Vì sao ‘trái tim dầu mỏ’ đảo Kharg của Iran chưa bị Mỹ – Israel tấn công?

Theo báo Guardian, nếu đảo Kharg bị phá hủy hoặc bị chiếm giữ, phần lớn nguồn dầu xuất khẩu của Iran sẽ lập tức bị gián đoạn. Điều này không chỉ gây thiệt hại nặng nề cho nền kinh tế Iran mà còn có thể đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt, khiến cuộc khủng hoảng năng lượng lan rộng.

“Trái tim” của ngành dầu mỏ Iran

Kharg là đảo san hô nhỏ nằm ở vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng 30-40km, nhưng giữ vai trò trung tâm của ngành dầu mỏ nước này. Hòn đảo này gần như được phủ kín bởi hệ thống bến cảng dầu, đường ống dẫn và các bể chứa khổng lồ.

Các đường ống từ những mỏ dầu lớn ở miền trung và tây Iran đều dẫn về đây, trước khi dầu được bơm lên tàu chở dầu xuất khẩu ra thế giới.

Lý do Iran tập trung hoạt động xuất khẩu dầu tại đây chủ yếu đến từ yếu tố địa lý. Phần lớn bờ biển Iran trong vịnh Ba Tư có vùng nước nông, khiến các siêu tàu chở dầu không thể cập bến. Trong khi đó Kharg nằm gần vùng nước sâu, đủ cho tàu chở dầu cỡ lớn bốc dỡ hàng.

Theo một số báo cáo, khoảng 85-90% lượng dầu thô của Iran được bốc lên tàu tại hòn đảo này, với lưu lượng thường từ 1,3 đến 1,6 triệu thùng/ngày.

Đặc biệt, Kharg gần như là cảng nước sâu duy nhất của Iran trong vịnh Ba Tư, khiến vai trò của hòn đảo này gần như không thể thay thế, trở thành một trong những điểm chiến lược nhạy cảm nhất của mạng lưới dầu mỏ toàn cầu.

“Kharg là viên ngọc quý của ngành dầu mỏ Iran”, ông Neil Quilliam, chuyên gia năng lượng vùng Vịnh của tổ chức nghiên cứu Chatham House, nhận định.

Ông Andreas Krieg, giảng viên tại Trường Nghiên cứu an ninh thuộc King’s College London, cũng cho rằng đây là một trong số ít mục tiêu mà một cuộc tấn công có thể tạo ra hậu quả kinh tế và chiến lược gần như tức thì.

Tuy nhiên đến nay, Mỹ và Israel vẫn tránh đánh vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ quan trọng này.

Nguy cơ giá dầu tăng, leo thang quân sự

Một trong những lý do lớn nhất khiến Kharg chưa bị tấn công là nguy cơ gây cú sốc nghiêm trọng cho thị trường năng lượng toàn cầu. Nếu cơ sở này bị phá hủy, gần như toàn bộ lượng dầu xuất khẩu của Iran sẽ bị ngừng lại trong thời gian dài.

Trong bối cảnh thị trường dầu vốn đã biến động mạnh vì chiến sự ở Trung Đông, điều này có thể đẩy giá dầu tăng mạnh lên khoảng 150 USD/thùng và kéo theo nhiều hệ lụy kinh tế.

Theo các chuyên gia, chi phí năng lượng tăng cũng sẽ ảnh hưởng đến nhiều thị trường khác (ví dụ như chi phí vận chuyển và sản xuất thực phẩm tăng), khiến tác động lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế thế giới.

Bên cạnh đó một cuộc tấn công vào Kharg cũng có thể kích hoạt phản ứng quân sự mạnh từ Iran, khiến xung đột leo thang nhanh chóng.

Theo giáo sư Scott Lucas của Đại học Dublin, nếu cơ sở này bị tấn công, Iran có thể cho rằng họ “không còn gì để mất” và đáp trả bằng các biện pháp mạnh hơn.

Điều đó có thể bao gồm việc phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu quan trọng bậc nhất thế giới – hoặc tấn công các cơ sở dầu khí ở khu vực Trung Đông. Những kịch bản như vậy có thể làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu ở quy mô lớn hơn nhiều.

Tính toán dài hạn về chính trị

Một yếu tố khác khiến Washington thận trọng là tính toán chính trị lâu dài. Một số chuyên gia cho rằng nếu cuộc chiến dẫn đến thay đổi chính quyền ở Iran, cơ sở xuất khẩu dầu tại Kharg sẽ vẫn đóng vai trò sống còn đối với nền kinh tế của bất kỳ chính quyền mới nào.

“Bất kỳ chính quyền kế nhiệm nào cũng cần Kharg để tạo nguồn thu từ dầu mỏ”, ông Quilliam nhận định.

Do đó phá hủy hoàn toàn cơ sở hạ tầng tại đây có thể gây thiệt hại lâu dài cho nền kinh tế Iran, ngay cả trong trường hợp xuất hiện một chính quyền thân phương Tây hơn.