Thích ứng tốt hơn với biến động

Việc ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng đã mở ra một năm 2025 nhiều biến động đối với địa chính trị và thương mại toàn cầu. Trong năm 2026, chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ phải đối mặt với nhiều thử thách phức tạp trong chính sách đối ngoại và an ninh, một phần vì các vấn đề cần giải quyết rất đa dạng.

Tâm điểm thương mại, thỏa thuận hòa bình

Thương mại là vấn đề đầu tiên. Nhà lãnh đạo Mỹ sử dụng thuế quan như một công cụ để theo đuổi nhiều mục tiêu: giảm thâm hụt thương mại, khuyến khích đưa sản xuất quay trở lại trong nước và tái công nghiệp hóa, đồng thời gây sức ép buộc các đối tác phải nhượng bộ trong những vấn đề khác. Tuy nhiên, trong tương lai, vẫn có hai vấn đề lớn chưa rõ ràng. Vấn đề đầu tiên là thuế quan sẽ ảnh hưởng thế nào đến giá cả và từ đó đến lạm phát. Chuyện còn lại là tính hợp hiến và khả năng áp dụng lâu dài chính sách thuế quan này. Tòa án Tối cao Mỹ dự kiến sẽ ra phán quyết về vấn đề này sau khi Tòa Thương mại Quốc tế tại New York phán quyết việc ông Donald Trump sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế trên diện rộng là trái luật.

Không có bất ngờ khi vấn đề lớn tiếp theo là thỏa thuận hòa bình về Ukraine. Các đề xuất hiện nay dựa trên việc Ukraine phải nhượng lãnh thổ cho Nga, sự rút lui dần của Mỹ và việc châu Âu chấp nhận gánh phần lớn trách nhiệm tái thiết. Tuy nhiên, theo Viện Nghiên cứu Chính trị Quốc tế của Ý (ISPI), Ukraine vẫn từ chối chấp nhận đầy đủ các điều khoản này, khiến triển vọng hòa bình còn rất mong manh.

Trung Đông là thử thách không nhỏ khác. Những mâu thuẫn trong kế hoạch hòa bình cho Dải Gaza đang cản trở tiến trình chuyển từ ngừng bắn và thả con tin sang nhiệm vụ khó khăn hơn: thiết lập cơ chế quản trị cho vùng đất này. Điều này đòi hỏi việc triển khai một lực lượng gìn giữ hòa bình đa quốc gia và xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm của các cơ quan điều hành được đề cập trong thỏa thuận, trong đó có “Hội đồng Hòa bình”, dự kiến do chính Tổng thống Mỹ đứng đầu.

“Vũ khí hóa” mọi thứ

Nhận định về năm 2025, Đại sứ Trần Đức Mậu, nguyên Vụ trưởng Vụ Chính sách đối ngoại – Bộ Ngoại giao, mô tả bằng cụm từ “rất đặc biệt”. Theo ông, đây là năm đã chứng kiến nhiều mối quan hệ căng thẳng và rạn nứt, từ đó tác động rõ nét đến trật tự thế giới toàn cầu.

Dễ thấy nhất chính là quan hệ Mỹ – Trung Quốc, được xem là gam màu căng thẳng chủ đạo trong bức tranh thuế quan toàn cầu. Việc Trung Quốc “vũ khí hóa” đất hiếm để đối phó đòn tăng thuế của Mỹ, theo bình luận của Đại sứ Trần Đức Mậu, là một khái niệm rất hay, bởi lần đầu tiên trên thế giới, mọi thứ đều có thể bị hoặc được “vũ khí hóa” để phục vụ lợi ích của mỗi bên. Không chỉ Trung Quốc mà Mỹ và nhiều nước khác cũng sẵn sàng làm thế. Không phải chỉ đất hiếm mà cả những vị thế địa chiến lược cũng được “vũ khí hóa” thành các lợi thế.

Đại sứ Trần Đức Mậu chỉ ra nhìn từ hiện tượng bên ngoài, không ai dám nói trật tự thế giới dựa trên luật lệ hiện nay đã tan rã và trật tự dựa trên thỏa thuận song phương, lợi ích thuần túy đang hình thành, song thực chất đang có sự dịch chuyển. Từ những biến động trong năm 2025, có thể thấy trật tự toàn cầu không còn phát huy tác dụng mà dịch chuyển sang trật tự các khu vực. Theo quan điểm của Đại sứ Trần Đức Mậu, sẽ không hình thành một trật tự thế giới mới như đã thấy trong quá khứ – tức trật tự đơn giản tuân theo thứ tự quyền lực – mà dần dần hình thành các tương quan lực lượng, các cấu trúc và mạng lưới lực lượng ở các khu vực khác nhau, ở các lĩnh vực khác nhau, giữa các đối tác nhất định và ở những thời điểm nhất định.

Các vấn đề của năm 2025, từ cấp thiết đến không quá cấp thiết, đều chưa được giải quyết và do đó sẽ tiếp nối trong năm 2026. Đại sứ Trần Đức Mậu dự báo năm 2026 sẽ tiếp tục bất ổn, thậm chí nhiều biến động bất ngờ hơn, song các khu vực đã bắt đầu thích ứng nên những tác động sẽ hạn chế hơn. Ví dụ, các nước đã dần “quen” với cuộc thương chiến mà ông Donald Trump khởi động cũng như tìm cách sống chung với biến đổi khí hậu, xung đột tại nhiều khu vực…