Việt Nam tìm “cú nhảy vọt” 2026: Từ đổi mới sáng tạo đến kinh tế xanh, số

Năm 2026 vừa đến với ý nghĩa đặc biệt: Không chỉ là năm mở đầu của một nhiệm kỳ mới mà còn là thời điểm Việt Nam bước vào một kỷ nguyên phát triển mới, nơi những nền tảng được xây dựng trong suốt thời gian qua sẽ được thử thách và phát huy mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Bên cạnh hạ tầng và thể chế, nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải tìm ra những động lực tăng trưởng mới để duy trì đà bứt phá trong giai đoạn tới.

Đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp tư nhân được kỳ vọng dẫn dắt tăng trưởng 2026

Tại tọa đàm “Việt Nam 2026: Chuyển mình trong kỷ nguyên mới” do báo Dân trí tổ chức ngày 1/1, ông Nguyễn Sĩ Dũng – nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng – nhận định động lực quan trọng hàng đầu là đổi mới sáng tạo. 

“Nguồn lực lao động, tài nguyên thiên nhiên, thậm chí cả những nguồn lực phi tài chính đều có giới hạn, trong khi nguồn lực gần như vô hạn chính là năng lực sáng tạo, là trí não của con người và khoa học công nghệ”, ông Dũng nói. 

Động lực thứ 2, theo ông Dũng là câu chuyện hội nhập. Theo ông, rất ít quốc gia trong ASEAN mà mức độ hội nhập và số lượng các hiệp định thương mại tự do lại nhiều như Việt Nam. 

Động lực tiếp theo là năng lực cạnh tranh của thể chế. “Hiện nay, vẫn còn những vấn đề về thể chế cần tiếp tục nỗ lực hoàn thiện, nhưng hướng đi của chúng ta là đúng. Doanh nghiệp chấp nhận rủi ro thị trường, nhưng rủi ro do hành vi con người hay do thay đổi chính sách sẽ được giảm thiểu. Đây chính là định hướng mà chúng ta đang theo đuổi”, ông Dũng nêu.

“Cuối cùng, tôi cho rằng một động lực rất lớn khác chính là ý chí vươn lên và khát vọng đóng góp của cộng đồng doanh nhân Việt Nam, cũng như của mỗi người Việt Nam”, ông nói tại tọa đàm. 

Các diễn giả tại tọa đàm (Ảnh: Hải Long).

Ông Nguyễn Hữu Phước Nguyên – Nhà sáng lập, Tổng giám đốc Selex Motors – đưa ra quan điểm doanh nghiệp tư nhân và khoa học công nghệ là 2 trụ cột cần được xác định làm trọng tâm cho tăng trưởng, không chỉ trong nhiệm kỳ tới mà cả trong dài hạn. 

“Muốn đất nước giàu mạnh, doanh nghiệp tư nhân phải phát triển và giữ vai trò nòng cốt. Bên cạnh đó, tăng trưởng cần bảo đảm chất lượng, bền vững, có khả năng cạnh tranh quốc tế và tạo ra giá trị thực sự lớn, bền vững, trước hết là cho nền kinh tế trong nước. Chỉ khi đó, Việt Nam mới có được động lực tăng trưởng mạnh mẽ và bền vững”, ông nêu. 

Ông Phạm Hồng Điệp – Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần SHINEC – chỉ ra một động lực lớn là việc Việt Nam đầu tư mạnh vào các dự án lớn. 

“Tôi lấy ví dụ như dự án cao tốc Bắc – Nam, dự án đường sắt cao tốc Lào Cai – Hải Phòng, các dự án cảng biển nước sâu, cũng như các dự án phát triển đô thị xanh. Những dự án này mang lại giá trị rất lớn trong việc kết nối các vùng, miền, qua đó tạo sự cân bằng trong phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam”, ông nêu. 

Tiếp theo, ông Điệp chỉ ra mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. “Tôi thấy rằng hiện nay, rất nhiều tỉnh, thành phố đã ban hành nghị quyết ở cấp địa phương, với mục tiêu đến năm 2045 phải đạt trung hòa carbon. Đây là một nỗ lực và quyết tâm rất lớn của các đảng bộ địa phương. Bởi vì để thực hiện mục tiêu trung hòa carbon là điều khó, đòi hỏi phải cân bằng tất cả các ngành nghề, lĩnh vực trên một địa phương”, vị này nói tại tọa đàm.

Một động lực quan trọng khác được chỉ ra là khoa học công nghệ. Hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam, kể cả doanh nghiệp vừa và nhỏ, khi đầu tư đều phải lựa chọn công nghệ tốt, tiên tiến. “Chúng ta không còn nhập các thiết bị, công nghệ cũ, lạc hậu như những thập niên trước đây, vì giá rẻ mà chấp nhận công nghệ lỗi thời. Bây giờ, xu hướng là đầu tư mới, hiện đại”, ông Điệp nhấn mạnh. 

Chuyên gia trao đổi tại tọa đàm (Ảnh: Hải Long).

Nhìn ở tầm vĩ mô, theo ông Điệp, Việt Nam đang sở hữu rất nhiều lợi thế và tiềm năng. Vấn đề quan trọng nhất là Đảng và Chính phủ tập hợp được lực lượng, tập hợp được trí tuệ của người Việt Nam.

Nghị quyết số 57 về khoa học công nghệ cho phép đăng ký bản quyền về phát triển khoa học công nghệ. Khi các bản quyền khoa học công nghệ được đăng ký và được phép thương mại hóa, thì toàn xã hội sẽ có thêm động lực để đầu tư, sáng tạo và phát triển.

Doanh nghiệp được thụ hưởng những gì từ việc đất nước phát triển các dự án lớn?

Trước câu hỏi các siêu dự án hạ tầng được triển khai sẽ thay đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam ra sao, mở ra cơ hội gì cho nền kinh tế nói chung và doanh nghiệp nói riêng, ông Nguyễn Hữu Phước Nguyên cho rằng các siêu dự án mà Việt Nam đã và sắp triển khai là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng, bởi vừa kích thích đầu tư công, vừa góp phần xây dựng các nền tảng quan trọng, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông và năng lượng. 

“Đây là những nền tảng không thể thiếu để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhất là khi mục tiêu đặt ra là tăng trưởng ở mức 2 con số. Ở góc độ này, tôi cho rằng chủ trương phát triển hạ tầng quy mô lớn là đúng đắn”, ông nêu.

Tuy nhiên, nhìn từ phía doanh nghiệp, ông nêu vấn đề sử dụng và phân bổ nguồn vốn sao cho hợp lý. Theo ông, Việt Nam còn rất nhiều không gian phát triển cần được ưu tiên.

“Chẳng hạn, nếu xác định khoa học công nghệ là động lực tăng trưởng then chốt thì giáo dục là lĩnh vực đặc biệt quan trọng. Đầu tư để tạo ra sự thay đổi căn bản cho nền giáo dục đòi hỏi nguồn lực rất lớn, có thể lên tới hàng chục tỷ USD”, ông Nguyên đưa ra quan điểm.

Cũng theo ông Nguyên, các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực khoa học công nghệ cần được nuôi dưỡng một cách bài bản. Chẳng hạn, tại Mỹ hay Trung Quốc, sự ra đời của những doanh nghiệp như Tesla hay BYD không phải là ngẫu nhiên. 

Ông Nguyễn Hữu Phước Nguyên – Nhà sáng lập, Tổng giám đốc Selex Motors (Ảnh: Hải Long).

“Từ đó, câu hỏi đặt ra là với nguồn lực hữu hạn, Việt Nam cần cân đối và phân bổ như thế nào cho hợp lý. Có những vấn đề cần được phân tích thấu đáo, chẳng hạn chúng ta có thực sự cần đường sắt cao tốc hay một hệ thống đường bộ chất lượng cao đã đủ, để từ đó dành nguồn lực cho các lĩnh vực khác. Đây là những câu hỏi cần được đặt ra để đánh giá và lựa chọn ưu tiên”, ông Nguyên nêu.

Ông Nguyễn Sĩ Dũng chỉ ra góc nhìn các công trình lớn không chỉ có ý nghĩa về mặt hạ tầng, mà còn tạo ra công ăn việc làm và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam. Bởi trên thực tế, việc triển khai các công trình này chủ yếu do doanh nghiệp Việt Nam đảm nhận. 

Ông đưa ra ví dụ về các dự án đường cao tốc, có Tập đoàn Sơn Hải và nhiều doanh nghiệp khác tham gia. Hay trong tương lai, khi triển khai đường sắt cao tốc, rất có thể những doanh nghiệp như Hòa Phát với sản phẩm thép sẽ tham gia cung ứng.

Theo vị chuyên gia, những dự án như vậy vừa tạo công ăn việc làm, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực, nâng cấp trình độ của mình.

“Bởi lẽ, nếu sau này Hòa Phát được lựa chọn cung cấp thép cho đường ray, thì doanh nghiệp phải có năng lực sản xuất loại thép chất lượng cao, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe. Các công trình lớn vì thế không chỉ đơn thuần là xây dựng hạ tầng cho đất nước, mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam vươn lên về công nghệ, việc làm và năng lực cạnh tranh”, ông Dũng cho biết. 

Không ít ý kiến cho rằng năm 2026 không còn là thời điểm để doanh nghiệp “phòng thủ”, mà phải chuyển sang “tấn công” và chủ động chiếm lĩnh các cơ hội mới.

Ông Nguyễn Sỹ Dũng tại tọa đàm của báo Dân trí (Ảnh: Hải Long).

Ông Phạm Hồng Điệp cho rằng, để nắm bắt được vận hội mới, điều đầu tiên là doanh nghiệp phải đào tạo và cải tổ, bắt đầu từ chính chủ doanh nghiệp và xuống toàn bộ đội ngũ nhân sự. Việc đào tạo phải được thực hiện thường xuyên, nhằm tìm ra những cái mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời khai thác và phát huy được nguồn lực của chính doanh nghiệp. 

Vấn đề thứ 2 là doanh nghiệp cần liên tục cập nhật các công nghệ mới của thế giới, cũng như các công nghệ đang được phát triển tại Việt Nam.

Vấn đề thứ 3 là xây dựng giá trị văn hóa doanh nghiệp. Bởi vì chỉ khi doanh nghiệp có nền tảng văn hóa vững chắc thì mới có thể phát triển trường tồn. Văn hóa sản phẩm, văn hóa ứng xử, văn hóa con người, và văn hóa trong mọi hoạt động của doanh nghiệp chính là những yếu tố giúp giải quyết bài toán phát triển bền vững.

Tiếp theo là việc nắm bắt xu thế phát triển, bao gồm xu thế của xã hội, phân tích các điểm mạnh, lợi thế cạnh tranh cũng như những thách thức của thị trường. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp mới có thể định vị đúng hướng đi và chiến lược phát triển của mình.

“Từ những nội dung trên, tôi cho rằng dù là doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa hay doanh nghiệp lớn, tất cả đều cần phải thực hiện những bước chuẩn bị như vậy. Nếu không làm như vậy, doanh nghiệp sẽ rất khó theo kịp vòng quay của nền kinh tế”, ông Điệp nêu rõ.