Xuất khẩu cà phê gấp đôi gạo, vì sao chính sách hỗ trợ lại chưa tương xứng?

Chiều 4-4, Hội thảo “Giải pháp thúc đẩy chế biến sâu để tăng giá trị cho cà phê Việt” nằm trong khuôn khổ Lễ hội “Tôn vinh cà phê – trà Việt” lần 4 năm 2026 đã được tổ chức tại Gigamall (TPHCM). 

Tại hội thảo, TS Đỗ Việt Hà, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, đã chỉ ra những nút thắt khiến ngành cà phê chưa thể bứt phá về giá trị gia tăng.

Công nghệ không phải vấn đề

Theo TS Đỗ Việt Hà, nhiều công nghệ chế biến sâu tiên tiến đã được đưa vào vận hành tại Việt Nam, kể cả hệ thống của các tập đoàn lớn như Nestlé. Vấn đề cốt lõi, ông nhấn mạnh là chưa xác định rõ giá trị nào cần được giữ lại trong toàn bộ chuỗi sản xuất.

Thực tế đáng lo là khâu sơ chế và bảo quản sau thu hoạch vẫn chưa được đầu tư đúng mức. Ngay cả việc xử lý vỏ cà phê để làm phân bón, hướng đi nhiều quốc gia đã triển khai hiệu quả, tại Việt Nam vẫn bỏ ngỏ. 

Hạ tầng kho lưu trữ, thiết bị sấy còn thiếu và yếu. Nhiều địa phương thậm chí gặp sự cố mất điện ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cà phê trong quá trình bảo quản.

“Nếu được đầu tư đúng mức cho khâu thu hoạch và phân loại, hoàn toàn có thể tách riêng hạt chín và hạt xanh, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhưng trên thực tế, nhiều địa phương vẫn thiếu máy móc và giải pháp phù hợp” — TS Hà nêu thực trạng.

Chính sách chưa theo kịp vị thế

Một nghịch lý được ông chỉ ra thực tế gạo xuất khẩu khoảng 8 triệu tấn, thu về 4,1 tỉ USD và nhận được sự quan tâm chính sách rất lớn, trong khi cà phê đạt gần 9 tỉ USD nhưng mức độ hỗ trợ lại chưa tương xứng.

Từ đó, ông kiến nghị cần tổ chức các buổi làm việc chuyên sâu với lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường để hoàn thiện chính sách riêng cho ngành. Bộ Công Thương cũng cần xây dựng chiến lược xúc tiến thương mại cụ thể, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, không ít đề tài nghiên cứu sau nghiệm thu lại “nằm im” trên giấy, chưa được ứng dụng vào thực tiễn, điển hình là nghiên cứu về nguồn gen cà phê đặc thù tại các vùng trồng tiềm năng.

Cơ hội từ hữu cơ và chế biến sâu

Ở chiều tích cực, TS Hà cho rằng xu hướng nông nghiệp sinh thái và hữu cơ đang mở ra cơ hội lớn. Cà phê hữu cơ hiện có giá bán cao gấp khoảng 3 lần cà phê thông thường. Thực tế đã có doanh nghiệp nước ngoài triển khai mô hình cà phê hữu cơ tại khu vực rừng Nam Cát Tiên để xuất khẩu — trong khi doanh nghiệp Việt vẫn chưa tận dụng được lợi thế ngay trên sân nhà.

Trong lĩnh vực cà phê hòa tan, công nghệ sấy thăng hoa nếu được đầu tư bài bản có thể tạo ra giá trị gia tăng đáng kể, và doanh nghiệp trong nước hoàn toàn có khả năng làm chủ công nghệ này. 

“Nếu kết hợp sản xuất hữu cơ với đẩy mạnh chế biến sâu sau thu hoạch, ngành cà phê Việt Nam hoàn toàn có cơ hội tạo ra bước đột phá về giá trị” — TS Đỗ Việt Hà kết luận.