Xe điện bùng nổ, bài toán trạm sạc tỷ USD ngày càng nóng lên

Giữa không gian sầm uất của Triển lãm ô tô Bangkok diễn ra vào cuối tháng 3, anh Panupong Kunlachotpanit kiên nhẫn đứng chờ. Người đàn ông 31 tuổi nói: “Tôi chưa từng nghĩ sẽ chuyển sang xe điện cho đến lúc này”.

Quyết định của anh phản ánh xu hướng chung khi người tiêu dùng buộc phải tính lại chi phí vận hành giữa bối cảnh giá năng lượng biến động.

Nhu cầu và mức độ quan tâm tới xe điện tăng vọt tại nhiều quốc gia châu Á (Ảnh: Getty).

Làn sóng xe xanh và bài toán chi phí vận hành

Theo Reuters, người tiêu dùng và các doanh nghiệp trên khắp khu vực châu Á – Thái Bình Dương đang chuyển hướng sang xe điện với một tốc độ chưa từng có. Nguyên nhân cốt lõi đến từ những biến động nguồn cung năng lượng tại khu vực Trung Đông.

Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz – tuyến đường biển huyết mạch vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu – đã tạo ra một cú sốc lớn. Đáng chú ý, hơn 80% lượng dầu thô đi qua eo biển này được vận chuyển tới châu Á.

Áp lực này buộc cả cá nhân lẫn doanh nghiệp phải giảm phụ thuộc vào xe xăng, diesel. Tại Australia, dữ liệu từ National Australia Bank (NAB) cho thấy khoản vay mua xe điện đã tăng gấp đôi trong tháng 3/2026, trong khi lượng tìm kiếm tăng gấp 3.

Ông Shane Ditcham, lãnh đạo mảng ngân hàng doanh nghiệp của NAB, cho biết nhu cầu vay vốn liên quan đến xe điện từ doanh nghiệp đã tăng 88%. “Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ coi điện khí hóa là giải pháp sống còn để kiểm soát chi phí và bảo vệ biên lợi nhuận”, ông nói.

Sức nóng lan tỏa khắp các quốc gia trong khu vực. Tại New Zealand, Bộ trưởng Giao thông Chris Bishop xác nhận có hơn 1.000 xe điện được đăng ký chỉ trong một tuần cuối tháng 3. Hàn Quốc cũng ghi nhận số lượng đăng ký xe điện trong tháng 3 tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ.

Ngay cả tại Nhật Bản, thị trường vốn chuộng dòng xe hybrid, cục diện cũng đang xoay chuyển. Theo chuyên gia Sanshiro Fukao từ Itochu Research Institute, Nhật Bản đã bước vào giai đoạn mà xu hướng chuyển sang xe điện bắt đầu tăng tốc mạnh mẽ.

Chính phủ nước này đã tăng mức trợ cấp mua xe điện lên tới 1,3 triệu yên (khoảng 8.144 USD) mỗi xe. Đồng thời, CEO Elon Musk của Tesla cũng tuyên bố sẽ đầu tư lớn vào hệ thống sạc nhanh Supercharger tại đây.

Sự bùng nổ nhu cầu cũng mang lại lợi thế lớn cho các hãng Trung Quốc. Dữ liệu từ China Passenger Car Association cho thấy xe điện và hybrid đã chiếm hơn 50% doanh số ô tô. Riêng BYD nâng tỷ trọng doanh số nước ngoài lên 50% trong hai tháng đầu 2026, bù đắp đà chững trong nước.

Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz khiến giá dầu tăng mạnh, thúc đẩy người tiêu dùng chuyển sang xe điện (Minh họa: News18).

Nước cờ tỷ USD định hình lại hệ sinh thái trạm sạc

Khi hàng triệu chiếc xe điện chuẩn bị lăn bánh, bài toán hạ tầng trạm sạc trở thành mỏ vàng mới. Đối với những cư dân sống tại chung cư, mạng lưới trạm sạc công cộng chính là yếu tố quyết định việc họ có xuống tiền mua xe hay không.

Theo Nikkei, tập đoàn dầu khí quốc doanh Thái Lan PTT đang triển khai chiến lược lớn thông qua đơn vị bán lẻ PTTOR. CEO Peekthong Thongyai công bố kế hoạch đầu tư 58 tỷ baht (1,84 tỷ USD) trong 5 năm, nâng số điểm sạc lên 7.000 vào năm 2030, từ mức 2.931 hiện tại.

“Chúng tôi nhìn thấy rõ xu hướng chuyển dịch của người tiêu dùng sẽ tăng tốc phát triển hệ sinh thái xe điện”, ông Peekthong nói. Dữ liệu Bộ Năng lượng Thái Lan cho thấy số xe điện đăng ký mới năm 2025 đạt 147.522 chiếc, tăng mạnh so với 96.736 chiếc năm trước.

Chiến lược của PTTOR không chỉ dừng lại ở việc cắm thêm các trụ sạc. Tập đoàn này đang muốn biến các trạm dừng nghỉ thành những hệ sinh thái di chuyển tích hợp. Mục tiêu của họ là phục vụ 5 triệu lượt khách mỗi ngày vào năm 2030, tăng mạnh từ mức 3,9 triệu hiện nay.

Độc đáo hơn, PTTOR vừa tung ra một nước cờ kinh doanh đầy sáng tạo khi liên doanh với Central Plaza Hotel. Họ dự kiến xây dựng các khách sạn giá rẻ quy mô 70-80 phòng ngay tại các trạm dịch vụ sạc pin.

Mô hình này giải quyết triệt để tâm lý e ngại thời gian chờ sạc lâu của người dùng. “Đây là cách chúng tôi mở rộng vai trò của mạng lưới, từ phục vụ nhu cầu tiện lợi hàng ngày sang cả dịch vụ lưu trú qua đêm”, ông Peekthong chia sẻ.

Để tối ưu hóa chi phí, PTTOR đã tăng tỷ lệ sở hữu tại tuyến đường ống dẫn dầu Thai Pipeline Network dài 300 km. Tuyến ống này giúp giảm chi phí vận chuyển nhiên liệu truyền thống, tạo nguồn lực tài chính vững chắc nuôi mảng xe điện mới. Nhờ chiến lược linh hoạt, PTTOR đã ghi nhận mức lợi nhuận ròng 11,3 tỷ baht trong năm 2025, tăng vọt 47%.

Một phụ nữ sạc xe điện tại trạm xăng PTT ở Bangkok (Ảnh: Nikkie).

Thách thức hạ tầng và thói quen sạc pin kiểu mới

Dù nhu cầu đang bùng nổ, hạ tầng trạm sạc tại nhiều nơi vẫn đang phải chạy đua gắt gao. Theo Sydney Morning Herald, mức sử dụng các trạm sạc xe điện công cộng tại Australia đã tăng vọt 20% chỉ trong vòng một tháng qua.

Ông Bernhard Conoplia, Giám đốc vận hành mạng lưới của Evie Networks, cho biết các dịp lễ lớn đang trở thành phép thử thực sự cho hạ tầng. Đơn vị này hiện giám sát khoảng 1/4 trong tổng số 4.000 trạm sạc nhanh DC trên toàn Australia.

Tại các điểm sạc trên tuyến cao tốc Hume huyết mạch, lượng người sử dụng có thể tăng gấp đôi vào dịp lễ. Các tài xế được khuyến cáo phải lên kế hoạch sạc từ sớm để tránh tình trạng ùn ứ kéo dài.

Kinh nghiệm của anh Ben Lamont, một người dùng xe điện tại Australia, là ví dụ điển hình cho thói quen di chuyển kiểu mới. Khi lái chiếc BMW thuần điện đưa gia đình đi du lịch, anh đã chủ động sạc đầy 100% pin tại nhà.

Nhờ ứng dụng tìm trạm sạc và việc tính toán lộ trình kỹ lưỡng, gia đình anh đến nơi vẫn còn dư 15% pin. Họ hoàn toàn không phải chịu cảnh xếp hàng chờ đợi ở các trạm sạc công cộng đông đúc vào khung giờ cao điểm.

Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể chủ động như vậy. Khi được hỏi liệu hạ tầng hiện tại đã sẵn sàng cho làn sóng xe điện mới hay chưa, ông Peter Khoury, người phát ngôn của NRMA, thẳng thắn thừa nhận là chưa.

“Sẽ còn mất nhiều thời gian để chúng ta xây dựng hoàn thiện điều đó. Thách thức lớn nhất nằm ở sự phân tán địa lý và bài toán kết nối lưới điện”, ông Khoury đánh giá.

Tại những vùng xa xôi không có điện lưới, các đơn vị vận hành buộc phải tự xây dựng nguồn năng lượng tại chỗ. Họ phải kết hợp giữa pin năng lượng mặt trời và máy phát dự phòng, khiến chi phí đầu tư đội lên đáng kể.

Bà Alina Dini từ Electric Vehicle Council nhận định, sự phát triển hạ tầng đang có sự phân hóa. Các khu vực đô thị lớn cơ bản đã đáp ứng được nhu cầu sạc hàng ngày, nhưng các tuyến đường dài vẫn đòi hỏi người lái xe phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

Xe điện đang “lên ngôi”, nhưng bài toán hạ tầng sạc vẫn còn bỏ ngỏ (Ảnh: CGTN).

Dù còn những điểm nghẽn về hạ tầng, giới chuyên gia kinh tế cho rằng đây là một đòn bẩy vĩ đại để thay đổi diện mạo ngành năng lượng. Những biến động thị trường hiện tại không làm chùn bước người tiêu dùng, mà ngược lại, đang thúc đẩy một cuộc cách mạng giao thông xanh.

Nhìn nhận về sự chuyển dịch mang tính lịch sử này, ông Francis Vierboom, CEO của tổ chức Rewiring Australia, đánh giá bối cảnh hiện tại đang mở ra một cơ hội vàng để tái thiết lập nền tảng kinh tế.

“Tháng 3 là thời điểm mà chúng ta có thể sẽ nhìn lại như một bước ngoặt trong cách suy nghĩ về hệ thống năng lượng. Điện năng – thứ mà chúng ta có thể sản xuất trong nước với chi phí thấp và dồi dào – chính là hướng đi cần được thúc đẩy, không chỉ để đạt mục tiêu khí hậu mà còn để tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế quốc gia”, ông Vierboom nhấn mạnh.