Xung đột Trung Đông đe dọa kinh tế thế giới

Cuộc tấn công phối hợp của Mỹ và Israel nhằm vào Iran – một thành viên của Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) – vào cuối tuần rồi đang làm dấy lên nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung dầu tại Trung Đông. Trong kịch bản xấu nhất, theo đài CNBC, điều này đe dọa dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu.

Iran hiện là nhà sản xuất dầu lớn thứ tư trong OPEC với sản lượng hơn 3 triệu thùng/ngày vào tháng 1-2026. Nước này còn có đường bờ biển giáp eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất đối với thương mại dầu mỏ toàn cầu. Một số chuyên gia nhận định Iran có thể dùng eo biển Hormuz như một công cụ gây sức ép bằng cách khiến tuyến hàng hải này trở nên rủi ro đối với tàu thương mại, từ đó đẩy giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng. Vào cuối tuần rồi, giá dầu thô Brent được giao dịch ở mức 72,48 USD/thùng.

Theo dữ liệu của Công ty Tư vấn năng lượng Kpler (Pháp), mỗi ngày có hơn 14 triệu thùng dầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz trong năm 2025, tương đương 1/3 tổng lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển trên thế giới. Khoảng 3/4 thùng dầu trong số này được vận chuyển đến Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Đáng chú ý, Trung Quốc – nền kinh tế lớn thứ hai thế giới – nhận một nửa lượng dầu nhập khẩu của mình qua tuyến đường này.

Eo biển Hormuz cũng là một điểm nghẽn trọng yếu đối với dòng chảy khí đốt toàn cầu. Toàn bộ lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) xuất khẩu từ Qatar – chiếm khoảng 20% khối lượng LNG vận chuyển trên thế giới – đều phải đi qua đây và không có tuyến thay thế khả thi. Mọi sự gián đoạn, hạn chế hoặc nỗ lực phong tỏa nào đối với eo biển này cũng sẽ đẩy nguồn cung LNG từ Trung Đông đến sát ngưỡng khủng hoảng, kéo theo tác động lan trực tiếp tới thị trường khí đốt ở châu Âu và châu Á.

“Nếu eo biển Hormuz bị đóng, các nước nhập khẩu lớn ở châu Á sẽ bắt đầu tích trữ. Khi đó, chúng ta sẽ chứng kiến một cuộc chiến giá khốc liệt chưa từng có” – ông Bob McNally, Chủ tịch Công ty Tư vấn Rapidan Energy Group (Mỹ), nhận định với đài CNBC. Chuyên gia này cũng cảnh báo một đợt đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài gần như chắc chắn sẽ gây suy thoái toàn cầu. Giá dầu sẽ phải tăng đủ cao để gây suy giảm kinh tế, từ đó kéo giảm nhu cầu nhằm tái cân bằng thị trường.

Giới đầu tư cũng nhận định cuộc xung đột này có thể khiến thị trường biến động mạnh hơn rất nhiều so với những căng thẳng địa chính trị xảy ra gần đây. Hồi tháng 6-2025, khi Israel tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran, chứng khoán lao dốc mạnh ngay đầu phiên nhưng sau đó hồi phục trước diễn biến eo biển Hormuz không bị gián đoạn. Một số nhà phân tích cho rằng thị trường có thể lặp lại kịch bản này trong ngày 2-3 và các nhà đầu tư cũng có thể chuyển sang tài sản trú ẩn an toàn. Riêng bà Alicia García-Herrero, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á – Thái Bình Dương tại Ngân hàng Đầu tư Natixis (Pháp), dự báo chứng khoán toàn cầu có thể giảm ít nhất 1%-2%, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ giảm 5-10 điểm cơ bản, còn giá dầu tăng 5%-10%.

Bên cạnh đó, ông David Roche, chuyên gia của Công ty Tư vấn Quantum Strategy (Singapore), lưu ý rằng tác động của xung đột lên thị trường sẽ phụ thuộc vào thời gian kéo dài và liệu Iran có tìm cách đóng eo biển Hormuz hay không. Nếu xung đột diễn ra ngắn và được kiểm soát, làn sóng bán tài sản rủi ro cùng đà tăng vọt của giá dầu có thể chỉ mang tính tạm thời. Tuy nhiên, nếu xung đột biến thành nỗ lực “thay đổi chế độ” kéo dài 3-5 tuần, thị trường sẽ phản ứng rất tiêu cực vì nhà đầu tư sẽ tính đến nguy cơ chiến sự lan rộng và nguồn cung dầu bị gián đoạn lâu hơn. Một kịch bản như thế sẽ đặc biệt tác động mạnh tới các thị trường châu Á do khu vực này phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng và tuyến thương mại ổn định.