Vì sao người Nhật Bản cầm kiếm bằng cả 2 tay?

Kiếm của người Nhật Bản khác với thế giới

Cầm kiếm bằng cả hai tay là một nét độc đáo trong kiếm đạo và kiếm thuật (kenjutsu) của người Nhật Bản so với nhiều quốc gia cũng ưa chuộng sử dụng kiếm khác như Trung Quốc, Ba Tư (ngày nay là Iran)… 

Cách cầm này không chỉ là thói quen kỹ thuật mà là kết quả của một quá trình hình thành lâu dài, kết hợp giữa thiết kế vũ khí, điều kiện chiến trường, nguyên lý sinh cơ học và nền tảng văn hóa đặc thù. 

Trong giai đoạn chiến quốc Sengoku (thế kỷ 15-16), kiếm chưa phải vũ khí chủ lực của samurai. Các nghiên cứu lịch sử quân sự cho thấy cung (yumi) và giáo (yari) mới là công cụ chính trên chiến trường. Còn kiếm được sử dụng khi giao chiến ở cự ly gần. 

Tuy nhiên ngay từ thời điểm này, katana đã mang đặc điểm thiết kế khác biệt: lưỡi cong nhẹ, một cạnh sắc, cán dài đủ để cầm bằng hai tay. 

Theo Karl Friday, giáo sư chuyên ngành lịch sử Nhật Bản tại Đại học Georgia, cấu trúc này “cho phép người sử dụng kiểm soát tốt hơn đường kiếm và tối ưu hóa hiệu quả của nhát chém”. 

Điều đó cho thấy cách cầm hai tay không phải là lựa chọn tùy ý, mà gắn chặt với bản thân vũ khí. Cấu trúc của một thanh katana được dùng để cầm bằng cả hai tay.

Từ góc độ sinh cơ học, lợi thế của việc sử dụng hai tay là rất rõ ràng. Khi cả hai tay cùng tham gia, lực không chỉ đến từ cánh tay mà được truyền qua chuỗi vận động từ hông, thân người đến vai và cổ tay. 

Cơ chế này tương tự các chuyển động trong thể thao hiện đại như cú đánh trong quần vợt hay golf, nơi sự phối hợp toàn thân giúp gia tăng đáng kể vận tốc và độ chính xác. 

Với katana, điều này cho phép người đánh thực hiện những nhát chém vừa mạnh vừa kiểm soát tốt, phù hợp với mục tiêu gây sát thương hiệu quả trong một lần ra đòn. Chính vì vậy, kiếm thuật Nhật Bản hình thành triết lý “nhất kích tất sát”, tức một nhát quyết định, thay vì chuỗi tấn công liên hoàn.

Bước sang thời kỳ Edo (1603-1868), khi Nhật Bản bước vào giai đoạn hòa bình kéo dài, vai trò của kiếm tiếp tục thay đổi. 

Không còn là công cụ chiến tranh thuần túy, kiếm trở thành biểu tượng của giai cấp samurai và là phương tiện tu dưỡng. Các trường phái kenjutsu được hệ thống hóa, chuẩn hóa kỹ thuật và nhấn mạnh tính kỷ luật. 

Trong bối cảnh đó, việc cầm kiếm hai tay trở thành chuẩn mực, vì nó giúp đảm bảo sự ổn định, chính xác và khả năng kiểm soát động tác.

Gắn chặt với tinh thần và văn hóa

Nhà nghiên cứu Dave Lowry, một chuyên gia về võ đạo Nhật Bản, nhận định rằng quá trình này đã biến kiếm thuật thành “một con đường rèn luyện bản thân, nơi kỹ thuật và tinh thần gắn kết chặt chẽ” (Lowry, Bokken). 

Cách cầm hai tay, vì thế không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn phản ánh tinh thần võ sĩ đạo.

Khi bước vào thời hiện đại, kiếm đạo (kendo) tiếp tục kế thừa và chuẩn hóa truyền thống này. Trong kendo, các đòn đánh được quy định rõ ràng về vị trí, góc độ và lực, đòi hỏi người tập phải kiểm soát hoàn toàn cơ thể và thanh kiếm. 

Việc sử dụng hai tay giúp tạo ra sự đồng nhất trong kỹ thuật, đồng thời đảm bảo độ chính xác cao trong thi đấu. 

Điều này khác biệt rõ rệt với đấu kiếm thể thao châu Âu (fencing), nơi vận động viên cầm kiếm một tay để tối đa hóa tốc độ và tầm với. 

Theo Liên đoàn Đấu kiếm quốc tế (FIE), các vận động viên fencing hàng đầu có thể đạt thời gian phản xạ chỉ vài phần trăm giây, cho thấy hệ thống này ưu tiên tốc độ và tính linh hoạt hơn là lực đòn.

So sánh với các nền kiếm thuật khác càng làm rõ lựa chọn của Nhật Bản. Ở Trung Đông, đặc biệt là Ba Tư, các loại kiếm cong như shamshir được thiết kế nhẹ, phù hợp với việc sử dụng một tay, nhất là trong kỵ chiến. 

Nhà nghiên cứu Manouchehr Khorasani cho rằng những vũ khí này “tối ưu cho các đòn chém nhanh và liên tục trong môi trường chiến trường cơ động” (Khorasani, Persian Archery and Swordsmanship). 

Tương tự, châu Âu thời trung cổ phát triển nhiều hệ kiếm một tay kết hợp khiên hoặc dao găm, tạo nên sự linh hoạt trong chiến đấu. Những hệ thống này thường ưu tiên khả năng phản ứng nhanh và đa dạng tình huống, khác với xu hướng tập trung vào một đòn quyết định của Nhật Bản.

Tuy vậy cần nhấn mạnh rằng người Nhật Bản không hoàn toàn loại bỏ kỹ thuật một tay. Trong các tình huống kỵ chiến, samurai vẫn có thể sử dụng kiếm bằng một tay để điều khiển ngựa.

Một số trường phái như nito-ryu của Miyamoto Musashi còn phát triển kỹ thuật song kiếm, mỗi tay cầm một vũ khí. Tuy nhiên những trường hợp này mang tính bổ trợ, không phải chuẩn mực chính. Lựa chọn cầm hai tay vẫn chiếm vị trí trung tâm trong toàn bộ hệ thống.

Từ góc độ văn hóa, điều này gắn liền với tinh thần bushido, nơi sự tập trung, kỷ luật và khả năng kiểm soát bản thân được đặt lên hàng đầu. 

Cầm kiếm bằng hai tay, dồn toàn bộ lực và ý chí vào một nhát chém, trở thành biểu hiện cụ thể của việc hợp nhất giữa cơ thể và tinh thần. Đây cũng là điểm khác biệt căn bản giữa kiếm đạo Nhật Bản và nhiều hệ thống kiếm thuật khác, nơi yếu tố linh hoạt và tốc độ được ưu tiên hơn.

Ai là đại tướng giỏi võ nhất lịch sử Trung Quốc?

Qua ngòi bút phóng đại của các tiểu thuyết gia, lịch sử Trung Quốc đầy rẫy những vị danh tướng được tôn xưng là “võ thánh” như Hạng Vũ, Lữ Bố, Quan Vũ, Nhạc Phi… Nhưng không ai trong số đó để lại gia tài võ thuật đồ sộ bằng Thích Kế Quang.