Việt Nam miễn bắt buộc tái chế pin xe điện, có lo hàng triệu tấn rác pin?

Giảm từ 8% về 0%

Nghị định số 110/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu vừa được Chính phủ ban hành đã quy định cụ thể về các đối tượng phải thực hiện trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì; tỷ lệ tái chế, quy cách tái chế bắt buộc và hỗ trợ hoạt động tái chế sản phẩm, bao bì…

Theo đó, nhà sản xuất, nhập khẩu các sản phẩm, bao bì (bao bì; ắc quy và pin; dầu nhớt; săm lốp; điện – điện tử và phương tiện giao thông đường bộ) khi đưa ra thị trường Việt Nam phải thực hiện trách nhiệm tái chế theo tỷ lệ và quy cách tái chế bắt buộc.

Đáng chú ý, theo Nghị định, tỷ lệ tái chế bắt buộc (EPR) với pin xe điện và hybrid giảm về 0%. Trước đó, pin xe điện được đưa vào chính sách EPR từ năm 2022, với tỷ lệ tái chế 8%. Mức này được duy trì trong Nghị định sửa đổi năm 2025. Tỷ lệ tái chế bắt buộc với pin xe điện sẽ tăng 3 năm một lần, tối đa 10% mỗi lần. Như vậy, lộ trình điều chỉnh tiếp theo dự kiến vào 2029.

Có thể hiểu, các nhà sản xuất và nhập khẩu ô tô điện như VinFast, Toyota… tạm thời trong giai đoạn từ nay đến 2029 chưa phải thực hiện nghĩa vụ thu gom và tái chế pin ngay lập tức.

Nguyên nhân đầu tiên, xe điện tại Việt Nam còn mới, đa số mới lăn bánh vài năm, trong khi tuổi thọ pin trung bình cũng được nâng cao từ 8 – 12 năm lên 10 – 15 năm. Do đó, hiện Việt Nam chưa có lượng pin thải đủ lớn để vận hành các nhà máy tái chế 1 cách hiệu quả. Cùng với đó, pin xe điện khi xuống cấp ở mức 70 – 80% vẫn có thể được dùng làm hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) thêm hàng chục năm trước khi cần tái chế thực sự, nghĩa là có thể ưu tiên tái sử dụng.

Việc đưa tỷ lệ tái chế về 0% giúp các doanh nghiệp tập trung vào việc tái sử dụng thay vì tiêu tốn năng lượng để phá dỡ tái chế quá sớm.

Thực tế, ít ai biết rằng, pin xe điện đã qua sử dụng vẫn còn rất nhiều giá trị, không những không đe dọa tới môi trường như lo ngại của nhiều người mà ngược lại còn hỗ trợ rất lớn cho công cuộc chuyển đổi năng lượng xanh.

Theo The Conversation, trung bình, pin xe điện có tuổi thọ tới 15 năm, nhưng dữ liệu thực tế cho thấy nhiều pin có thể tồn tại lâu hơn 40%. Một bộ pin tiêu chuẩn nặng khoảng 450 kg. Pin xe điện chứa đầy các khoáng chất quan trọng như niken, coban, lithium và mangan. Khi một cục pin trong xe điện hết tuổi thọ thì nó vẫn còn rất nhiều năng lượng. Các nhà khoa học chỉ ra rằng chúng có thể cung cấp năng lượng cho những chiếc xe nhỏ hơn, hoặc cung cấp ánh sáng cho cả một thị trấn.

Một báo cáo mới từ Autocraft EV Solutions – công ty chuyên về thử nghiệm và tái sản xuất pin xe điện (EV) – cho rằng việc sửa chữa pin EV thay vì thay thế chúng có thể giúp giảm đáng kể lượng khí thải carbon và tăng sự tự tin của người tiêu dùng vào quyền sở hữu xe điện.

Vừa giảm thiểu ô nhiễm môi trường, vừa tăng hiệu quả kinh tế

Tại Việt Nam, Ngân hàng Thế giới (WB) cho biết, để đạt được mục tiêu về tỷ lệ thâm nhập của xe điện, nước ta sẽ cần tới 0,8 triệu thiết bị sạc và 2 triệu pin vào năm 2030. Dự kiến, đến năm 2040 nhu cầu đạt gần 5 triệu pin và năm 2050 là 1 triệu pin theo lộ trình, để hỗ trợ mục tiêu về tỷ lệ thâm nhập 100% của xe điện trong hầu hết các phân khúc phương tiện đường bộ tại Việt Nam. Về tổng dung lượng pin, nhu cầu dự kiến là khoảng 100 GWh vào năm 2030, 360 GWh vào năm 2040 và 1.170 GWh vào năm 2050.

Trong lĩnh vực ô tô điện, hiện chỉ có duy nhất VinES (nay đã sáp nhập vào VinFast) là doanh nghiệp sản xuất pin xe điện, đồng thời cũng là công ty chuyên tái chế pin xe điện dưới hình thức hợp tác đầu tư.

Ngay từ khi chuyển hướng sản xuất xe thuần điện, VinFast đã sớm chuẩn bị một lộ trình bài bản để xử lý pin xe điện, đảm bảo chúng không trở thành rác thải độc hại. Chiến lược của doanh nghiệp này tập trung vào 3 giai đoạn chính:

Đầu tiên là thu hồi và quản lý (Vòng đời thứ nhất). VinFast cam kết bảo hành pin lên đến 8 – 10 năm. Trong giai đoạn khách hàng còn thuê pin, nếu dung lượng pin xuống dưới 70%, hãng sẽ chịu trách nhiệm đổi pin mới cho khách. Thông qua việc quản lý tập trung (thuê pin hoặc đổi pin xe máy điện tại trạm), VinFast có thể kiểm soát hoàn toàn lượng pin cũ, tránh việc người dân tự ý vứt bỏ ra môi trường.

Giai đoạn thứ 2 là tái sử dụng (Vòng đời thứ hai). Trước khi đem đi tái chế hóa học, pin cũ của VinFast sẽ được tận dụng lại. Hãng đã hợp tác với Marubeni (Nhật Bản), ký biên bản ghi nhớ (MoU) để nghiên cứu sản xuất hệ thống lưu trữ năng lượng BESS từ pin xe điện cũ. Những viên pin không còn đủ hiệu năng chạy xe sẽ được lắp ghép thành các trạm tích trữ điện lưới, trạm sạc xe điện, hoặc nguồn điện dự phòng cho các nhà máy.

Ở giai đoạn 3 là tái chế hoàn toàn (cũng là Vòng đời cuối), khi pin không còn khả năng lưu trữ điện hiệu quả cho các hệ thống BESS, VinFast sẽ tiến hành tái chế. Từ 3.11.2022, VinES đã hợp tác với Li-Cycle về tái chế pin lithium. Theo thỏa thuận, Li-Cycle sẽ cung cấp những giải pháp tái chế trên quy mô toàn cầu cho VinFast. Các công nghệ tái chế pin lithium-ion bền vững và được cấp bằng sáng chế của Li-Cycle, bao gồm công nghệ Spoke & Hub, là nhóm giải pháp phù hợp về cả quy mô lẫn mục tiêu đối với khả năng sản xuất và kế hoạch của VinFast.

Như vậy, dù nhà nước chưa bắt buộc tỷ lệ tái chế, hãng xe điện duy nhất của Việt Nam vẫn chủ động xây dựng mạng lưới này để vừa bảo vệ môi trường, vừa tối ưu hóa chi phí nguyên liệu đắt đỏ.