Tiền lương công chức đã đến lúc thay đổi

Bộ Nội vụ đang phối hợp với các bộ, ngành nghiên cứu, đề xuất chính sách tiền lương và điều chỉnh một số chế độ phụ cấp đối với cán bộ, công chức, viên chức (CC-VC), lực lượng vũ trang và người lao động (NLĐ) sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Lương chưa đủ sống

Do yêu cầu sắp xếp, bố trí lại nhân sự, ông Đ.T.Đ (công chức đang công tác tại TP HCM) buộc phải thay đổi địa điểm làm việc từ phường Bình Dương sang phường Bến Thành. Sự dịch chuyển này kéo theo những xáo trộn lớn trong cuộc sống thường nhật của ông. Mỗi ngày, ông phải rời nhà từ rất sớm, đi bộ gần 30 phút ra trạm xe buýt, sau đó tiếp tục ngồi xe gần 2 giờ mới đến nơi làm việc. Tính cả chiều đi lẫn chiều về, quãng thời gian ông dành cho việc di chuyển lên tới khoảng 5 giờ mỗi ngày.

Làm công việc mang tính đặc thù, ông Đ. thường xuyên phải xuống cơ sở nhưng không có phương tiện cá nhân nên phải gọi xe công nghệ, phát sinh thêm khoản chi phí không nhỏ trong khi thu nhập không thay đổi. Chưa kể, sau sáp nhập, nhân sự của đơn vị giảm nhiều, khối lượng công việc vì thế tăng lên rõ rệt. “Thời gian và chi phí bỏ ra cho công việc ngày càng nhiều, tôi hầu như không còn thời gian dành cho gia đình. Theo tôi, bên cạnh việc phân công, bố trí công việc hợp lý, thu nhập của đội ngũ cán bộ, công chức cần sớm được cải thiện tương xứng để có thêm động lực cống hiến” – ông Đ. bày tỏ.

Chính sách tiền lương cũng là vấn đề được người dân đặc biệt quan tâm, nhất là trong bối cảnh giá cả sinh hoạt biến động. Gửi kiến nghị đến Bộ Nội vụ, cử tri tỉnh Ninh Bình cho rằng sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng công việc tại cơ sở ngày càng tăng, trong khi chế độ đãi ngộ, thu nhập và phụ cấp còn thấp. Ngoài đề xuất kịp thời điều chỉnh chính sách tiền lương, phụ cấp, cử tri tỉnh này kiến nghị thực hiện cải cách tiền lương một cách đồng bộ, hiệu quả, phù hợp với lộ trình theo Nghị quyết 27/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, CC-VC, lực lượng vũ trang và NLĐ trong doanh nghiệp.

Từ tháng 7-2024, mức lương cơ sở được điều chỉnh từ 1,8 triệu đồng/tháng lên 2,34 triệu đồng/tháng (tăng 30%) đối với cán bộ, CC-VC và lực lượng vũ trang. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, mức tăng này được cho là chưa đủ để giải quyết căn cơ bài toán tiền lương khu vực công. Anh Bùi Tiến Hiệp (làm việc tại một đơn vị sự nghiệp công lập) cho rằng so với mặt bằng giá cả và chi phí sinh hoạt năm 2025, mức lương cơ sở 2,34 triệu đồng/tháng vẫn ở khoảng cách khá xa so với nhu cầu sống tối thiểu. Mặc dù CPI năm 2025 được kiểm soát quanh mức 3% nhưng chi phí thực tế cho các nhu cầu nhà ở, ăn uống, đi lại, y tế và giáo dục tại các đô thị luôn ở mức cao.

Gắn với vị trí việc làm

Chuyên gia kinh tế – PGS-TS Ngô Trí Long nêu thực tế cho thấy khối lượng công việc, yêu cầu trách nhiệm và áp lực quản lý ở cấp cơ sở ngày càng lớn khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Trong khi đó, thu nhập của nhiều cán bộ thấp hơn nhiều so với khu vực tư nhân. “Nếu chưa trả lương theo vị trí việc làm thì chưa giải quyết được căn cơ vấn đề. Cần một lộ trình cải cách tiền lương đồng bộ, thực chất, phù hợp hơn với mô hình quản trị mới và yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ” – ông Ngô Trí Long nhấn mạnh.

Góp ý thêm, PGS-TS Ngô Trí Long cho rằng cùng với tăng lương, Nhà nước phải đồng thời cải cách thể chế, hoàn thiện vị trí việc làm và đổi mới cơ chế đánh giá để bảo đảm chính sách tiền lương phát huy đúng vai trò. “Tiền lương cần gắn với năng suất và kết quả công việc, chuyển sang trả lương kết hợp giữa vị trí và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ. Mỗi công chức phải có chỉ tiêu đầu ra rõ ràng, trong đó, phần thu nhập gắn với kết quả có thể chiếm khoảng 20%-30% tổng thu nhập để tạo động lực làm việc” – ông Long gợi ý.

Dẫn phản ánh của CC-VC cấp xã về việc khối lượng công việc tăng gấp 2-3 lần khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đại biểu Quốc hội Dương Văn Phước (Đà Nẵng) cho rằng chế độ, chính sách đãi ngộ chưa thay đổi, chưa tương xứng khiến thu nhập không đủ sức tạo động lực, ảnh hưởng đến tâm lý, sự yên tâm công tác và khả năng thu hút, giữ chân cán bộ ở cơ sở. Từ thực trạng này, ông Phước đề nghị Bộ Nội vụ xây dựng vị trí việc làm và khung biên chế tối thiểu làm cơ sở xác định định biên phù hợp cho cấp xã. Đồng thời, tham mưu Chính phủ ban hành cơ chế tiền lương, chính sách đãi ngộ đặc thù, đủ sức khuyến khích cán bộ, công chức cấp xã yên tâm công tác.

Luật sư Trần Hữu Tín, Trưởng Văn phòng Luật sư Tín và Cộng sự, chỉ rõ từ ngày 1-1, mức lương tối thiểu vùng I của lao động phổ thông khu vực tư nhân là 5,31 triệu đồng/tháng trong khi lương khởi điểm của công chức có trình độ đại học cao hơn không đáng kể, chỉ khoảng 5,47 triệu đồng/tháng. Đáng chú ý, trước thời điểm 1-7-2025, mức lương của công chức thậm chí còn thấp hơn lương lao động phổ thông chưa qua đào tạo.

Thực tế trên cho thấy cải cách tiền lương trong khu vực công đã trở thành vấn đề cấp thiết, không chỉ nhằm thu hẹp khoảng cách giữa lương nhà nước và lương thị trường mà còn bảo đảm đời sống cho người làm công ăn lương và phản ánh đúng giá trị sức lao động. Cải cách tiền lương cũng là giải pháp căn cơ để ngăn chặn tình trạng “chảy máu chất xám” trong khu vực công, đặc biệt đối với đội ngũ công chức giỏi, có trình độ chuyên môn cao. “Tăng lương khu vực công không chỉ là câu chuyện thu nhập của cán bộ, CC-VC, hơn thế còn liên quan trực tiếp đến hiệu lực quản lý nhà nước, chất lượng dịch vụ công, công tác phòng chống tham nhũng và mục tiêu phát triển bền vững” – luật sư Trần Hữu Tín nêu quan điểm.