Ý nghĩa của Án lệ 77/2025 về trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin khi mua bảo hiểm

(PLO)- Theo Án lệ số 77/2025, khi bên mua bảo hiểm cung cấp thông tin gian dối, không đầy đủ thì tòa không áp dụng cơ chế chia sẻ rủi ro hay giảm trừ trách nhiệm…

TAND Tối cao vừa công bố 10 án lệ, trong đó có Án lệ số 77/2025/AL về việc vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin tình trạng bệnh hiểm nghèo của bên mua bảo hiểm.

Khái quát nội dung án lệ, tình huống án lệ: Trong đơn yêu cầu bảo hiểm, bên mua bảo hiểm không cung cấp thông tin về tình trạng bệnh hiểm nghèo của mình, mặc dù biết rõ mình có bệnh này và đã đi khám, chữa bệnh nhiều lần. Trong thời hạn hợp đồng bảo hiểm, bên mua bảo hiểm chết do bệnh hiểm nghèo nêu trên.

Giải pháp pháp lý, trường hợp này, tòa án phải xác định bên mua bảo hiểm đã vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin tình trạng bệnh hiểm nghèo khi giao kết hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và doanh nghiệp bảo hiểm không phải chịu trách nhiệm bảo hiểm.

Trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin

Luật sư Nguyễn Thị Hồng, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho rằng Án lệ 77/2025 đã định hướng quan trọng cho hoạt động xét xử trong lĩnh vực bảo hiểm và góp phần ngăn chặn gian lận trong bảo hiểm nhân thọ.

Trong bối cảnh thị trường bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam ngày càng phát triển, các tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ cung cấp thông tin của người mua bảo hiểm cũng ngày càng gia tăng. Án lệ số 77/2025 ra đời được xem là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế pháp lý nhằm bảo đảm tính minh bạch và công bằng trong hoạt động bảo hiểm.

Án lệ số 77/2025 được hình thành từ vụ án tranh chấp hợp đồng bảo hiểm giữa gia đình ông B và Tổng Công ty V, liên quan đến việc bên mua bảo hiểm không kê khai trung thực tình trạng bệnh hiểm nghèo khi giao kết hợp đồng. Mặc dù đã biết rõ mình mắc bệnh ung thư và từng điều trị tại nhiều cơ sở y tế trong và ngoài nước, ông B vẫn khai báo “không” đối với các câu hỏi về sức khỏe.

Sau khi ông B qua đời do chính căn bệnh này, doanh nghiệp bảo hiểm từ chối chi trả quyền lợi. Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã xác định hành vi trên là vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ cung cấp thông tin và tuyên doanh nghiệp bảo hiểm không phải chịu trách nhiệm bảo hiểm.

Luật sư Hồng cho rằng trước hết, án lệ có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định nguyên tắc trung thực tuyệt đối trong hợp đồng bảo hiểm. Hợp đồng bảo hiểm là loại hợp đồng đặc thù, được xây dựng trên cơ sở thông tin do bên mua cung cấp. Nếu thông tin không trung thực, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ không thể đánh giá chính xác mức độ rủi ro.

Án lệ nhấn mạnh rằng việc doanh nghiệp tổ chức khám sức khỏe không làm thay nghĩa vụ khai báo của người mua bảo hiểm. Trách nhiệm cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác vẫn thuộc về người tham gia bảo hiểm.

Án lệ đã cụ thể hóa tiêu chí xác định hành vi vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin. Theo nội dung án lệ, hành vi vi phạm được xác định khi người mua bảo hiểm biết rõ tình trạng bệnh, đã từng điều trị, nhưng cố tình che giấu hoặc khai báo sai sự thật và thông tin bị che giấu có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định chấp nhận bảo hiểm. Việc làm rõ các tiêu chí này giúp các tòa án áp dụng pháp luật thống nhất, hạn chế tình trạng xét xử thiếu đồng bộ.

Bảo đảm sự lành mạnh của thị trường bảo hiểm

Cũng theo LS Hồng, khi bên mua bảo hiểm cố ý vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin, hợp đồng có thể bị chấm dứt hiệu lực và doanh nghiệp bảo hiểm không phải chi trả quyền lợi. Tòa án không áp dụng cơ chế “chia sẻ rủi ro” hay “giảm trừ trách nhiệm”, mà bác bỏ hoàn toàn yêu cầu hưởng bảo hiểm. Đây là thông điệp mạnh mẽ nhằm răn đe mạnh mẽ đối với các hành vi gian dối nhằm trục lợi bảo hiểm.

“Có thể khẳng định Án lệ số 77/2025 là một án lệ tiêu biểu không chỉ giải quyết một vụ việc cụ thể, mà còn định hướng cách thức xử lý hàng loạt tranh chấp tương tự trong tương lai, có ý nghĩa thực tiễn trong việc bảo đảm nguyên tắc trung thực, phòng ngừa gian lận, thống nhất áp dụng pháp luật trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Với vai trò vừa phòng ngừa, vừa giáo dục pháp luật, án lệ cũng góp phần xây dựng môi trường kinh doanh bảo hiểm minh bạch, công bằng và bền vững tại Việt Nam” – LS Hồng nói.

Đồng tình, luật sư Bùi Trần Nhật Vi, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho rằng từ góc độ thực tiễn, Án lệ 77/2025 góp phần hạn chế tình trạng trục lợi bảo hiểm, vốn đang diễn ra khá phổ biến trong xã hội. Việc một số người cố tình mua bảo hiểm khi đã mắc bệnh nặng để hưởng quyền lợi không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến cộng đồng người tham gia bảo hiểm. Án lệ giúp ngăn chặn hành vi này, góp phần bảo đảm sự lành mạnh và bền vững của thị trường bảo hiểm.

Ngoài ra, án lệ này cũng góp phần nâng cao ý thức pháp luật của người dân, khuyến khích sự trung thực khi tham gia giao kết hợp đồng. Khi hiểu rõ rằng việc khai báo gian dối có thể dẫn đến mất toàn bộ quyền lợi, người tham gia bảo hiểm sẽ thận trọng và trung thực hơn trong quá trình giao kết hợp đồng.

Điều này giúp giảm thiểu tranh chấp kéo dài giữa khách hàng và doanh nghiệp bảo hiểm. Khi đã có hướng áp dụng thống nhất, các bên sẽ nhận thức rõ quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó hạn chế việc khởi kiện không cần thiết, tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả người dân và cơ quan tố tụng.