Cuộc tập kích bất ngờ của Mỹ rạng sáng 3/1 để bắt Tổng thống Maduro khiến Venezuela rung chuyển, làm dấy lên làn sóng phản ứng khắp toàn cầu.
Khoảng 1h sáng 3/1, hàng loạt vụ nổ lớn làm rung chuyển thủ đô Caracas và nhiều địa phương ở miền bắc Venezuela, khói bốc lên từ nhiều nơi và một số khu vực mất điện. Tiếng máy bay chiến đấu, trực thăng vũ trang vần vũ trên bầu trời Caracas, trong khi Bộ Quốc phòng Venezuela kêu gọi người dân bình tĩnh, cho biết sẽ triển khai lực lượng ứng phó.
Đó là thời điểm quân đội Mỹ triển khai chiến dịch “Quyết tâm Tuyệt đối”, huy động khoảng 150 máy bay từ 20 căn cứ khắp Mỹ Latin để tập kích nhiều mục tiêu ở Venezuela, tạo điều kiện cho phi đội trực thăng chở theo lính đặc nhiệm Delta và nhân viên hành pháp tiến vào thủ đô Caracas, thực thi lệnh bắt Tổng thống Nicolas Maduro.
Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro tại căn cứ Stewart, Mỹ ngày 3/1. Ảnh: X/Dev_Bibhuti
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine cho biết lực lượng đặc nhiệm tiếp cận vị trí của ông Maduro lúc hơn 2h ngày 3/1. Đặc nhiệm Delta Mỹ đối mặt với sự kháng cự của đội bảo vệ ông Maduro, trong đó có nhiều quân nhân và nhân viên an ninh Cuba.
Chính phủ Cuba cho biết 32 quân nhân của họ thiệt mạng trong cuộc đụng độ. Bộ trưởng Quốc phòng Venezuela tiết lộ phần lớn thành viên đội bảo vệ Tổng thống Maduro cũng bị hạ sát. Đặc nhiệm Delta đã khống chế được ông Maduro cùng vợ trước khi họ kịp rút vào hầm ngầm, rồi đưa họ lên trực thăng rời khỏi Venezuela vào khoảng 4h30.
Vợ chồng lãnh đạo Venezuela sau đó bị đưa đến tàu đổ bộ USS Iwo Jima trên Biển Caribe, di chuyển tới Vịnh Guantanamo rồi lên máy bay để tới New York và sẽ đối mặt với các cáo buộc về vũ khí, ma túy tại tòa án liên bang Manhattan.
Tổng thống Donald Trump mô tả đây là “chiến dịch hoàn hảo”, cho biết một trực thăng bị hư hại nặng và một số quân nhân Mỹ bị thương, nhưng tất cả đều trở về an toàn.
Giới chức Venezuela chưa công bố thương vong và thiệt hại cụ thể sau cuộc tập kích. Một quan chức Venezuela giấu tên tiết lộ chiến dịch của Mỹ khiến ít nhất 80 người chết, bao gồm dân thường và lực lượng an ninh. Một đợt không kích được cho là đã trúng khu dân cư Catia La Mar gần sân bay Caracas.
Các địa điểm bị Mỹ tập kích ngày 3/1. Đồ họa: CNN
Cuộc đột kích diễn ra sau nhiều năm Mỹ cáo buộc Tổng thống Maduro đứng đầu mạng lưới buôn bán ma túy, đưa hàng nghìn tấn cocaine vào Mỹ. Năm 2020, giới chức Mỹ treo thưởng 15 triệu USD cho ai bắt được ông. Khoản tiền thưởng tăng lên 25 triệu USD vào cuối nhiệm kỳ của cựu tổng thống Joe Biden, sau đó tiếp tục nâng lên gấp đôi vào tháng 8/2025.
Tổng thống Donald Trump những tháng qua tuyên bố Mỹ đang chuẩn bị hoạt động nhằm vào “các băng đảng ma túy tại Venezuela” và sẽ sớm triển khai chiến dịch trên bộ. Quân đội Mỹ triển khai lượng lớn chiến hạm và máy bay tới phía nam biển Caribe, phá hủy nhiều xuồng nghi chở ma túy tại khu vực và phía đông Thái Bình Dương.
Trong cuộc họp báo diễn ra tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago khoảng 9 tiếng sau vụ tập kích, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ “điều hành Venezuela” trong giai đoạn chuyển tiếp, song không nêu thời hạn cụ thể cũng như cơ chế giám sát. Ông cho rằng sự can thiệp của Washington sẽ mở đường cho các công ty dầu mỏ Mỹ đầu tư khôi phục hạ tầng năng lượng Venezuela, qua đó tạo nguồn thu cho nước này.
Cùng lúc, giới chức Mỹ công bố hình ảnh ông Maduro và vợ bị còng tay, áp giải tới văn phòng Cơ quan Phòng chống Ma túy (DEA) ở New York, sau đó chuyển tới nhà nhà giam ở khu Brooklyn. Trong video, dù bị còng tay, ông Maduro tỏ ra bình thản, mỉm cười và nói “Xin chào. Chúc mừng năm mới” với những người áp giải mặc trang phục của DEA.
Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro bị áp giải tại New York. Ảnh: Nhà Trắng, X/@Dev_Bibhuti
Ngoại trưởng Venezuela Yvan Gil Pinto thông báo Venezuela đã đề nghị Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc họp khẩn về vụ đột kích của Mỹ. “Không cuộc tấn công hèn nhát nào có thể khuất phục được sức mạnh của nhân dân chúng tôi, những người sẽ giành chiến thắng”, ông tuyên bố.
Chiến dịch đột kích của Mỹ đã vấp phải sự phản đối từ chính phủ và người dân Venezuela, cũng như trong nội bộ Mỹ và hàng loạt quốc gia trên thế giới.
Những người ủng hộ ông Maduro sáng 3/1 tuần hành tại trung tâm thủ đô Caracas, chỉ vài giờ sau cuộc đột kích. Nhiều người giơ nắm đấm lên trời, hô vang khẩu hiệu ủng hộ Tổng thống Maduro và yêu cầu Mỹ trả tự do cho vợ chồng ông.
Biểu tình cũng diễn ra ở nhiều thành phố lớn của Mỹ, như San Francisco, Las Vegas, Los Angeles, Boston, Chicago và thủ đô Washington, để phản đối hành động quân sự nhằm vào Venezuela.
Các nghị sĩ đảng Dân chủ, trong đó có lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer, chỉ trích chính quyền Trump vì không xin phê chuẩn hay thông báo cho quốc hội Mỹ trước khi phát động chiến dịch. Họ cáo buộc các quan chức đã lừa dối giới lập pháp trong những cuộc họp mật khi khẳng định không tìm cách thay đổi chế độ và không có kế hoạch hành động quân sự nhằm vào Venezuela.
Trong khi đó, hầu hết nghị sĩ đảng Cộng hòa ca ngợi hành động của ông Trump và từ chối thảo luận về những gì đã được nói trong các cuộc họp kín.
Hành trình của Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro tới Mỹ sau khi bị bắt. Đồ họa: CNN
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres cho rằng chiến dịch bắt giữ Tổng thống Maduro đã tạo ra tiền lệ nguy hiểm, bày tỏ vô cùng lo ngại rằng luật pháp quốc tế không còn được tôn trọng. Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc dự kiến họp khẩn lúc 15h ngày 5/1 (22h Hà Nội) theo yêu cầu từ Venezuela để thảo luận về hành động của Mỹ.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc lên án “hành vi bá quyền” của Mỹ, cho rằng nó đe dọa hòa bình và an ninh ở khu vực Mỹ Latinh và Caribe. Bắc Kinh kêu gọi Washington tuân thủ luật pháp quốc tế, mục đích và nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc, cũng như ngừng vi phạm chủ quyền và an ninh của nước khác.
Nga chỉ trích Mỹ có hành vi “xâm lược vũ trang” với Venezuela. “Đây là diễn biến vô cùng đáng lo ngại và đáng bị lên án. Những cái cớ được đưa ra để biện minh là hoàn toàn vô căn cứ”, Bộ Ngoại giao Nga cho hay.
Chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel đăng bài viết trên mạng xã hội, mô tả cuộc tấn công của Mỹ vào Venezuela là “tội ác”. Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva cho biết hành động của Mỹ đã “vượt qua ranh giới không thể chấp nhận”. Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum khẳng định nước này “lên án mạnh mẽ và phản đối” hành động của Mỹ.
Chủ tịch Uỷ ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết đang “theo dõi sát sao tình hình”, nhấn mạnh mọi giải pháp đều phải tôn trọng luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc.
Một số đồng minh thân cận và đối tác của Mỹ, trong đó có Pháp, Anh và Argentina, đã bày tỏ ủng hộ chiến dịch bắt ông Maduro.
Chưa rõ chuyện gì tiếp theo sẽ diễn ra tại Venezuela. Theo hiến pháp Venezuela, khi Tổng thống vắng mặt tạm thời hoặc vĩnh viễn, Phó tổng thống sẽ tiếp nhận vai trò lãnh đạo đất nước và chính quyền sẽ phải tổ chức bầu cử trong vòng 30 ngày.
Ông Trump hôm 3/1 khẳng định Phó tổng thống Venezuela Delcy Rodriguez đã tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Venezuela và sẽ sớm hợp tác với Mỹ. “Về cơ bản, bà ấy sẵn lòng làm những gì mà chúng tôi cho rằng cần thiết để đưa Venezuela vĩ đại trở lại”, ông cho hay.
Phó tổng thống Rodriguez ban đầu từ chối nhận vai trò lãnh đạo lâm thời, tiếp tục gọi ông Maduro là “tổng thống duy nhất của Venezuela”. Bà cũng không cho thấy dấu hiệu sẽ hợp tác với Mỹ, thay vào đó chỉ trích cuộc tấn công vào Venezuela là “man rợ” và yêu cầu Washington trả tự do cho vợ chồng ông Maduro.
Ông Maduro bị áp giải ở New York ngày 3/1. Ảnh: NY Post
Tòa án Tối cao Venezuela ngày 4/1 chỉ định bà làm lãnh đạo lâm thời. Tổng thống Trump cũng công khai cảnh báo bà Rodriguez sẽ “phải trả cái giá rất đắt nếu không làm điều đúng đắn”. Bà Rodriguez tối 4/1 đảm nhận chức Tổng thống lâm thời, đồng thời bày tỏ mong muốn “hợp tác cùng phát triển” với Mỹ.
Nếu Venezuela tổ chức bầu cử trong vòng 30 ngày, ứng viên chiến thắng sẽ đảm nhận chức vụ tổng thống theo nhiệm kỳ 6 năm. Một trong những ứng viên nổi bật nhất là Edmundo Gonzalez Urrutia, người thất bại trước ông Maduro trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024 và được nhà hoạt động đoạt giải Nobel Hòa bình Maria Corina Machado ủng hộ.
Ngoại trưởng Marco Rubio ngày 4/1 cho biết Mỹ không can thiệp vào công việc điều hành Venezuela, song sẽ tiếp tục thực thi lệnh phong tỏa dầu mỏ vốn áp dụng với các tàu chở dầu bị trừng phạt, sử dụng điều này làm “đòn bẩy gây sức ép thúc đẩy các thay đổi chính sách tại Venezuela”.
Giới quan sát nhận định tuyên bố này nhằm xoa dịu hoài nghi về khả năng Mỹ có thể thay đổi chế độ hoặc tổ chức bầu cử ở Venezuela sau khi phát động chiến dịch “Quyết tâm Tuyệt đối”.
Nguyễn Tiến (Theo CNN, AP, TASS, RIA Novosti)
Nguồn: https://vnexpress.net/3-ngay-the-gioi-chan-dong-vi-vu-my-bat-tong-thong-venezuela-5001789.html
