Xây chắc nền móng an sinh

 Tuy nhiên, trước biến động nhanh của thị trường lao động và yêu cầu cải cách bộ máy ngày càng cao, chính sách này cũng bộc lộ những hạn chế cần sớm khắc phục.

Điểm tích cực là hệ thống BHXH đã được thiết kế tương đối đầy đủ, bao phủ các chế độ từ ngắn hạn đến dài hạn. Quyền lợi của người lao động (NLĐ) ngày càng rõ ràng, minh bạch; việc điều chỉnh lương hưu định kỳ góp phần giảm áp lực trước biến động chi phí sinh hoạt. Diện bao phủ tiếp tục được mở rộng, đặc biệt thông qua BHXH tự nguyện – kênh tiếp cận quan trọng với khu vực lao động phi chính thức.

Dù vậy, độ bao phủ vẫn thiếu bền vững. Một bộ phận lớn lao động tự do còn đứng ngoài hệ thống, trong khi tình trạng trốn đóng, nợ đóng ở một số doanh nghiệp chưa được xử lý triệt để. Chính sách cũng chưa đủ linh hoạt để thích ứng với đặc thù việc làm hiện đại, nơi NLĐ thường xuyên thay đổi công việc, thu nhập thiếu ổn định.

Đáng chú ý là xu hướng nhận BHXH một lần. Dù có dấu hiệu giảm nhưng hơn 1 triệu người rút BHXH trong năm 2025 cho thấy áp lực tài chính trước mắt vẫn lấn át lợi ích dài hạn. Khi rời khỏi hệ thống sớm, “lưới an sinh” bị đứt gãy, kéo theo rủi ro lớn khi về già. Điều này phản ánh chính sách chưa đủ hấp dẫn để giữ chân người tham gia lâu dài.

Trong bối cảnh đó, dự thảo sửa đổi Luật BHXH đặt ra 2 hướng cải cách quan trọng: mở rộng đối tượng tham gia và hoàn thiện cơ chế thanh tra chuyên ngành. Việc mở rộng là cần thiết để tiến tới BHXH toàn dân, nhưng không thể chỉ dừng ở quy định mà phải gắn với khả năng thực thi. Với lao động phi chính thức, rào cản lớn nhất vẫn là thu nhập bấp bênh và tâm lý e ngại đóng dài hạn.

Do đó, chính sách cần linh hoạt hơn về mức đóng và phương thức đóng, cho phép người dân lựa chọn phù hợp với khả năng tài chính. Đồng thời, cần nghiên cứu bổ sung các chế độ ngắn hạn như ốm đau, thai sản nhằm tăng sức hấp dẫn. Vai trò hỗ trợ của Nhà nước cũng rất quan trọng; nếu thiếu cơ chế chia sẻ chi phí với nhóm thu nhập thấp thì việc mở rộng đối tượng khó đạt hiệu quả thực chất.

Ở chiều ngược lại, thanh tra chuyên ngành BHXH là công cụ quan trọng để giữ kỷ cương hệ thống. Nếu thiếu giám sát hiệu quả, tình trạng trốn đóng, nợ đóng sẽ tiếp diễn, làm xói mòn niềm tin của NLĐ. Vì vậy, dự thảo luật cần làm rõ thẩm quyền, phạm vi và cơ chế phối hợp trong hoạt động thanh tra, bảo đảm thống nhất với Luật Thanh tra, đồng thời tăng tính chủ động cho cơ quan BHXH trong phát hiện và xử lý vi phạm.

Luật BHXH hiện hành đã đặt nền móng cho hệ thống an sinh. Nhưng trong bối cảnh mới, yêu cầu không chỉ là mở rộng diện bao phủ mà còn nâng cao chất lượng tham gia và hiệu quả thực thi. Mở rộng để không ai bị bỏ lại phía sau, và siết chặt để không ai bị xâm hại quyền lợi cần trở thành 2 trụ cột trong lần sửa đổi này.