Vì sao các cổ phiếu ‘bom tấn’ mới lên sàn đều giảm giá?

Năm vừa qua ghi nhận loạt thương vụ niêm yết cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) và niêm yết trên sàn chứng khoán, sau thời gian dài yên ắng. Đầu năm, sự trở lại của Vinpearl (VPL) trên sàn HoSE giúp kích hoạt làn sóng này. Từ giữa năm, thị trường vào giai đoạn tăng tốc khi ba “ông lớn” ngành chứng khoán gồm Techcombank Securities (TCX), VPBankS (VPX) và VPS (VCK) lần lượt IPO chỉ trong vài tháng.

Thị trường còn ghi nhận các đợt chuyển từ UPCoM sang niêm yết trên HoSE với quy mô vốn hóa lớn, nổi bật có Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) và Masan Consumer (MCH). Ngoài ra, nhà đầu tư cũng chứng kiến một số thương vụ lần đầu đưa cổ phiếu lên thị trường công khai, như F88 điểm danh trên sàn UPCoM.

Nhiều cổ phiếu được các môi giới chứng khoán và cả giới phân tích dán nhãn “bom tấn”, thu hút sự quan tâm, kéo theo dòng tiền lớn từ nhà đầu tư. Trong đó, TCX, VPX và VCK đều ghi nhận khối lượng cổ phiếu đặt mua vượt xa kế hoạch chào bán. Trong số này có thương vụ hơn 26.000 nhà đầu tư tham gia – con số hiếm thấy tại Việt Nam.

Sự hưởng ứng nồng nhiệt của thị trường hỗ trợ tích cực cho giá tham chiếu của các cổ phiếu và cả thị giá của nhóm này khi lên sàn. VPL lập đỉnh 106.300 đồng, cao hơn gần một nửa so với tham chiếu khi lên HoSE, mức tăng của TCX cũng đạt gần 21% hay BSR hơn 18%. Riêng F88 có lúc lập kỷ lục thị giá 276.000 đồng một đơn vị, tăng hơn 465%.

Tuy nhiên sau “cơn sốt”, nhiều cổ phiếu rơi vào giai đoạn điều chỉnh. Tính đến cuối phiên giao dịch trước kỳ nghỉ Tết, VCK giảm gần 23% so với giá tham chiếu phiên giao dịch đầu tiên, MCH và VPX cũng điều chỉnh quanh mốc 12%. Còn nếu so với mức đỉnh từng ghi nhận, thị giá của VPL sụt 19,5% hay F88 rơi gần 33%.

(Đơn vị: đồng/cổ phiếu
Giá tham chiếu của MCH và F88 đã được tính lại theo tỷ lệ pha loãng sau khi phát hành thêm cổ phiếu)

Lý giải với VnExpress, ông Phạm Nguyễn Hoàng Huy, Chuyên viên phân tích tại đơn vị tư vấn và ủy thác đầu tư FinSuccess, nói việc giá cổ phiếu biến động sau khi lên sàn là câu chuyện bình thường. Thị trường chứng khoán đôi khi chưa thể phản ánh giá trị thực của doanh nghiệp. Hơn nữa, giá cổ phiếu không chỉ phụ thuộc vào nội tại công ty mà còn chịu tác động từ bối cảnh bên ngoài. Thông thường, giá giảm khi tâm lý nhà đầu tư đang thận trọng, nguyên nhân có thể do yếu tố vĩ mô không thuận lợi, căng thẳng thanh khoản, rủi ro địa chính trị…

Song song đó, phải kể đến yếu tố định giá lúc IPO cao hơn so với lợi nhuận tiềm năng. Thông thường, mức giá này không do thị trường quyết định mà một phần đến từ ý chí của ban lãnh đạo hoặc bên thứ ba tư vấn. Ngoài ra, kết quả kinh doanh các quý trước IPO thường có phần bị “làm đẹp” để thuận lợi hơn trong việc phát hành, nhưng sau đó có thể không như kỳ vọng, cũng tạo sức ép tới thị giá về sau.

Dù việc các “bom tấn” sụt giảm giá phần nào gây ảnh hưởng tâm lý, nhưng FinSuccess cho rằng đa số nhà đầu tư hiện nay, đặc biệt là những người chuyên nghiệp, đã tỉnh táo hơn. Họ tập trung nhìn vào bản chất thay vì tên tuổi doanh nghiệp. Thị trường vẫn có những cổ phiếu IPO với giá hợp lý nên việc mua vào sẽ giúp các nhà đầu tư lớn có thể rót vốn vào công ty với số lượng đáng kể.

“Nếu doanh nghiệp có câu chuyện tốt và mức giá phù hợp, thị trường vẫn sẽ đón nhận tích cực”, chuyên gia FinSuccess nhận định.

Thay vì kỳ vọng quá nhiều vào việc cổ phiếu có phải là “bom tấn” hay không, ông Huy khuyến nghị nhà đầu tư nên phân tích doanh nghiệp chuẩn bị IPO như một doanh nghiệp bình thường. Đối với dạng cổ phiếu này, FinSuccess thường tuân thủ nguyên tắc phân tích 4 yếu tố: quản trị, kinh doanh, tài chính và định giá.

Về quản trị, nhà đầu tư nên đánh giá cao ban lãnh đạo có thâm niên gắn bó hoặc giàu kinh nghiệm thực chiến. Ngoài ra, việc có các quỹ đầu tư chuyên nghiệp tham gia sẽ giúp tính minh bạch của công ty cao hơn.

Về kinh doanh, cần ưu tiên doanh nghiệp có hoạt động cốt lõi ổn định và sở hữu lợi thế cạnh tranh rõ ràng trong ngành. Về tài chính, nhà đầu tư hãy kiểm tra cơ cấu tài sản và nợ vay. Doanh nghiệp mới lên sàn thường có nợ vay lớn để mở rộng, nhưng các chỉ số thanh khoản vẫn phải nằm trong ngưỡng an toàn.

Yếu tố mang tính quyết định lớn là định giá. Nhà đầu tư cần xem mức giá đó có thực sự rẻ so với tiềm năng tăng trưởng tương lai hay không, đặc biệt khi cổ phiếu mới lên sàn thường có biên độ dao động giá rất lớn. Khi nắm chắc các yếu tố này, việc đầu tư sẽ có cơ sở vững chắc, giúp tránh được bẫy FOMO (nỗi sợ bỏ lỡ) hay những phản ứng tâm lý trước các biến động ngắn hạn.

Ông Nguyễn Trọng Đình Tâm, Giám đốc tư vấn đầu tư khách hàng cá nhân của Chứng khoán Thiên Việt (TVS), cũng cho rằng bất cứ một quyết định đầu tư nào, bao gồm cả cổ phiếu đã niêm yết hoặc các cổ phiếu IPO đều cần phân tích một cách kỹ lưỡng, trong đó nổi bật là yếu tố định giá.

Nhà đầu tư cần đo lường xem với mức giá IPO được công bố có hấp dẫn đối với cổ phiếu hay không. Điều này có thể được thực hiện theo hướng so sánh tương quan với các cổ phiếu thuộc các doanh nghiệp cùng ngành hoặc đánh giá triển vọng dựa trên các dự án kinh doanh mà doanh nghiệp đang triển khai.

Ông Tâm cũng lưu ý rằng không có một công thức hoặc sự cam kết nào cho việc giá IPO là mức giá rẻ của cổ phiếu hoặc sau khi IPO, giá cổ phiếu sẽ tăng liên tục trong giai đoạn đầu niêm yết. Vận động của dạng cổ phiếu này sẽ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như xu hướng thị trường, tính lan tỏa của dòng tiền, đặc biệt đối với nhóm ngành của họ, các thông tin, chính sách, sự kiện được công bố quanh thời điểm cổ phiếu IPO bắt đầu giao dịch thứ cấp.

Từ góc nhìn quản trị danh mục, nhà đầu tư nên xem cổ phiếu IPO là một phần trong danh mục đầu tư, đan xen với các cổ phiếu niêm yết hoặc các dạng tài sản khác. “Với việc phân bổ theo dạng danh mục, nhà đầu tư sẽ vừa đảm bảo không bỏ lỡ các cơ hội tăng giá khác, ngoài câu chuyện IPO, đi cùng với việc phân tán các rủi ro tiềm ẩn”, chuyên gia TVS đưa ra lời khuyên.

Tất Đạt