Vẫn lúng túng với thuế kê khai

Theo cơ quan thuế, việc hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán không chỉ gây thất thu thuế mà còn ảnh hưởng đến tính công bằng trong thực thi chính sách thuế. Việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai sẽ khắc phục được những bất cập này do việc kiểm soát chặt chẽ hóa đơn đầu vào, đầu ra sẽ nâng cao tính minh bạch và chính xác trong kê khai thuế.

Đầu vào và đầu ra không trùng khớp, kê khai thế nào?

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, anh Phương Nam, chủ hộ kinh doanh phụ liệu hoa tại phường Hạnh Thông (TP.HCM, quận Gò Vấp cũ), cho biết vẫn đang lúng túng với việc kê khai thuế, đặc biệt là chuyện hóa đơn đầu vào và đầu ra.

Theo anh Nam, đặc thù của ngành phụ liệu hoa là thường nhập nguyên liệu với số lượng lớn, sau đó gia công thành nhiều loại thành phẩm khác nhau để bán ra thị trường. Chẳng hạn, từ một tấn giấy cuộn ban đầu, cơ sở có thể cắt, ép thành giấy A4 hoặc túi giấy với nhiều quy cách khác nhau. Khi lập sổ sách kế toán, anh không biết phải ghi nhận đơn vị tính thế nào.

Bởi đầu vào và đầu ra không trùng khớp, chưa kể còn phát sinh hao hụt trong quá trình sản xuất. Không chỉ vậy, nhiều loại nguyên phụ liệu tồn kho lại không có chứng từ đầu vào rõ ràng. Điều này khiến anh băn khoăn không biết phải kê khai đầu ra ra sao để vừa phản ánh đúng thực tế kinh doanh, vừa đúng quy định pháp luật.

“Thực tế là rất nhiều nguồn hàng của tôi đến từ các cơ sở thủ công nhỏ lẻ, làm theo mùa vụ như Tết, Trung thu hay các dịp lễ hội. Những nơi này hầu như không có hóa đơn hợp lệ”, anh Nam nói và bày tỏ lo lắng “rất sợ làm sai”, bởi nghe nói mức xử phạt hiện nay khá nặng.

Dù vậy, anh Phương Nam cho biết vẫn muốn chuyển đổi theo phương thức kê khai vì nếu làm đúng, số thuế phải nộp có thể thấp hơn so với thuế khoán trước đây. “Vấn đề là không biết đóng sao cho đúng”, anh Nam nói.

Cùng chung nỗi lo, một hộ kinh doanh hoa tươi tại phường Hạnh Thông cho biết năm nay thời tiết xấu. Tình trạng ngập úng xảy ra nhiều khiến nguồn hoa từ Đà Lạt giảm mạnh, cuối năm nhiều khu vực lại rơi vào giá rét, làm sản lượng tiếp tục sụt giảm.

Trong bối cảnh đó, các hộ kinh doanh buộc phải tìm nguồn hàng nhỏ lẻ, manh mún thay thế, phần lớn nguồn cung vẫn đến từ các hộ sản xuất trực tiếp theo mùa vụ và hầu như không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ.

Để gỡ nút thắt này, chủ hộ kinh doanh cho biết đã được cơ quan thuế hướng dẫn cung cấp đầy đủ thông tin nhập – xuất hàng hóa, bao gồm số điện thoại, căn cước công dân và địa chỉ cụ thể của bên bán để phục vụ việc xác minh.

Về lý thuyết, chỉ cần xác định được nơi đó có hoạt động mua bán là đủ. Tuy nhiên, người trong cuộc vẫn không khỏi lo lắng, bởi khả năng kiểm tra chéo nguồn đầu vào ở cấp cao hơn hoàn toàn có thể xảy ra và không biết có hợp lệ hay không.

Sẽ khó tránh khỏi sai sót, ưu tiên hướng dẫn thay vì xử phạt ngay

Ông Lâm Phương Toàn, chủ hộ kinh doanh hoa tươi tại phường Hạnh Thông, cho biết đã được cơ quan thuế hỗ trợ khá nhiều, giải đáp thắc mắc tương đối kỹ, nhưng giai đoạn đầu chắc chắn sẽ phát sinh sai sót do hộ kinh doanh chưa có kinh nghiệm. Vì vậy theo ông Toàn, cơ quan thuế nên có sự linh hoạt trong giai đoạn đầu, ưu tiên hướng dẫn, nhắc nhở thay vì áp dụng chế tài ngay.

Ông Lý Đại Lâm, chủ sạp Cà ri Anh Hai (chợ Bến Thành), cũng cho biết theo quy định, mỗi khách mua phải xuất một hóa đơn riêng biệt, cụ thể từng khách, không xuất gộp. Tuy nhiên, do đơn vị có nhiều sạp hàng nên mỗi lần khách vào mua đông cùng lúc, mỗi khách mua mỗi kiểu nên khá rối trong việc ghi ghép và xuất hóa đơn.

Chưa kể, mỗi sáng ra lo khâu viết hóa đơn, chuẩn bị ghi ra trước, bán gì, nhập gì, nguồn hàng ra sao… cũng cập rập. Cuối ngày phải tổng hợp lại hết ghi chép, vấn đề liên quan để báo cáo cơ quan thuế.

“Chúng tôi chuyển qua thuế kê khai từ tháng 8-2025 và đầu 2026 là áp dụng chính thức theo quy định nhưng thật sự còn cập rập, bắt buộc phải thuê kế toán để hỗ trợ, chứ làm không xuể. Rất mong có giải pháp gì đơn giản hơn để người dân vẫn thực hiện nghĩa vụ nộp thuế nhưng hoạt động kinh doanh không quá bị ảnh hưởng”, ông Lâm nói.

Theo chị Nguyễn Thị Mùi, tiểu thương kinh doanh hàng thịt tươi sống tại chợ La Khê (Hà Đông, Hà Nội), đến nay vẫn chưa hình dung rõ cách thức xuất hóa đơn điện tử khi áp dụng thuế kê khai. Nếu doanh thu trên 1 tỉ đồng/năm, chị thuộc diện phải sử dụng hóa đơn điện tử. Tuy nhiên, chị không biết sẽ xuất hóa đơn cho từng lần bán hàng hay được phép xuất gộp một hóa đơn vào cuối ngày.

“Hàng thường được bán dồn từ 6h30 đến 8h30 sáng, mỗi khách chủ yếu mua 3-5 lạng thịt. Nếu vừa bán hàng, vừa xuất hóa đơn điện tử thì làm thế nào kịp được. Tôi muốn xuất hóa đơn vào cuối ngày có được không?” – chị Mùi băn khoăn.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Bùi Thị Ánh Nguyệt, đại diện ban quản lý chợ Phạm Văn Hai (TP.HCM), cho biết vẫn còn những trường hợp hộ kinh doanh còn lúng túng khi áp dụng thuế kê khai nhưng khi hiểu được rồi thì thực hành dễ dàng hơn.

“Việc lúng túng khi thực hành quy định mới là điều dễ hiểu nhưng điều quan trọng là phối hợp để đưa ra các giải pháp để hỗ trợ hộ kinh doanh, cầm tay chỉ việc họ nhiều hơn để giúp họ tiếp cận nhanh, đặc biệt người bán đã có tuổi”, bà Nguyệt nói.

Ngành thuế đồng hành với hộ kinh doanh

Theo Cơ quan Thuế TP.HCM, trên địa bàn có gần 346.000 hộ kinh doanh, chiếm 13% tổng số hộ cả nước. Khi chuyển sang kê khai và nộp thuế điện tử, nhiều hộ gặp khó khăn do hạn chế về kỹ năng công nghệ, nhất là tiểu thương lớn tuổi, tâm lý ngại thay đổi thói quen kinh doanh đã tồn tại nhiều năm; đồng thời lo chi phí tuân thủ.

Tuy nhiên, ngành thuế TP.HCM đã triển khai bằng nhiều giải pháp hỗ trợ, công tác tuyên truyền – hỗ trợ đảm bảo thực chất. Nhờ đó, đã có hơn 35.000 hộ khoán thực hiện chuyển sang kê khai, 666 hộ kinh doanh đã thực hiện chuyển lên doanh nghiệp.

Đến nay, 98% hộ có tài khoản thuế điện tử, trong đó 92% sử dụng eTax Mobile; 22.646 hộ sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền, đạt 86%, cao hơn mức bình quân cả nước. Số thu từ hộ, cá nhân kinh doanh đạt 10.552 tỉ đồng, tăng gần 50% so với cùng kỳ.

Trong khi đó, theo số liệu của Cục Thuế, năm 2025 đã có 18.392 hộ khoán chuyển sang nộp thuế theo kê khai. Lũy kế từ sau khi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa có hiệu lực đến nay, gần 4.000 hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, cho thấy các hộ đang dần thích ứng với phương pháp quản lý mới.

Trả lời Tuổi Trẻ tại cuộc họp công bố Luật Quản lý thuế mới đây, ông Đặng Ngọc Minh – Phó cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) – khẳng định ngành thuế sẽ tiếp tục thực hiện chương trình hỗ trợ, đồng hành cùng hộ và cá nhân kinh doanh chuyển sang thực hiện thuế kê khai.

Cụ thể, ngành thuế sẽ tập trung triển khai chức năng hỗ trợ kê khai thuế thông minh. Theo đó, hệ thống quản lý thuế sẽ tự động tổng hợp và tạo sẵn tờ khai cho hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền kết nối dữ liệu nhằm giúp giảm đáng kể thời gian, chi phí và sai sót trong quá trình kê khai.

“Mục tiêu đạt ra tỉ lệ kê khai, nộp thuế, hoàn thuế, miễn, giảm thuế bằng phương thức điện tử của hộ, cá nhân kinh doanh đạt tối thiểu 90%. Tối thiểu 90% hộ, cá nhân kinh doanh thuộc diện quản lý thuế sử dụng ứng dụng eTax Mobile để tra cứu và nộp thuế…”, ông Minh nói

Trước đó, trong thời gian triển khai chiến dịch cao điểm 60 ngày cuối năm 2025, ngành thuế đẩy mạnh tuyên truyền trực tiếp tại các chợ truyền thống, trung tâm thương mại, khu phố có nhiều hộ kinh doanh… nhằm phổ biến chính sách mới, lộ trình chuyển đổi, cũng như hướng dẫn chuẩn bị hạ tầng, thiết bị…

100% hộ kinh doanh được đưa vào diện quản lý thuế

Ngành thuế TP.HCM cho biết sẽ rà soát dữ liệu từ cơ quan đăng ký kinh doanh chuyển sang để tránh sót hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh.

Đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương để đảm bảo 100% hộ kinh doanh có hoạt động kinh doanh được đưa vào quản lý thuế. Rà soát toàn bộ hộ kinh doanh, địa chỉ, doanh thu, mức khoán, công khai toàn bộ các thông tin về hộ kinh doanh nộp thuế khoán trên bản đồ số hộ kinh doanh.

Ngoài ra cơ quan thuế sẽ tổ chức thu thập thông tin về số tài khoản giao dịch của những hộ kinh doanh cần tập trung quản lý. Thu thập thông tin để thực hiện bổ sung dữ liệu vào ứng dụng cơ sở dữ liệu hộ kinh doanh.

Trong đó, bắt buộc thu thập thông tin về số căn cước công dân, diện tích mặt bằng, số lượng lao động, số tài khoản ngân hàng. Yêu cầu 100% các đơn vị vận chuyển trên địa bàn cung cấp danh sách hộ kinh doanh, cá nhân thuê đơn vị vận chuyển hàng hóa, doanh thu thu hộ…

Định kỳ hằng quý, cơ quan thuế sẽ thực hiện rà soát dữ liệu hóa đơn mua vào của hộ kinh doanh với doanh thu khoán đối với toàn bộ các hộ kinh doanh để phát hiện các hộ kinh doanh có doanh thu khoán không sát với thực tế kinh doanh…