Khoảnh khắc F-15 Mỹ bốc cháy và rơi (Ảnh: X).
Ba tiêm kích F-15E của Mỹ đã bị hệ thống phòng không Kuwait bắn hạ trên bầu trời Kuwait hôm 1/3. Không có trường hợp tử vong nào được ghi nhận. Trong môi trường tác chiến phức tạp, việc bắn nhầm có thể xảy ra. Tuy nhiên, việc bắn hạ tới 3 chiếc F-15 cho thấy các kíp vận hành phòng không Kuwait có thể đã khai hỏa vào mọi mục tiêu xuất hiện trên màn hình radar.
Dĩ nhiên, điều này còn phụ thuộc vào cuộc điều tra của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) trong thời gian tới.
Kuwait sở hữu các hệ thống phòng không hiện đại, bao gồm Patriot PAC-3 MSE và PAC-2 nâng cấp. Ngoài ra, nước này còn vận hành HAWK (MIM-23), NASAMS và SPADA.
PAC-3 là loại tên lửa đánh chặn động năng, trong khi PAC-2 (bao gồm các phiên bản GEM và GEM-T) sử dụng đầu đạn phân mảnh nổ gần. PAC-3 phải va chạm trực tiếp với mục tiêu, còn PAC-2 phát nổ gần mục tiêu và phóng ra các mảnh kim loại để hạ gục.
Ít nhất một đoạn video cho thấy một chiếc F-15 rơi tự do sau khi trúng đạn, với phần cánh đuôi bị phá hủy khiến máy bay mất khả năng kiểm soát. Điều này có thể gợi ý rằng tên lửa đánh trúng là loại tự dẫn hồng ngoại ở giai đoạn cuối thay vì dẫn đường bằng radar, nhưng nhận định này vẫn mang tính suy đoán.
Cả PAC-3 và PAC-2 đều được dẫn bắn bởi radar mặt đất. Hệ thống HAWK cũng tương tự, sử dụng radar chiếu xạ để bắt bám mục tiêu.
Kuwait còn có các hệ thống phòng không tầm ngắn khác, trong đó có SPADA 2000, hệ thống phòng không tầm thấp đến trung, sử dụng tên lửa đất đối không Aspide 2000 với đầu đạn phân mảnh nổ gần.
Một hệ thống khác là NASAMS. Mỹ đã phê duyệt xuất khẩu hệ thống này cho Kuwait vào năm 2022. NASAMS sử dụng lại các tên lửa không đối không như AMRAAM (AIM-120) và AIM-9 để triển khai trên mặt đất. Các tên lửa này dùng đầu đạn phân mảnh nổ gần và tự dẫn hồng ngoại ở giai đoạn cuối.
Iran đã bắn vào các mục tiêu ở Kuwait bằng tên lửa đạn đạo (Khaybar), tên lửa hành trình (Qadr 380) và hai loại UAV (Arash-2 và Shahed 136).
Hình ảnh được cho là F-15 Mỹ rơi ở Kuwait sáng 2/3 (Video: RT).
Chưa rõ vai trò chính xác của các tiêm kích F-15, nhưng nhiều khả năng chúng được triển khai để bắn hạ UAV và có thể cả tên lửa hành trình Iran. Trong trường hợp đó, các hệ thống phòng không mặt đất lẽ ra nên tập trung vào các tên lửa đạn đạo đang lao tới. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phòng không Kuwait đã khai hỏa vào cả UAV lẫn tên lửa, cho thấy sự phối hợp dường như có vấn đề giữa lực lượng Mỹ và Kuwait.
Một hạn chế của hệ thống Patriot là thường đánh chặn tên lửa đạn đạo khá gần mục tiêu cuối cùng và ở độ cao tương đối thấp, tức cùng vùng không phận nơi các F-15 hoạt động.
Để ngăn chặn bắn nhầm, Patriot và các hệ thống phòng không Mỹ khác được trang bị IFF (nhận dạng địch – ta). Đây là các bộ phát đáp phát tín hiệu mã hóa để radar mặt đất nhận diện máy bay là “bạn”, hiển thị tương ứng trên màn hình.
Phòng không Kuwait được cho là liên kết với trung tâm chỉ huy IFF của CENTCOM tại Qatar. Máy bay Mỹ sẽ không hoạt động trong không phận đồng minh nếu khu vực đó không có IFF với mã cập nhật.
Kuwait đã tiến hành nâng cấp lớn các thành phần IFF của Patriot, bao gồm cả phần cứng và phần mềm. Dù chưa hoàn tất hoàn toàn, hệ thống hiện tại lẽ ra đủ để ngăn chặn sự cố bắn nhầm.
Cuộc điều tra của CENTCOM đang xem xét khả năng Iran đã gây nhiễu radar Kuwait, khiến IFF mất tác dụng. Iran có hệ thống gây nhiễu mạnh tại Bandar Abbas, cách khu vực F-15 bị bắn hạ khoảng hơn 1.000km.
Ba hệ thống gây nhiễu của Iran được cho là đã hoạt động thời điểm xảy ra sự cố, gồm Cobra V8, nền tảng gắn trên xe tải triển khai gần khu vực ven biển như Bandar Abbas, có tầm hoạt động khoảng 250km và chuyên gây nhiễu radar trên không và tín hiệu vệ tinh.
Ngoài ra, Iran còn có các đơn vị radar Sayyad-4 được cải biến để phát nhiễu phi động năng làm gián đoạn hệ thống định vị nước ngoài; và Avtobaza-M, hệ thống tình báo điện tử có thể theo dõi và gây nhiễu liên kết điều khiển UAV và máy bay. Tuy nhiên, các hệ thống này dường như ở quá xa để có thể gây nhiễu IFF của Kuwait.
Nếu IFF không bị gây nhiễu, Kuwait bắn nhầm 3 chiếc F-15 có thể là do lỗi vận hành do sự khai hỏa thiếu kiểm soát. F-15 bay nhanh hơn nhiều so với UAV, nhưng chậm hơn đáng kể so với tên lửa, kể cả ở pha cuối.
Ngay cả khi không có IFF, kíp vận hành vẫn có thể phân biệt mục tiêu qua tín hiệu radar và đặc tính bay. Tuy nhiên, dường như họ đã bắn vào mọi mục tiêu xuất hiện, dẫn tới tổn thất các F-15.
Vẫn có khả năng xảy ra trục trặc kỹ thuật hoặc sai sót vận hành. Các khả năng khác bao gồm việc tích hợp chưa hiệu quả giữa các hệ thống phòng không khác nhau. Sự thiếu đồng bộ cùng việc khai hỏa ồ ạt trong giai đoạn hỗn loạn cao độ có thể đã dẫn đến việc mất 3 chiếc F-15.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/vi-sao-kuwait-ban-roi-nham-3-tiem-kich-my-20260303225502122.htm

