Vì sao Trung Quốc cổ đại thịnh hành việc tự cắt thịt chữa bệnh cho cha mẹ?

Trong đời sống của người Trung Quốc cổ đại , chuyện tự cắt thịt mình để nấu cho người thân đang mắc bệnh được ghi lại, nhắc đến nhiều lần và tôn vinh như biểu hiện của lòng hiếu. Hành động cực đoan này không chỉ bắt nguồn từ niềm tin về tác dụng chữa bệnh mà còn gắn chặt với quan niệm đạo hiếu truyền thống, thậm chí có thời kỳ còn được triều đình khuyến khích và tưởng thưởng bằng danh vị, miễn thuế hay cơ hội thăng tiến xã hội.

Biểu hiện cực đoan của đạo hiếu

Hành động này được gọi là ge gu liao qin , nghĩa đen là “cắt thịt của mình để chữa bệnh cho cha mẹ”. Theo đó, người con sẽ cắt một phần thịt ở đùi, nấu thành món ăn hoặc dùng như vị thuốc để chữa bệnh cho người thân, có thể là cha mẹ ruột hoặc cha mẹ chồng, vợ.

Trong xã hội Trung Hoa truyền thống, hiếu được xem là nền tảng đạo đức quan trọng nhất. Vì vậy, việc hy sinh thân thể để cứu cha mẹ được coi là biểu hiện cao nhất của lòng hiếu thảo. Người thực hiện hành động này tin rằng việc hiến dâng máu thịt của chính mình sẽ thể hiện sự chân thành tuyệt đối, từ đó có thể đổi lấy sự hồi phục cho người bệnh.

Trước khi thuốc kháng sinh ra đời, nhiều căn bệnh phổ biến từng là án tử đối với con người. Khi y học cổ truyền không mang lại hiệu quả rõ rệt, những phương thức mang tính tín ngưỡng và hy sinh cá nhân trở thành lựa chọn cuối cùng của nhiều gia đình tuyệt vọng.

Chẳng hạn, bệnh lao từng là căn bệnh mãn tính nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao. Trong quan niệm dân gian thời bấy giờ, ăn thịt được xem là cách bổ dưỡng giúp phục hồi sức khỏe. Tuy nhiên, trong bối cảnh chiến tranh, nạn đói hoặc đời sống khó khăn, người dân thường không có điều kiện tiếp cận thịt động vật. Vì thế, một số người con hiếu thảo đã chọn cách cắt thịt từ chính cơ thể mình để thay thế.

Chính hoàn cảnh kinh tế khó khăn khiến hành vi trên ban đầu xuất hiện trong tầng lớp bình dân, nơi nguồn thực phẩm khan hiếm nhưng áp lực đạo hiếu lại đặc biệt nặng nề.

Sự công nhận của triều đình

Các ghi chép cho thấy ge gu liao qin tồn tại từ thời tiền Tần và trở nên phổ biến hơn sau thời nhà Đường (618–907). Đáng chú ý, vào giai đoạn này, những hành động hy sinh thân thể vì cha mẹ không chỉ được ca ngợi về mặt đạo đức mà còn có thể mang lại phần thưởng thực tế.

Triều đình đôi khi ban chức quan hoặc miễn thuế cho những người được xem là tấm gương hiếu thảo. Điều này vô tình biến hành động mang tính cá nhân thành một con đường dẫn đến địa vị xã hội.

Một câu chuyện nổi tiếng thời Đường kể về Vương Chí Đạo ở Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây. Khi mẹ mắc bệnh lao nặng, ông cắt vài lạng thịt từ đùi mình để nấu cho bà ăn và sau đó, người mẹ dần hồi phục sức khỏe.

Để mẹ khỏi đau lòng, Vương Chí Đạo giả vờ bị bệnh và nằm liệt giường nhằm che giấu vết thương. Khi câu chuyện đến tai Hoàng đế Huyền Tông, ông được ban chức quan nhằm ghi nhận lòng hiếu thảo đặc biệt.

Trước thời nhà Tống (960–1279), phần lớn những người “cắt thịt chữa bệnh” là nam giới. Tuy nhiên, từ thời kỳ này trở đi, ngày càng nhiều phụ nữ tham gia. Nguyên nhân chủ yếu đến từ chuẩn mực xã hội và hôn nhân. Theo quan niệm Nho giáo, phụ nữ sau khi kết hôn phải tuyệt đối tuân phục nhà chồng. Vì vậy, những người nhận sự hy sinh của họ thường là cha mẹ chồng, sau đó mới đến cha mẹ ruột, và trong một số trường hợp là chính người chồng.

Đáng chú ý, nhiều người bệnh đã dùng món này mà không được thông báo trước, nhằm tránh những cấm kỵ đạo đức.

Dù không có bằng chứng y học về hiệu quả, phụ nữ thời Tống vẫn thực hiện “cắt thịt chữa bệnh” vì hai lý do chính. Thứ nhất, họ tin hành động đó có thể giúp điều trị. Thứ hai, họ tin rằng lòng hiếu thảo tột độ sẽ khiến thần linh cảm động và ban phúc lành.

Những phụ nữ thể hiện sự hy sinh theo cách này đôi khi được ban danh hiệu cao quý, nhận thưởng vật chất hoặc gia đình được miễn thuế. Sự ghi nhận khiến ge gu liao qin ngày càng lan rộng, bởi nó không chỉ là hành vi đạo đức mà còn mang lại lợi ích xã hội rõ ràng.

Những phụ nữ thực hiện ge gu liao qin được ca ngợi như hình mẫu lý tưởng của người con dâu hiếu thảo, góp phần khiến nó phát triển mạnh trong thời nhà Minh (1368–1644) và nhà Thanh (1644–1912).

Con đường thăng tiến và hôn nhân

Đến thời Minh, danh tiếng về lòng hiếu thảo thậm chí còn trở thành lợi thế trong hôn nhân. Những phụ nữ nổi tiếng vì hành động hy sinh thân thể thường có cơ hội kết hôn với gia đình thuộc tầng lớp thượng lưu, thậm chí một số còn bước vào các gia đình quý tộc.

Như vậy, một tập tục ban đầu xuất phát từ niềm tin chữa bệnh và lòng hiếu thảo đã dần mang thêm ý nghĩa xã hội, trở thành công cụ giúp nâng cao địa vị cá nhân và gia đình.

Tục cắt thịt đùi chữa bệnh tiếp tục tồn tại cho đến thời kỳ Trung Hoa Dân quốc (1912–1949). Cùng với sự phát triển của y học hiện đại và các nghiên cứu khoa học, niềm tin vào phương pháp này dần suy giảm. Sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập, nhận thức khoa học và hệ thống y tế hiện đại đã khiến ge gu liao qin gần như biến mất hoàn toàn.

Ngày nay, ge gu liao qin được nhìn nhận như một hiện tượng lịch sử đặc biệt, cho thấy mức độ hy sinh thân thể mà con người thời cổ đại sẵn sàng làm vì gia đình, đồng thời cũng là minh chứng cho cách những giá trị đạo đức có thể định hình hành vi xã hội trong những giai đoạn mà khoa học, y học còn hạn chế.