Va chạm nhỏ, hành xử côn đồ, vướng vòng lao lý

Liên tiếp những vụ hành hung, ẩu đả gây thương tích, hủy hoại tài sản vì đậu xe trước cửa nhà hoặc thu tiền trông giữ xe trái quy định xảy ra từ những ngày đầu năm đến nay đang gióng lên hồi chuông báo động.

Những vụ việc này đều xuất phát từ những va chạm nhỏ, nhưng cách ứng xử thiếu kiểm soát dẫn đến diễn biến sau đó đã trở thành các vụ hành hung, hành động côn đồ, gây thương tích, gây rối trật tự công cộng khiến dư luận bức xúc.

Hành xử kiểu côn đồ

Mới đây, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP.HCM đã thi hành lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp đối với Đặng Trần Quốc Vũ (49 tuổi) và Đào Năng Nghĩa (29 tuổi, đầu bếp, cùng ngụ phường Vũng Tàu) liên quan vụ đuổi đánh du khách đậu xe đối diện quán cơm. Những người này bị điều tra về hành vi gây rối trật tự công cộng.

Vụ việc xảy ra vào sáng 21-2 khi một nhóm du khách Đồng Nai đi trên một ô tô đến đường Trần Phú (phường Vũng Tàu) để tìm quán cà phê uống nước, ngắm biển.

Nhóm trên dừng ô tô ở lề đường cạnh một khu đất trống, đối diện quán cơm niêu của ông Vũ thì ông Vũ không cho đậu và hai bên xảy ra cãi cọ, tranh luận dẫn đến xô xát. Trong quá trình mâu thuẫn, một số người đã có hành vi sử dụng hung khí (xẻng cán gỗ, lưỡi sắt) và dùng tay đánh nhau, xô đẩy, gây mất an ninh trật tự tại khu dân cư, ảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh địa bàn.

Khoảng 10h20 cùng ngày, Công an phường Vũng Tàu (TP.HCM) tiếp nhận tin báo của người dân về vụ việc trên nên nhanh chóng có mặt tại hiện trường, kịp thời ngăn chặn, ổn định tình hình và mời những người liên quan về trụ sở để làm việc.

Những ngày sau Tết, nhiều vụ việc thu tiền trông xe đi lễ chùa trái quy định pháp luật cũng gây bức xúc dư luận. Điển hình là vụ việc xảy ra ở tỉnh Bắc Ninh khi một người phụ nữ lập điểm trông giữ xe trái phép ở trước đền và chửi bới, giật chìa khóa ép tài xế chở khách đi lễ trả tiền gửi xe.

Theo kết quả xác minh ban đầu, ngày 21-2 bà Nguyễn Thị Mùi đã có hành vi thu tiền trông giữ xe trái phép tại đoạn đường vào đền Bà chúa Then và đền Cô bé Chí Mìu, thuộc xã Kép, tỉnh Bắc Ninh. Khi có tài xế phản ứng, bà Mùi đã chửi bới, giật chìa khóa xe với mục đích yêu cầu trả tiền.

Bà Mùi giữ chìa khóa xe gây sức ép với tài xế, yêu cầu “không trả tiền sẽ không trả lại chìa khóa và không cho xe di chuyển”. Toàn bộ diễn biến vụ việc được tài xế quay video lại, đăng tải lên mạng xã hội. Một ngày sau, bà Mùi bị Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Bắc Ninh ra lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn để điều tra hành vi cưỡng đoạt tài sản.

Sau vụ việc trên hai ngày, tại tỉnh Ninh Bình cũng xảy ra vụ một đôi vợ chồng tự ý đòi thu tiền đỗ xe ô tô của người dân đậu bên đường làng khi đi chợ Viềng với lý do “đường này tôi quét hàng ngày”. 

Theo clip đăng tải trên mạng xã hội, khi tài xế nói sẽ gọi công an giải quyết, cặp vợ chồng này còn thách thức “gọi hết công an ra đây, tôi thu tiền đấy, làm gì được tôi”. Hiện cơ quan công an đã mời hai vợ chồng liên quan đoạn clip “đòi thu tiền đỗ xe” trái quy định lên làm việc.

Xử nghiêm để răn đe

Cùng với việc khởi tố vụ án, bắt giữ người trong trường hợp khẩn cấp, công an một số địa phương đã đưa ra khuyến cáo, nhận định hành vi hành xử kiểu côn đồ trong những vụ việc trên đã gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự và gây bức xúc trong dư luận.

Công an TP.HCM khuyến cáo người dân: Mọi mâu thuẫn phát sinh trong sinh hoạt, kinh doanh, giao thông hoặc quan hệ dân sự cần được giải quyết với thái độ bình tĩnh, thượng tôn pháp luật. 

Việc sử dụng hung khí, tụ tập đánh nhau, gây rối nơi công cộng không chỉ xâm phạm sức khỏe, tài sản của người khác mà còn có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự nghiêm khắc, để lại hậu quả lâu dài cho bản thân và gia đình.

Công an TP.HCM cho biết sẽ tiếp tục tăng cường tuần tra kiểm soát, chủ động phòng ngừa, kiên quyết đấu tranh xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật nhằm giữ vững ổn định an ninh trật tự trên địa bàn.

Công an tỉnh Bắc Ninh đề nghị các cá nhân bị thu tiền trái phép khi đi lễ tại các đền thuộc địa bàn xã Kép hãy liên hệ với Phòng Cảnh sát hình sự để được giải quyết. Công an cũng yêu cầu ban quản lý các đền chùa và lễ hội trên địa bàn cần bố trí khu vực trông giữ xe đúng quy định, qua đó không tạo điều kiện hình thành các điểm trông giữ xe tự phát, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự.

Luật sư Nguyễn Đức Thịnh (Công ty luật TNHH Fanci, Đoàn luật sư TP Hà Nội) đánh giá những vụ việc liên tiếp xảy ra thời gian qua với tính chất, mức độ và hậu quả khác nhau đã gióng lên hồi chuông báo động về chuẩn mực đạo đức cũng như cách ứng xử trong xã hội. 

Va chạm, mâu thuẫn trong đời sống là việc khó tránh khỏi, song việc thổi bùng những xung đột nhỏ thành ngọn lửa hận thù bằng những lời nói, hành động phi đạo đức, dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng là hành động cần hết sức lên án và phải bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Luật sư Thịnh phân tích, về bản chất pháp lý, khi một người sử dụng vũ lực, hung khí hoặc có hành vi uy hiếp tinh thần nhằm xâm phạm sức khỏe, thân thể hoặc tài sản của người khác, thì quan hệ pháp luật không còn dừng ở mức tranh chấp dân sự hay vi phạm hành chính mà có thể chuyển sang trách nhiệm hình sự. 

Tùy từng hành vi cụ thể, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét các tội danh như cố ý gây thương tích hoặc cưỡng đoạt tài sản.

“Cần nhấn mạnh rằng pháp luật hình sự đánh giá hành vi dựa trên tính chất nguy hiểm cho xã hội, hậu quả xảy ra và lỗi của người thực hiện. Việc mâu thuẫn xuất phát từ nguyên nhân nhỏ, hoặc do bức xúc cá nhân, không phải là căn cứ loại trừ trách nhiệm hình sự. 

Ngược lại, nếu hành vi thể hiện tính chất côn đồ, coi thường pháp luật, thực hiện công khai tại nơi đông người thì còn có thể được xem là tình tiết định khung tăng nặng”, luật sư nêu quan điểm.

Làm sao để giảm hành vi ứng xử côn đồ?

Theo luật sư Thịnh, khi mâu thuẫn được giải quyết bằng bạo lực thay vì thông qua cơ chế pháp luật thì môi trường sống văn minh bị xâm hại, trật tự xã hội bị đe dọa.

Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân bị xâm hại mà còn tác động tiêu cực đến cộng đồng, hình ảnh địa phương và niềm tin của xã hội đối với chuẩn mực ứng xử pháp luật.

Từ thực tiễn các vụ việc, có thể thấy yếu tố cảm xúc là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật.

Trong nhiều trường hợp, người thực hiện hành vi không lường trước được hậu quả pháp lý có thể xảy ra.

Thứ nhất, khi phát sinh va chạm hoặc mâu thuẫn, cần ưu tiên giải pháp kiềm chế cảm xúc và tạm thời rời khỏi điểm xung đột nếu thấy nguy cơ leo thang. Việc kiểm soát hành vi trong vài phút đầu tiên có ý nghĩa quyết định đối với hậu quả pháp lý sau đó.

Thứ hai, nếu quyền lợi bị xâm phạm, người dân nên lựa chọn con đường pháp lý như yêu cầu cơ quan chức năng can thiệp, lập biên bản sự việc, thu thập chứng cứ hợp pháp. Việc tự ý sử dụng vũ lực hoặc biện pháp ép buộc để giải quyết tranh chấp thường dẫn đến rủi ro pháp lý lớn hơn nhiều so với thiệt hại ban đầu.

Thứ ba, cần nhận thức rõ rằng mọi hành vi nơi công cộng đều có thể bị ghi nhận bằng thiết bị điện tử và trở thành chứng cứ trong quá trình điều tra, truy tố. Trách nhiệm pháp lý không chỉ dừng ở mức phạt tiền mà có thể là án tích, ảnh hưởng lâu dài đến nhân thân, nghề nghiệp và gia đình.

“Việc ứng xử đúng mực không chỉ là yêu cầu về văn hóa xã hội mà còn là biện pháp tự bảo vệ mình trước nguy cơ vướng vào vòng tố tụng hình sự. Ý thức thượng tôn pháp luật và khả năng kiểm soát hành vi cá nhân là những yếu tố cốt lõi để hạn chế những vụ việc đáng tiếc tương tự tái diễn”, luật sư phân tích.