Vì sao Trung Quốc mua nhiều phế liệu từ EU?

Tuy nhiên, lượng phế liệu kim loại của khu vực đang bị xuất khẩu ra ngoài với quy mô ngày càng lớn, khiến các nhà tái chế châu Âu thiếu nguyên liệu ngay trên sân nhà.

Thực tế này kéo dài từ năm 2024 và tiếp tục được nhắc đến vào đầu năm 2026, khi Phó chủ tịch điều hành doanh nghiệp tái chế nhôm lớn nhất thế giới Novelis, ông Emilio Braghi, cảnh báo trên tờ Financial Times ngày 6-1 rằng hệ thống tái chế của EU đang bị “vũ khí hóa” thông qua hoạt động nhập khẩu phế liệu quy mô lớn của các nhà thu mua Trung Quốc.

Kinh tế tuần hoàn không còn khép kín

Ông Braghi mô tả đây là hệ quả ngoài ý muốn của hệ thống tái chế ở EU. Các nhà thu mua Trung Quốc sẵn sàng trả giá cao hơn, từ đó đã khai thác những kẽ hở trong hệ thống thu gom và lưu thông phế liệu vốn được thiết lập để hỗ trợ sản xuất tại EU.

Theo báo cáo của Hiệp hội Bao bì kim loại châu Âu và Hiệp hội Ngành nhôm châu Âu (EA), tỉ lệ tái chế lon đồ uống bằng nhôm tại châu Âu đã đạt 76% vào năm 2021, cho thấy hệ thống thu gom bao bì nhôm hoạt động ở mức rất cao từ khá sớm. 

Người tiêu dùng ở đây cũng sẵn sàng trả giá cao hơn cho các sản phẩm có hàm lượng vật liệu tái chế cao, từ bao bì đến xe điện – nền tảng để ngành tái chế phát triển, phục vụ mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050.

Thế nhưng, khung chính sách của khối lại chỉ coi phế liệu là hàng hóa tự do lưu thông. Hậu quả là trong khi giá điện cao buộc các nhà sản xuất ưu tiên tái chế, nguồn nguyên liệu thô chính cho quá trình này lại không được giữ lại trong khối một cách hiệu quả.

Dữ liệu từ EA cho thấy EU đã xuất khẩu kỷ lục 12,6 triệu tấn phế liệu nhôm vào năm 2024, tăng khoảng 50% so với 5 năm trước, với phần lớn chuyển sang châu Á. Tình trạng thiếu nguyên liệu khiến khoảng 15% công suất lò tái chế trong khối phải ngừng hoạt động, tạo mức thiếu hụt ước tính lên tới 2 triệu tấn mỗi năm, theo Financial Times.

Hãng thông tấn tài chính Tài Liên xã của Trung Quốc nhận định các nhà tái chế châu Âu đang rơi vào thế “thua ngay trên sân nhà”, ngay cả trong việc thu mua phế liệu nội địa. Một phần nguyên nhân xuất phát từ cấu trúc thuế quan chưa cân xứng của EU – trong khi nhôm thành phẩm nhập khẩu vào EU phải chịu thuế, phế liệu nhôm lại được xuất khẩu với rào cản rất thấp.

Chiến lược dài hạn của Trung Quốc

Báo cáo phân tích của tổ chức Guosen Futures đăng trên cổng thông tin ngành nhôm Trung Quốc CNAL News cho biết theo ước tính chung của ngành, quá trình tái chế nhôm chỉ tiêu hao 5% năng lượng so với sản xuất mới, khiến phế liệu trở thành đầu vào đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các nền kinh tế vừa muốn giảm phát thải vừa phải kiểm soát chi phí năng lượng.

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã siết chặt nhập khẩu phế liệu chất lượng thấp, nhưng đồng thời vẫn duy trì vai trò là một trong những thị trường tiêu thụ phế liệu nhôm lớn nhất thế giới, với nguồn nhập chủ yếu từ các nền kinh tế phát triển ở châu Âu, Bắc Mỹ và Đông Á. 

Dù tỉ trọng nhập khẩu trong tổng nguồn cung có xu hướng giảm, phế liệu nhập khẩu vẫn chiếm gần 30% nguồn cung của Trung Quốc và tiếp tục ảnh hưởng đến định giá thị trường nội địa, theo CNAL News.

Trung Quốc xem nhập khẩu phế liệu là một phần của chiến lược công nghiệp dài hạn, nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào carbon thấp, giúp bù đắp những hạn chế về chi phí và tiêu hao năng lượng trong sản xuất nhôm nguyên sinh, đồng thời củng cố vị thế của quốc gia này trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, dù thường được nhắc tới như là bên hưởng lợi từ dòng phế liệu từ châu Âu, các phân tích ngành của Trung Quốc đại lục cũng chỉ ra rằng việc sử dụng phế liệu nhập khẩu đi kèm không ít rủi ro, từ áp lực môi trường, chi phí xử lý, đến nguy cơ gián đoạn nguồn cung nếu các nước xuất khẩu điều chỉnh chính sách. 

Điều này phần nào lý giải vì sao Trung Quốc những năm gần đây đã hạn chế và cấm nhập khẩu phế liệu lẫn tạp và khó truy xuất, đồng thời coi phế liệu nhập khẩu là nguồn bổ trợ cho ngành tái chế trong nước.

Nghề tái chế phế liệu thành tác phẩm thủ công ở Trung Quốc

Với hàng triệu tấn sản phẩm điện tử bị loại bỏ, Trung Quốc phải đối mặt với núi rác thải điện tử khổng lồ mỗi năm. Giờ đây, các doanh nhân trẻ đang tìm cách xoay chuyển tình thế, bằng cách tái chế phế liệu thành những tác phẩm nghệ thuật thủ công.