‘Vũ khí’ 8.000 tỷ USD của EU khi đối đầu Mỹ

Cuối tuần qua, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ áp thuế 10% và tăng lên 25% với hàng nhập khẩu từ 8 nước châu Âu (gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan) vì vấn đề Greenland, một số chính trị gia châu Âu đã đề cập đến khả năng đáp trả kinh tế.

Trong phản ứng ban đầu, một số nghị sĩ Nghị viện châu Âu tuyên bố khả năng “đóng băng” phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ. Cứng rắn hơn, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nói sẽ đề nghị kích hoạt “công cụ chống cưỡng ép” (Anti-Coercion Instrument).

Được xem là “bazooka thương mại”, biện pháp này chưa từng được EU kích hoạt lần nào, dùng để trừng phạt với các đối tác tìm cách đe dọa EU. Cụ thể, nó sẽ cho phép khối siết nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ vào thị trường 450 triệu dân của 27 thành viên. Đồng thời, hạn chế đầu tư, tiếp cận các chương trình mua sắm công, cũng như giới hạn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Nhưng đáp trả thương mại vẫn chưa là “vũ khí” mạnh nhất mà EU đang có trong tay nếu cần cứng rắn với Mỹ. Theo ông George Saravelos, Trưởng bộ phận nghiên cứu ngoại hối tại Deutsche Bank, Mỹ có một điểm yếu then chốt. “Châu Âu sở hữu Greenland và cũng sở hữu rất nhiều trái phiếu kho bạc Mỹ”, ông chỉ ra.

EU hiện là chủ nợ lớn nhất của nền kinh tế số 1 thế giới. Hiện để bù đắp thâm hụt thương mại, Mỹ ở vị thế cần dòng vốn lớn từ bên ngoài chảy vào. Đồng thời, Bộ Tài chính nước này cũng phải tài trợ thâm hụt ngân sách bằng cách phát hành thêm nợ, thường bán cho nhà đầu tư nước ngoài.

Tổng cộng, các nước châu Âu đang nắm giữ 8.000 tỷ USD trái phiếu và cổ phiếu Mỹ, gần gấp đôi tổng lượng nắm giữ của phần còn lại thế giới. “Trong bối cảnh ổn định địa kinh tế của liên minh phương Tây đang bị đe dọa nghiêm trọng, không rõ vì sao người châu Âu vẫn sẵn sàng tiếp tục đóng vai trò chủ nợ này”, ông George Saravelo bình luận.

Thực tế, hè năm ngoái, khi ông Trump đe dọa áp thuế hàng nhập khẩu châu Âu, các quỹ hưu trí Đan Mạch đã đi đầu trong việc giảm mức độ tiếp xúc với USD và đưa vốn hồi hương, được gọi là xu hướng “bán tài sản Mỹ” (sell America).

“Với mức độ tiếp xúc với USD ở châu Âu còn rất cao, những diễn biến vài ngày qua có thể tiếp tục thúc đẩy quá trình tái cân bằng khỏi đồng tiền này”, ông nói. Saravelos cũng cho rằng EU còn thêm đòn bẩy trước thềm bầu cử giữa kỳ của Mỹ, khi chính quyền Tổng thống Trump đang tập trung vào các vấn đề sinh hoạt phí.

Khi ấy, động thái với dòng vốn của EU có thể tác động tới lợi suất trái phiếu kho bạc và lạm phát Mỹ. Hiện sự phụ thuộc lẫn nhau giữa thị trường tài chính châu Âu – Mỹ đang ở mức kỷ lục. “Chính việc ‘vũ khí hóa’ dòng vốn, chứ không phải các dòng chảy thương mại, mới là yếu tố có sức gây xáo trộn thị trường lớn nhất”, ông George Saravelo nhận định.

Cho đến nay, giới chức châu Âu ra tín hiệu rằng chủ quyền của Greenland là lằn ranh đỏ không thể thỏa hiệp, trong khi chính quyền Tổng thống Trump cũng không nhượng bộ về lập trường của mình.

Tuy nhiên, EU lựa chọn phản ứng trên mặt trận kinh tế đến mức độ nào cũng sẽ là bài toán cần nhiều thận trọng. Giới phân tích cho rằng, mức thuế mà Tổng thống Donald Trump đe đọa 8 nước châu Âu mang tính biểu tượng chính trị nhiều hơn.

Ông Neil Shearing, chuyên gia kinh tế trưởng của Capital Economics, đánh giá thuế 10-25% sẽ tác động tối thiểu đến kinh tế hai bờ Đại Tây Dương. Ông ước tính nó sẽ làm GDP các nền kinh tế NATO bị ảnh hưởng giảm 0,1-0,3 điểm phần trăm và làm tăng lạm phát Mỹ thêm 0,1-0,2 điểm phần trăm. Còn theo ING, tăng thuế thêm 25% sẽ làm GDP châu Âu giảm khoảng 0,2 điểm phần trăm.

“Tác động chính trị sẽ lớn hơn nhiều so với tác động kinh tế”, ông Neil Shearing cảnh báo. Trong khi, nếu leo thang thành một cuộc chiến thương mại toàn diện thì EU và Mỹ đều “thua cuộc”, theo ING. Ngoài ra, “kinh nghiệm 12 tháng qua cho thấy không nên phản ứng thái quá, bởi không phải mọi tuyên bố cứng rắn hay kịch tính đều được thực thi”, theo nhà băng này.

Phiên An (theo Fortune, Lemonde, ING)