Tại các phòng giao dịch ở New York hay Singapore những ngày này, không khí đang nóng hơn bao giờ hết khi mà giá vàng liên tiếp gây bất ngờ và bitcoin cũng biến động mạnh. Những tài sản này đã trở thành một phần quen thuộc trong danh mục của các quỹ hưu trí và một câu hỏi lớn được đặt ra, là trong một thế giới đầy biến động, đâu mới là nơi trú ẩn thực sự?
Không đơn thuần là câu chuyện giá “nhảy múa”, thị trường đang chứng kiến một cuộc chuyển dịch tư duy sâu sắc. Dựa trên phân tích từ Cointelegraph, TheStreet và Gobankingrates, chúng ta đang bước vào kỷ nguyên “tái định giá sự khan hiếm”, nơi niềm tin và cấu trúc thị trường quan trọng hơn cả trữ lượng địa chất.
Năm 2026, khái niệm khan hiếm đã mang một ý nghĩa khác và 3 tài sản bitcoin, vàng và bạc đều đại diện cho sự khan hiếm theo những cách rất riêng (Ảnh: The Indian Express).
Khi khan hiếm không chỉ là “đào lên từ lòng đất”
Trong nhiều thập kỷ, công thức đầu tư rất đơn giản, đó là cái gì hiếm, cái đó quý. Vàng và bạc, với giới hạn vật lý tự nhiên, là hiện thân hoàn hảo cho tư duy này. Nhưng bước sang năm nay, khái niệm này đã bị xáo trộn.
Theo phân tích chuyên sâu từ Cointelegraph, sự khan hiếm hiện tại được đánh giá qua 3 lăng kính liên kết chặt chẽ, bao gồm độ tin cậy (cơ chế khan hiếm có đáng tin không), thanh khoản (thoát vị thế có dễ không) và tính di động (chuyển giao giá trị xuyên biên giới thế nào).
Sự thay đổi lớn nhất đến từ việc tài chính hóa các tài sản này. Sự bùng nổ của các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) và thị trường phái sinh đã tạo ra một lớp màn mới phủ lên sự khan hiếm vật lý.
Nhà đầu tư không cần cầm thỏi vàng hay nắm giữ khóa ví bitcoin, mà thay vào đó, họ giao dịch “lời hứa” về sự khan hiếm đó thông qua tài khoản chứng khoán. Điều này khiến dòng vốn chảy nhanh hơn, nhưng cũng làm cho giá cả nhạy cảm hơn với các cú sốc vĩ mô thay vì chỉ cung – cầu thực tế.
Vàng: Từ kim loại quý thành “tài sản thế chấp toàn cầu”
Dữ liệu từ TheStreet cho thấy bức tranh thị trường vàng năm 2026 đang vô cùng sôi động. Sau khi tăng tới 63% trong năm 2025, vàng tiếp tục đà hưng phấn đầu năm nay với mức tăng khoảng 6% trong tháng 1.
Tuy nhiên, vị thế của vàng năm 2026 không còn chỉ nằm ở việc đào được bao nhiêu tấn quặng. Giá trị của nó đang chuyển dịch sang niềm tin và tính trung lập.
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị, vàng được xem là tài sản không chịu rủi ro đối tác. Các tổ chức tài chính không mua vàng chỉ để chờ giá lên, họ mua vì khả năng vận hành ổn định của nó khi hệ thống tài chính gặp áp lực. Vàng vật chất đảm bảo an toàn lưu trữ, trong khi “vàng giấy” (thông qua ETF, Hợp đồng tương lai) đảm bảo thanh khoản.
Vàng luôn có khả năng tạo ra những cơn sốt lớn trên thị trường. Trong năm 2025, giá vàng đã tăng tới 63% và kể từ cuối năm 2019 đến nay, mức tăng đạt khoảng 184% (Ảnh: Reuters).
Dẫu vậy, lịch sử luôn là lời cảnh tỉnh cần thiết. Chuyên gia Charley Blaine trên TheStreet nhắc lại bài học năm 1980: Khi vàng chạm đỉnh 850 USD/ounce giữa cơn bão lạm phát, đám đông đã mơ về mốc 1.000 USD. Nhưng sau đó, lãi suất tăng vọt và các quy định ký quỹ thắt chặt đã khiến giá vàng sụp đổ hơn 60% và mất tới 28 năm để quay lại đỉnh cũ.
Các dự báo từ phố Wall cho năm 2026 rất lạc quan với trung bình kỳ vọng mức 5.180 USD/ounce, Goldman Sachs nâng chỉnh dự báo giá vàng cuối năm lên 5.400 USD/ounce, cá biệt có dự báo lên tới 6.000 USD của Yardeni Research. Tuy nhiên, nhà đầu tư cá nhân vẫn cần cẩn trọng trước các đợt điều chỉnh sốc nếu lãi suất thay đổi đột ngột.
Bitcoin: Sự chuyển mình từ tự chủ sang công cụ tài chính
Nếu vàng là sự khan hiếm của địa chất, thì bitcoin đại diện cho sự khan hiếm của toán học. Với giới hạn cứng 21 triệu đơn vị và lộ trình phát hành minh bạch, bitcoin mang lại một sự chắc chắn tuyệt đối về nguồn cung mà không tài sản nào khác có được.
Tuy nhiên, bức tranh năm 2026 của bitcoin đã khác xa so với giai đoạn sơ khai. Theo Cointelegraph, sự khan hiếm của bitcoin đang bị trung gian hóa. Việc nhà đầu tư tiếp cận Bitcoin chủ yếu qua ETF giao ngay (Spot ETF) đã biến nó từ một tài sản kỹ thuật số mang tính cá nhân thành một công cụ tài chính của phố Wall.
Điều này có 2 mặt. Một mặt, nó mang lại dòng tiền khổng lồ và sự chấp nhận chính thống. Mặt khác, giá bitcoin giờ đây chịu sự chi phối của các hoạt động phòng ngừa rủi ro, quản lý thanh khoản và tâm lý thị trường chứng khoán nhiều hơn là các yếu tố nội tại của blockchain.
Dữ liệu lịch sử từ Gobankingrates chỉ ra rằng, trong các giai đoạn bất ổn như đại dịch 2020, bitcoin biến động cực mạnh (lao dốc 50% rồi tăng 300%). Năm 2026, với sự tham gia sâu của thị trường phái sinh, đòn bẩy tài chính có thể khiến những biến động này càng trở nên khó lường, dù tính khan hiếm cốt lõi của bitcoin không hề thay đổi.
Bitcoin không có lịch sử hàng trăm năm như vàng, vì vậy mức độ biến động của loại tài sản này cao hơn rất nhiều (Minh họa: Unsplash).
Bạc: “Kẻ hai mặt” của thị trường kim loại
Trong bộ ba này, bạc là biến số phức tạp nhất. Không giống như vàng được tích trữ hay bitcoin được lập trình, bạc phải “phục vụ” 2 ông chủ cùng lúc, đó là nhà đầu tư và nhà công nghiệp.
Năm 2026, nhu cầu sản xuất pin mặt trời, điện tử và công nghệ cao đang siết chặt nguồn cung vật lý của bạc. Cointelegraph nhận định rằng vai trò kép này khiến việc định giá bạc trở nên khó khăn. Ngay cả khi giới đầu tư thờ ơ, nhu cầu công nghiệp vẫn có thể đẩy giá lên. Ngược lại, chỉ cần một sự thiếu hụt nhỏ về vật chất, dòng tiền đầu cơ có thể khuếch đại đà tăng giá một cách “điên cuồng”.
Thực tế năm nay cho thấy bạc đã có lúc tăng tới 23%, vượt mặt cả vàng về tốc độ khi có những phiên bứt tốc tiến đến mốc 100 USD/ounce dù sau đó có “rơi tự do”.
Tuy nhiên, thị trường bạc nhỏ hơn nhiều so với vàng, khiến nó cực kỳ nhạy cảm với các vị thế hợp đồng tương lai. Khi dòng tiền rút ra, bạc thường giảm sâu và nhanh hơn vàng rất nhiều. Đây là bài toán về sự đánh đổi giữa lợi nhuận tiềm năng và mức độ rủi ro mà nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ.
Chiến lược cho danh mục đầu tư năm 2026: Phân vai thay vì chọn phe
Vậy trong bối cảnh bình thường mới của năm 2026, nhà đầu tư nên làm gì?
Câu trả lời không nằm ở việc cố gắng đoán xem tài sản nào sẽ về đích đầu tiên, mà là hiểu rõ vai trò của từng loại trong danh mục. Theo Gobankingrates, việc xây dựng một danh mục cân bằng là chìa khóa để vừa bảo toàn vốn, vừa nắm bắt cơ hội tăng trưởng.
Thị trường đang phân vai rất rõ ràng.
Bitcoin dành cho những ai tìm kiếm sự khan hiếm có tính di động cao, chấp nhận biến động lớn để đổi lấy khả năng tăng trưởng đột phá và sự minh bạch của thuật toán.
Vàng đóng vai trò là “mỏ neo” của niềm tin, nơi trú ẩn an toàn khi hệ thống tài chính lung lay, ưu tiên sự ổn định và thanh khoản toàn cầu.
Trong khi đó, bạc là một ván cược hỗn hợp giữa tiền tệ và sự bùng nổ công nghiệp, phù hợp với những người có khẩu vị rủi ro trung bình cao và kỳ vọng vào sự phục hồi sản xuất.
Khan hiếm của bạc gắn với nhu cầu công nghiệp và mức độ nhạy cảm trước biến động nguồn cung (Ảnh: Bitcoin.com News).
Một xu hướng thú vị được Cointelegraph chỉ ra là sự đánh đổi giữa khan hiếm và chắc chắn. Bitcoin chắc chắn về nguồn cung nhưng bất định về pháp lý (ở một số khu vực). Vàng chắc chắn về pháp lý nhưng chi phí khai thác tương lai là biến số. Bạc nằm ở giữa.
Kết lại, năm 2026 không phải là thời điểm để tranh cãi xem bitcoin có thay thế vàng hay không. Thay vào đó, đây là lúc nhà đầu tư cần nhìn nhận rằng khái niệm khan hiếm đang được viết lại. Câu hỏi quan trọng nhất cho túi tiền của bạn không phải là “tài sản này có hiếm không?”, mà là “sự khan hiếm đó được định giá thế nào trong cấu trúc tài chính hiện tại?”.
Khi hiểu được luật chơi mới này, bạn sẽ tìm thấy vị thế phù hợp cho chính mình giữa những con sóng lớn của thị trường.
Lưu ý: Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin và góc nhìn tham khảo, dựa trên các dữ liệu quốc tế cập nhật. Biến động giá tài sản phụ thuộc vào nhiều yếu tố vĩ mô khó lường, nhà đầu tư cần thận trọng và tự chịu trách nhiệm với các quyết định tài chính.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/vang-bac-bitcoin-khi-tinh-khan-hiem-bi-viet-lai-thu-gi-la-vua-20260118220210418.htm
