hai, phụ phí vận tải, bảo hiểm, rủi ro tuyến hàng hải làm tăng tổng chi phí logistics.
Thứ ba, hiệu ứng kỳ vọng, giá vàng và tin tức dầu, chiến sự làm người dân và doanh nghiệp tăng kỳ vọng giá, khiến thị trường điều chỉnh nhanh hơn.
. Trong bối cảnh bất ổn như hiện nay, Việt Nam nên làm gì để hạn chế những tác động tiêu cực?
+ Ở tầm quốc gia, thứ nhất, Việt Nam nên kiểm soát lạm phát theo hướng mục tiêu linh hoạt bằng cách theo dõi truyền dẫn giá xăng dầu sang vận tải – lương thực; cân nhắc công cụ bình ổn, giảm sốc trong ngắn hạn khi biến động quá mạnh.
Thứ hai, tăng sức bền logistics nhờ giảm thời gian thông quan, tăng hiệu quả cảng, đẩy mạnh số hóa thủ tục.
Thứ ba, đa dạng hóa năng lượng và nguồn cung, tăng tính linh hoạt trong nguồn nhập và thúc đẩy hiệu quả năng lượng để giảm phụ thuộc dầu. Đa dạng thị trường và tuyến cũng là điều cần được triển khai.
Tiếp theo, nhà nước cần sát sao với tình hình xung đột để có những quy định kiểm soát thị trường kịp thời, ngăn chặn việc đầu cơ trục lợi như găm xăng dầu chờ bán giá cao hơn.
Bên cạnh đó, các bộ ngành, tổ chức, hiệp hội cần khẩn trương họp với các doanh nghiệp để lắng nghe những khó khăn thách thức thực tế, từ đó kịp thời kiến nghị lên chính phủ để ban hành những chính sách hỗ trợ thiết thực.
.Với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu thì sao, thưa bà?
+Với các doanh nghiệp, cần quản trị rủi ro tỉ giá, nghiên cứu hợp đồng kỳ hạn khi phù hợp, điều khoản giá gắn biến động tỉ giá. Quản trị rủi ro logistics thông qua đa dạng hãng tàu, tuyến, đặt chỗ sớm, tăng tồn kho an toàn với đầu vào chiến lược, bổ sung điều khoản phụ phí rủi ro chiến tranh, bảo hiểm trong hợp đồng cũng là việc cần thiết. Tối ưu chi phí năng lượng – vận tải bằng cách tối ưu đóng hàng, tuyến vận chuyển, chuyển phương thức khi có thể và đàm phán giá vận tải theo kỳ.
Ngoài ra, truyền thông với khách hàng kịp thời, cập nhật kế hoạch giao hàng, minh bạch lý do điều chỉnh giá để giữ quan hệ dài hạn.
Hãy nhìn lại cú sốc thị trường do COVID-19 và cách chúng ta vượt qua nó. Cuộc khủng hoảng địa chính trị này một lần nữa thử thách ý chí của các doanh nghiệp Việt, và sự đoàn kết hỗ trợ nhau của các mắt xích trong chuỗi cung ứng sẽ giúp chúng ta từng bước tháo gỡ vấn đề.
. Xin cám ơn bà!
Chiều 5-3, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chủ trì cuộc họp với các bộ, ngành liên quan về một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong điều hành chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa.
Tại cuộc họp, Thủ tướng và lãnh đạo các bộ, ngành đánh giá, Việt Nam vẫn là nước đang phát triển, có nền kinh tế đang chuyển đổi, độ mở cao. Vì vậy, những tác động, diễn biến từ bên ngoài sẽ gây đứt gãy các chuỗi cung ứng; giá vận tải, chi phí logistics tăng; năng lượng gặp khó khăn khiến chi phí sản xuất tăng cao, ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh, sinh kế của người dân.
Trong bối cảnh khó khăn hiện nay, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương, đơn vị phải nắm chắc tình hình, bình tĩnh, kiên trì, kiên định đường lối, các nguyên tắc lớn; không bi quan, hoang mang, lo sợ nhưng cũng không chủ quan, lơ là, mất cảnh giác với mọi diễn biến tình hình.
Thủ tướng nhấn mạnh mục tiêu tổng quát là giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng từ 10%, đảm bảo các cân đối lớn; kiểm soát nợ công, nợ chính phủ, nợ nước ngoài trong giới hạn cho phép. Đồng thời, phải thích ứng linh hoạt, an toàn, hiệu quả với mọi tình huống có thể xảy ra, không để bị động, bất ngờ, lúng túng và chủ động ứng phó với tình hình.
Nguồn: https://plo.vn/ung-pho-khi-gia-xang-dau-gastang-do-tac-dong-tu-xung-dot-trung-dong-post897931.html
