Vì sao Đình Bắc dậy thì muộn lại có thể cao đến 1,8m?

Nghịch lý của Đình Bắc?

Câu chuyện dậy thì muộn của Nguyễn Đình Bắc từng là một chủ đề được truyền miệng khá nhiều trong làng bóng đá trẻ.

Thể hình nhỏ bé khiến Đình Bắc gặp khó ở các lò đào tạo trẻ, và suýt nữa đã không còn được trao cơ hội chơi bóng. Nhưng sau khi vượt qua được giai đoạn dậy thì này, Đình Bắc đã có bước đột phá cả về tài năng lẫn thể chất.

Đến hiện tại, cầu thủ đang khoác áo Công An Hà Nội đã cao đến 1,8m, trở thành một hiện tượng thú vị không chỉ của làng bóng đá, mà còn với giới khoa học thể thao.

Vì sao Đình Bắc – chỉ cao 1,5m khi 14 tuổi, lại có thể cao thêm 3 tấc chỉ sau đó khoảng 5 năm?

Trong sinh lý học, dậy thì (puberty) là giai đoạn phát triển từ trẻ em sang người lớn về cả kích thước cơ thể lẫn chức năng sinh dục và nội tiết. Nó thường được đánh dấu bằng những thay đổi rõ rệt như tăng chiều cao nhanh, phát triển cơ bắp, thay đổi giọng nói ở nam, xuất hiện kinh nguyệt ở nữ. 

Theo tài liệu y khoa của Đức – MSD Manuals, các nhà nghiên cứu y học coi dậy thì muộn (delayed puberty) là khi một thiếu niên chưa bắt đầu những dấu hiệu này dù đã vượt quá ngưỡng tuổi bình thường.

Với con trai, dấu hiệu như tăng kích thước tinh hoàn hay thay đổi giọng chưa xuất hiện ở tuổi 14 hoặc hơn được xem là muộn so với chuẩn thông thường. Điều này là một phần của biến thể sinh học tự nhiên và xảy ra ở khoảng 2% thanh thiếu niên bình thường.

Cơ chế bù trừ

Theo MSD Manuals, dậy thì muộn không đồng nghĩa với kém phát triển trọn đời. Một nguyên lý quan trọng trong nghiên cứu tăng trưởng là sự tồn tại của cơ chế bù trừ trong thời gian và tốc độ tăng trưởng.

Tức những người dậy thì muộn thường có thời gian phát triển kéo dài hơn và đôi khi tốc độ tăng trưởng cao hơn ở giai đoạn sau, giúp họ đạt được chiều cao trưởng thành tương đương hoặc thậm chí vượt hơn so với những người dậy thì sớm. 

Một nghiên cứu lớn về mô hình tăng trưởng đã chỉ ra rằng sự khác biệt trong thời điểm bắt đầu dậy thì dẫn tới sự khác nhau về “thời gian phát triển tuyến tính”, và khi quá trình bù trừ diễn ra, cuối cùng chiều cao trưởng thành có thể không khác biệt đáng kể giữa các nhóm. 

Nguyên lý này giải thích phần nào vì sao một người trẻ như Đình Bắc, dù tăng trưởng muộn ở tuổi thiếu niên, vẫn có thể “bứt phá” về chiều cao ở giai đoạn sau dậy thì. 

Trong lứa tuổi thanh thiếu niên, hormone tăng trưởng và hormone sinh dục như testosterone ở nam có vai trò kích hoạt sâu rộng các phản ứng sinh lý khiến sụn tăng trưởng ở các đầu xương dài ra, đồng thời thúc đẩy khối cơ và cấu trúc xương phát triển nhanh chóng. 

Khi những hormone này tăng lên dù muộn hơn so với bạn bè cùng lứa, xương vẫn tiếp tục kéo dài cho tới khi các đầu xương đóng lại, giúp chiều cao tiếp tục tăng. Quá trình này có thể kéo dài tới cuối tuổi thiếu niên hoặc đôi khi tới đầu 20 tuổi đối với một số người. 

Tuy nhiên dậy thì muộn cũng không phải hoàn toàn không có hậu quả. Các chuyên gia y học phát triển ở nhiều quốc gia nhấn mạnh rằng điều quan trọng là phân biệt giữa “dậy thì muộn lành tính” do cơ địa và “dậy thì muộn do bệnh lý”. 

Trường hợp lành tính – thường do gene di truyền hoặc biến thể cá thể – thường không ảnh hưởng tới sức khỏe tổng thể, chiều cao trưởng thành hay khả năng sinh sản. Nhưng nếu dậy thì muộn do thiếu dinh dưỡng, bệnh mạn tính, rối loạn nội tiết hay các vấn đề tuyến yên – hypothalamus, tuyến giáp – thì cần can thiệp y khoa. 

Mặt khác, trong bối cảnh thể thao, việc dậy thì muộn có thể khiến một vận động viên trẻ tạm thời thiệt thòi về thể hình và sức mạnh so với bạn bè đồng lứa đang dậy thì sớm. 

Áp lực thành tích ở các đội trẻ đôi khi khiến các HLV không thể kiên nhẫn, chờ đợi một cầu thủ trẻ phát triển hình thể đầy đủ, rồi mới trao nhiều cơ hội thi đấu.

Các nhà khoa học thể thao cũng ghi nhận rằng yếu tố tập luyện phù hợp ở tuổi thiếu niên, cùng với dinh dưỡng đầy đủ, sẽ ảnh hưởng tích cực đến khả năng tổng hợp hormone và sự phát triển cơ xương, từ đó góp phần vào tiềm năng phát triển chiều cao sau này, giúp các vận động viên trẻ vượt qua hội chứng dậy thì muộn.