Vì sao não lão hóa nhanh nếu ít giao tiếp xã hội?

Giao tiếp xã hội không chỉ là trò chuyện mà còn bao gồm các hoạt động như tham gia sinh hoạt cộng đồng, làm việc nhóm, học kỹ năng mới hoặc duy trì tương tác gia đình. Những hoạt động này giúp não được tập luyện thường xuyên.

Giao tiếp xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe não bộ. Khi trò chuyện, lắng nghe, phản hồi cảm xúc và xử lý thông tin, não huy động đồng thời nhiều vùng chức năng như ngôn ngữ, trí nhớ, chú ý, cảm xúc, điều hành. Quá trình này giúp duy trì tính linh hoạt thần kinh, làm chậm suy giảm nhận thức theo tuổi.

ThS.BS.CKII Phạm Ngọc Danh Khoa, Khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khi một người ít hoặc gần như không giao tiếp xã hội, não bộ có xu hướng giảm kích thích kéo dài. Các mạng lưới thần kinh liên quan đến ngôn ngữ, trí nhớ, cảm xúc hoạt động kém hơn, dẫn đến suy giảm dần khả năng xử lý thông tin, thích nghi.

Cô lập xã hội và cảm giác cô đơn có liên quan đến tình trạng giảm thể tích hồi hải mã – vùng não giữ vai trò then chốt trong hình thành trí nhớ. Hạn chế giao tiếp trong thời gian dài làm tăng hormone stress, thúc đẩy phản ứng viêm mạn tính, ảnh hưởng tiêu cực đến tuần hoàn não. Những yếu tố này góp phần làm quá trình lão hóa não diễn ra nhanh hơn so với người duy trì đời sống xã hội tích cực.

Theo bác sĩ Khoa, người ít giao tiếp xã hội thường có biểu hiện giảm tập trung, suy giảm trí nhớ ngắn hạn, phản ứng chậm, dễ rơi vào trạng thái trầm buồn, lo âu. Ở người lớn tuổi, thu hẹp các mối quan hệ xã hội còn làm tăng nguy cơ tiến triển từ suy giảm nhận thức nhẹ sang sa sút trí tuệ.

Theo bác sĩ Khoa, tầm soát sa sút trí tuệ giúp phát hiện sớm các rối loạn nhận thức ngay từ giai đoạn nhẹ, khi khả năng can thiệp vẫn còn hiệu quả. Tầm soát sa sút trí tuệ thường gồm đánh giá lâm sàng thần kinh, trắc nghiệm nhận thức chuẩn hóa, kết hợp các phương tiện cận lâm sàng như xét nghiệm chuyển hóa, chụp MRI đánh giá hồi hải mã, đo điện não. Đánh giá toàn diện hỗ trợ phân biệt lão hóa não sinh lý với các bệnh lý thần kinh như Alzheimer, sa sút trí tuệ mạch máu hoặc các rối loạn nhận thức thứ phát.

Người trên 50 tuổi, người ít giao tiếp xã hội, sống một mình, có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm hoặc có biểu hiện hay quên, giảm khả năng tập trung nên khám sức khỏe, kiểm tra các vấn đề sa sút trí tuệ định kỳ. Phát hiện sớm giúp bác sĩ phát hiện bệnh kịp thời, xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp, làm chậm tiến triển bệnh và duy trì chất lượng sống.

Trọng Nghĩa