Vì sao giá vàng hiện nay là một điều bất thường của lịch sử?

(PLO)- Sau nhiều năm tăng trưởng nóng, giá vàng hiện đã bước vào giai đoạn mà các câu chuyện dẫn dắt thị trường đang đóng vai trò chủ đạo thay thế cho các quy luật cơ bản.

Vàng hiện đang tăng giá dựa trên những giả thuyết về rủi ro và sự bất ổn toàn cầu, thay vì các lực đẩy kinh tế truyền thống, theo Financial Times. Đối với một số nhà quan sát, kỷ nguyên này trông giống như cơn sốt vàng của thập niên 1970.

Những lý giải giá vàng tăng hiện nay

Từ lâu, vàng đã được xem là nơi trú ẩn an toàn vì giá trị của nó luôn theo kịp tốc độ lạm phát qua nhiều thế kỷ, dù đôi khi có những giai đoạn bùng nổ hay sụt giảm. Những đợt bùng nổ thường đến vào thời điểm lãi suất thực giảm xuống, khi lợi nhuận từ tiền gửi tiết kiệm hoặc trái phiếu thấp đi, người dân có xu hướng chuyển tài sản sang vàng.

Mô hình đó đã bắt đầu thay đổi đáng kể từ năm 2023 khi lãi suất thực vẫn ở mức cao và đang tăng so với quá khứ gần, nhưng giá vàng vẫn bắt đầu bứt tốc. Động lực chính lúc đó là sự gia tăng đột biến trong hoạt động mua vào của các ngân hàng trung ương nhằm dịch chuyển tài sản khỏi đồng USD.

Giá vàng đã tăng vọt kể từ thời điểm đó, nhưng khái niệm về một “cuộc cách mạng” chống lại đồng USD dẫn đầu bởi các ngân hàng trung ương giờ đây không còn đủ sức giải thích hiện tượng này nữa. Trong năm qua, tốc độ mua vào của các ngân hàng trung ương đã chậm lại và nhu cầu trang sức cũng lao dốc khi người tiêu dùng e ngại mức giá quá cao. Thay vào đó, nhu cầu lại bùng nổ từ các nhà đầu tư tại tất cả các thị trường lớn từ Mỹ, Anh cho đến Ấn Độ.

Tỷ trọng mua vàng của các nhà đầu tư đã tăng gấp đôi vào năm ngoái lên mức 35% trên toàn thế giới, dẫn đầu bởi dòng vốn đổ mạnh vào các quỹ ETF vàng, đặc biệt là sự cuồng nhiệt tại Trung Quốc khi các nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng lao đầu vào cơn sốt mua sắm này.

Giá vàng đã thoát khỏi mô hình cũ

Nhìn chung, vàng đang được thúc đẩy phần lớn bởi nhu cầu tài chính và sự thay đổi này đang đảo lộn những hiểu biết truyền thống về cách tính toán giá trị của nó. Các mô hình lâu nay được dùng để giải thích giá vàng bao gồm lợi suất trái phiếu thực và kỳ vọng lạm phát đều đã đổ vỡ.

Ví dụ, so với lạm phát, giá vàng hiện nay cao hơn năm lần độ lệch chuẩn so với định mức lịch sử, đây là một điều cực kỳ bất thường. Trong khi đó, một mô hình phát triển bởi Hội đồng vàng thế giới (WGC) cho rằng hơn 80% mức tăng gần đây của vàng là do rủi ro, sự bất ổn hoặc các yếu tố dư thừa, vốn là cách gọi khác cho những câu chuyện đáng sợ hoặc việc chúng ta thực sự không biết chuyện gì đang xảy ra.

Những người kỳ vọng vàng tăng giá đang cho rằng tình trạng thế giới hiện nay gợi nhớ đến bối cảnh của các siêu chu kỳ vàng trong quá khứ như thập niên 2000 và đặc biệt là những năm 1970. Tuy nhiên, lạm phát hiện nay không hề gần mức hai con số như thời Tổng thống Mỹ Jimmy Carter.

Một lập luận phổ biến khác là vàng tiếp tục phát triển như một nơi trú ẩn khỏi sự mất giá của đồng USD, nhưng nếu đúng như vậy thì tại sao các lựa chọn thay thế khác như Bitcoin lại sụt giảm, trong khi các tài sản khác như cổ phiếu và trái phiếu Mỹ vẫn đứng vững.

Vàng cũng từng thoát ly khỏi các yếu tố cơ bản trong giai đoạn cuối của đợt bùng nổ những năm 1970, khi giá bán ra gấp khoảng 2,5 lần giá trị thực tế dựa trên lãi suất thực. Ngày nay, giá vàng cao gấp năm lần giá trị hợp lý này ở mức gần 5.000 USD/ounce.

Dù vậy, thật khó để thấy điều gì có thể bẻ gãy đà tăng này khi tính thanh khoản toàn cầu vẫn dồi dào và nhiều người đang tìm nơi để đổ tiền vào. Siêu chu kỳ những năm 1970 chỉ kết thúc khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bắt đầu tăng lãi suất quyết liệt để chống lạm phát, điều ít có khả năng xảy ra vào lúc này.

Vì vậy, những người ủng hộ vàng cho rằng kim loại quý này còn nhiều dư địa để tăng và họ có thể đúng. Cho đến nay, nếu điều chỉnh theo lạm phát, giá vàng đã tăng hơn gấp ba lần trong 10 năm qua, nhưng con số đó vẫn chưa thấm thía gì so với mức tăng 12 lần trong thập niên 1970. Mặc dù giá có vẻ đã tăng theo đường parabol trong những tháng gần đây, nhưng sự gia tăng này vẫn kém ngoạn mục hơn nhiều so với đợt tăng vọt ở giai đoạn cuối của những năm 1970 khi vàng tăng gấp đôi giá trị chỉ trong hai tháng.

Trong một thị trường tách rời khỏi các yếu tố cơ bản và bị dẫn dắt bởi vô số câu chuyện ngẫu nhiên, thật khó để biết kịch bản nào là có thật và sẽ tồn tại lâu dài. Nếu muốn mua thêm vàng lúc này, nhà đầu tư chỉ đơn giản là phải có niềm tin mà thôi.