7 vấn đề “nóng” có thể định hình thế giới năm 2026

1. Xung đột Nga – Ukraine: Vừa đánh, vừa đàm

Binh sĩ Ukraine khai hỏa (Ảnh: Reuters).

Đến cuối tháng 2 tới, cuộc xung đột Nga – Ukraine sẽ bước sang năm thứ 5, thời điểm các bên sẽ tiến gần đến một giải pháp hòa bình hoặc kiệt quệ.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết, kế hoạch hòa bình đã hoàn tất 90%, chỉ còn 10% vướng mắc, chủ yếu xoay quanh vấn đề lãnh thổ. Tuy nhiên, đến nay, một giải pháp hòa bình dường như vẫn còn xa.

Theo giới quan sát, trong năm 2026, Nga nhiều khả năng sẽ tiếp tục tìm cách mở rộng quyền kiểm soát lãnh thổ ở Ukraine để nâng vị thế đàm phán, đạt tiệm cận với mục tiêu đề ra từ đầu.

Trong khi đó, Ukraine phải thích ứng nền kinh tế với một cuộc chiến kéo dài và tăng cường năng lực công nghiệp để sản xuất nhiều vũ khí hơn, chạy đua công nghệ đánh chặn máy bay không người lái và cải thiện năng lực tập kích tầm sâu.

Để giữ vững phòng tuyến, Ukraine sẽ cần khoảng 100 tỷ USD viện trợ quân sự và hỗ trợ tài chính, cũng như quyền tiếp cận những trang bị quân sự tốt nhất. Tuy nhiên, để chấm dứt cuộc xung đột này, Ukraine sẽ cần nhiều hơn thế.

Tháng 12/2025, các lãnh đạo EU đã đồng ý cho Ukraine vay 90 tỷ euro trong 2 năm tới, sau khi không đạt được đồng thuận về đề xuất ban đầu nhằm dùng tài sản của Nga bị đóng băng.

Sáng kiến khuyến khích các nước thành viên NATO mua các hệ thống vũ khí Mỹ để tài trợ cho Ukraine cũng cần thêm nguồn tiền vào năm 2026. Cho đến nay, mới chỉ có 2 tỷ USD từ 13 thành viên được cam kết. Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara vào tháng 7 có thể là thời điểm then chốt để củng cố các cam kết này và đạt được đồng thuận về các sắp xếp an ninh trong tương lai cho Ukraine.

2. Trung Đông: Những nền hòa bình mong manh

Người dân Palestine ở Gaza sơ tán (Ảnh: Reuters).

Năm 2026 sẽ là phép thử xem liệu các lệnh ngừng bắn ở Trung Đông có thể trở thành nền tảng cho ngoại giao thực chất và các thỏa thuận hòa bình bền vững hay không. Lệnh ngừng bắn tại Gaza do Mỹ làm trung gian vào tháng 10 mang lại một khoảnh khắc tạm lắng hiếm hoi cho người Palestine ở vùng đất này.

Sự tham gia của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào ngoại giao khu vực đã tạo ra sức ép cần thiết đối với cả Israel và Hamas, song sự bất định vẫn bao trùm một tiến trình còn thiếu một khuôn khổ chi tiết, một lộ trình thời gian và các cam kết rõ ràng từ cả 2 phía.

Sự can dự quốc tế bền bỉ cũng như việc theo đuổi chính trị từ các cường quốc khu vực, bao gồm các quốc gia vùng Vịnh sẽ là yếu tố thiết yếu để biến lệnh ngừng bắn này thành một tiến trình chính trị và tái thiết rộng lớn hơn.

Li Băng và Syria vẫn bị sa lầy trong sự mong manh về thể chế, khiến cả hai dễ bị cuốn vào xung đột tái diễn và các đòn tấn công tiếp theo của Israel.

Trong khi đó, bóng ma của một cuộc đối đầu Israel – Iran khác vẫn lơ lửng sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng 6.

Bất chấp việc Israel có ít thiện chí đối với đàm phán, một vòng ngoại giao mới với Tehran sẽ là điều thiết yếu để ngăn chặn việc Iran tái khởi động chương trình hạt nhân. Nếu Israel tiếp tục ưu tiên răn đe hơn là ngoại giao và một tiến trình hòa bình cho Palestine, Israel nhiều khả năng sẽ đối mặt với sức ép cô lập hơn nữa.

3. Quan hệ Mỹ – Trung Quốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Hàn Quốc vào tháng 10 (Ảnh: Xinhua).

Quỹ đạo quan hệ Mỹ – Trung Quốc sẽ trở nên rõ ràng hơn vào năm 2026 khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến thực hiện các chuyến thăm lẫn nhau sau thỏa thuận đình chiến trong cuộc chiến thương mại đạt được vào tháng 10.

Mặc dù giới chính trị và an ninh Mỹ tin rằng Washington phải chuẩn bị cho nhiều thập niên cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc, ông Trump lại coi Bắc Kinh là một đối tác có thể làm ăn, ngay cả khi ông dùng các mối đe dọa chiến thuật để giành lợi thế ngắn hạn.

Bất kể chính quyền ông Trump tiếp cận Bắc Kinh theo cách nào, ông Tập Cận Bình tin rằng Washington đang tìm cách kiềm chế Trung Quốc trong dài hạn. Khi Đảng Cộng sản Trung Quốc công bố Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 vào tháng 3, ông Tập được cho là sẽ đẩy nhanh nỗ lực hướng tới tự chủ công nghệ và công nghiệp, nhằm bảo vệ đất nước khỏi các “điểm nghẽn” do Mỹ kiểm soát, chẳng hạn như các loại chất bán dẫn chất lượng cao nhất.

Diễn biến gập ghềnh của quan hệ Mỹ – Trung sẽ tác động đến phần còn lại của thế giới, xét tới sức mạnh và tầm ảnh hưởng vượt trội của 2 quốc gia này. Điều đó sẽ thể hiện rõ khi 2 siêu cường cùng với Ấn Độ đăng cai các hội nghị thượng đỉnh quan trọng trong năm 2026, bao gồm hội nghị BRICS tại Ấn Độ (thời điểm chưa xác định), APEC tại Trung Quốc vào tháng 11 và G20 tại Mỹ vào tháng 12.

4. Sức bền của kinh tế toàn cầu

Kinh tế toàn cầu cho thấy sức bền trước tác động của các chính sách thuế quan từ Mỹ (Ảnh: AFP).

Bất ngờ lớn đối với kinh tế toàn cầu trong năm 2025 là việc Tổng thống Mỹ Donald Trump hiện thực hóa những cam kết trong chiến dịch tranh cử: tăng thuế quan với hàng hóa nước ngoài.

Cho đến nay, kinh tế thế giới chịu ít tác động tiêu cực hơn nhiều so với dự đoán từ các chính sách thuế quan của Mỹ. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2026 đạt hơn 3%, trong khi các thị trường chứng khoán toàn cầu gần đây đã chạm mức cao kỷ lục.

Sự bền bỉ này một phần là do các quốc gia khác lựa chọn không trả đũa những đợt tăng thuế của Mỹ và tiếp tục giao thương với nhau theo các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Các yếu tố bù đắp khác bao gồm làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) tại Mỹ, việc Đức nới lỏng “phanh nợ” và sự suy yếu của đồng USD.

Một câu hỏi then chốt cho năm 2026 là liệu những lực đẩy này có tiếp tục cân bằng được các tác động từ chính sách thuế quan đối với kinh tế Mỹ và toàn cầu hay không.

Một câu hỏi khác liên quan đến sự suy yếu kéo dài của tăng trưởng kinh tế Trung Quốc. Sự kết hợp của nhiều yếu tố, bao gồm nhu cầu trong nước yếu, giá nhà giảm, cạnh tranh nội địa quá mức và sự bảo hộ gia tăng ở nước ngoài đối với các mặt hàng xuất khẩu được trợ cấp mạnh, có thể cuối cùng buộc chính phủ Trung Quốc phải triển khai các biện pháp tài khóa và tiền tệ cần thiết để thúc đẩy tiêu dùng nội địa.

Tác động đối với kinh tế toàn cầu cũng có thể giảm nhẹ nếu Tòa án Tối cao Mỹ hạn chế việc sử dụng thuế quan của chính quyền Tổng thống Trump hoặc khả năng đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát cơ quan lập pháp Mỹ trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.

Một điểm sáng khác là quyết tâm ngày càng tăng của các quốc gia, ngoài Mỹ và Trung Quốc, trong việc hợp tác để củng cố một hệ thống thương mại và đầu tư mở, sử dụng các công tác chuẩn bị cho Hội nghị Bộ trưởng WTO tiếp theo vào tháng 3/2026 như một bệ phóng.

5. Chạy đua không ngừng để phát triển AI

Các hệ thống AI ngày càng mạnh hơn (Ảnh: CFI).

Năm 2026, những lời hứa của AI sẽ bị thử thách. Bị xáo trộn bởi tình trạng hiệu quả thấp hơn kỳ vọng và mức định giá trên trời của các công ty AI lớn, các thị trường sẽ biến động mạnh. Sự gián đoạn lao động được dự báo sẽ xảy ra, nhưng không đồng đều giữa các quốc gia.

Khi AI được áp dụng nhanh hơn tại các nền kinh tế phát triển, tác động lên lực lượng lao động sẽ lớn hơn, ảnh hưởng tới tối đa 60% việc làm trong thập niên tới. Mặc dù vậy, bất bình đẳng sẽ gia tăng, bởi công nghệ AI có thể giúp các nền kinh tế phát triển nâng năng suất với tốc độ gấp đôi so với các quốc gia thu nhập thấp.

Trong suốt thời gian đó, các công ty công nghệ Mỹ và Trung Quốc, như OpenAI, Alibaba và những người mới nổi như DeepSeek, sẽ tiếp tục cuộc chạy đua không ngừng để phát triển các hệ thống AI ngày càng mạnh hơn. Những quốc gia này, vốn đã nắm giữ 3 trong 4 siêu máy tính AI của thế giới, sẽ còn gia tăng tỷ trọng khổng lồ của mình trong năng lực AI toàn cầu.

Khi khoảng cách giữa Mỹ, Trung Quốc và phần còn lại ngày càng rộng, các cường quốc tầm trung phải tỉnh thức trước nhu cầu xây dựng hạ tầng công nghệ phục vụ lợi ích quốc gia.

Trong suốt năm 2026, nhiều quốc gia trong số này sẽ tìm cách giảm bớt hoặc giải quyết sự phụ thuộc công nghệ của họ vào 2 siêu cường AI.

Việc Ấn Độ tiếp tục đầu tư vào hạ tầng công cộng số, từ định danh số đến các hệ thống thanh toán, có thể khuyến khích các quốc gia thu nhập trung bình khác noi theo.

6. Các hiệp ước an ninh hạt nhân hết hạn

Bộ 3 hạt nhân của Nga (Ảnh: Sputnik).

Những thời điểm then chốt đối với sự ổn định hạt nhân đang đến gần trong năm 2026.

Hiệp ước New START, một thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa Nga và Mỹ, sẽ hết hạn vào tháng 2, khiến 2 nước lần đầu tiên trong hơn 50 năm không còn một cơ chế kiểm soát vũ khí song phương. Liệu 2 quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới có thể tìm ra cách gia hạn hiệp ước một cách không chính thức hay không?

Chương trình hạt nhân của Iran sẽ tiếp tục là một điểm nóng khác, sau khi các cuộc không kích của Mỹ vào tháng 6 không phá hủy được các cơ sở của nước này. Khi Tehran tiến gần hơn tới uranium cấp độ vũ khí và các lựa chọn ngoại giao ngày càng thu hẹp, nguy cơ bùng phát xung đột mới giữa Iran với Mỹ hoặc các đối tác của Mỹ trong khu vực sẽ gia tăng trong năm 2026.

Trung Quốc được cho là đang mở rộng kho vũ khí hạt nhân một cách nhanh chóng và trên đà đạt 1.000 đầu đạn hạt nhân vào năm 2030. Mặc dù con số này chỉ bằng 1/5 so với Nga hoặc Mỹ, Bắc Kinh đang làm thay đổi cán cân chiến lược. Hiện chưa có các cuộc đàm phán nào với Moscow và Washington, và mỗi bên có thể sử dụng hành động của Bắc Kinh như một cớ để sở hữu thêm vũ khí.

Vào tháng 4 và tháng 5 tới, Hội nghị rà soát Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân sẽ họp để đánh giá tình trạng của một trong những thỏa thuận kiểm soát vũ khí hiệu quả nhất.

7. Biến đổi khí hậu: Từ giảm thiểu sang thích ứng

Biến đổi khí hậu tiếp tục là vấn đề đòi hỏi sự chung tay ứng phó toàn cầu (Ảnh: NASA).

Hệ quả từ việc Mỹ ngăn chặn các thỏa thuận môi trường quốc tế sẽ còn kéo dài sang năm 2026. Hiệp ước Toàn cầu về Nhựa và một thỏa thuận mang tính bước ngoặt của Tổ chức Hàng hải Quốc tế nhằm cắt giảm phát thải từ vận tải biển sẽ cần được đàm phán lại đáng kể.

Sự vắng mặt của Mỹ tại COP30 ở Brazil vào tháng 11 là rất rõ ràng, làm suy yếu các nỗ lực hướng tới khử carbon và loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch. Hội nghị cho thấy sự dịch chuyển ưu tiên toàn cầu sang thích ứng với biến đổi khí hậu, phản ánh nhận thức ngày càng tăng rằng việc thích ứng với khí hậu đang thay đổi là yếu tố quan trọng đối với ổn định kinh tế, an ninh quốc gia và hoạch định phát triển.

COP30 cũng giúp củng cố sự ủng hộ đối với các liên minh tìm cách cắt giảm phát thải trong nông nghiệp, thép và các ngành công nghiệp khác. Dự kiến sẽ có tiến triển trong năm 2026 về các tiêu chuẩn vận hành, gia tăng đầu tư và triển khai công nghệ.

Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt kéo dài trong tài chính phát triển và tài chính khí hậu sẽ làm sâu sắc thêm căng thẳng giữa các nền kinh tế phát triển và các nước đang phát triển về việc phân bổ chi phí của quá trình chuyển đổi năng lượng.

Cuộc chiến thuế quan của Mỹ đã làm nổi bật sự thống trị của Trung Quốc trong năng lực chế biến khoáng sản quan trọng, một điểm nghẽn tiềm tàng đối với quá trình chuyển đổi năng lượng sạch nếu căng thẳng thương mại tiếp diễn. Cạnh tranh đối với các nguyên liệu thô thiết yếu, đất đai và nước sẽ gia tăng, buộc các chính phủ phải tiếp tục theo đuổi các chiến lược đa dạng hóa nhằm giảm phụ thuộc và tăng cường an ninh lương thực cũng như an ninh năng lượng.

Theo Chathamhouse, CFI