‘Đi ngược’ quan điểm dùng ngân sách giải quyết nợ xấu

Ngân sách không thể gánh “cục máu đông”

Tỷ lệ nợ xấu tại VN những năm cuối thập niên 2000 – đầu thập niên 2010 đã trở thành nút thắt, là “cục máu đông” của nền kinh tế. Nợ xấu có xu hướng tăng từ cuối năm 2007 và trở nên trầm trọng hơn vào năm 2011. Khi đó, lần đầu tiên Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố tỷ lệ nợ xấu lên đến 8,82% vào năm 2012, trong khi giữa năm 2011 chỉ ở mức 4,47%. Số liệu mà nhà điều hành công bố vượt xa con số các NH thương mại đưa ra. 

Thậm chí, tháng 5.2015, khi đánh giá lại toàn diện các nguồn, NHNN đưa ra tỷ lệ nợ xấu gấp đôi, tới 17,21% tại thời điểm 30.9.2012, tương đương 465.000 tỉ đồng cho vay không có khả năng thu hồi. Nợ xấu cao đồng nghĩa việc cho vay cũng bị hạn chế. Khi đó, NHNN đưa ra giải pháp thành lập công ty mua bán nợ xấu sử dụng ngân sách nhà nước. Giải pháp này được các NH tán thành.

Tuy nhiên ngay sau đó, Báo Thanh Niên bằng kinh nghiệm, trách nhiệm và quan điểm của mình đã đặt ra nhiều vấn đề xoay quanh giải pháp này. Trong đó, bài báo Cứu ai? đăng đầu tháng 6.2012 đã đặt thẳng vấn đề thành lập công ty nói trên nhằm giải cứu doanh nghiệp hay NH? 

Bài báo nêu rõ: “Nhìn trực diện thì rõ ràng việc nhà nước đứng ra mua nợ xấu là tín hiệu rất tốt, rất khả quan và hợp lý để giải quyết “nút thắt” vốn cho nền kinh tế trong thời điểm hiện tại. Nhưng nếu đi sâu vào bản chất vấn đề cũng như hoạt động của hệ thống NH trong suốt thời gian qua sẽ thấy, doanh nghiệp được cứu hay không chưa biết nhưng đối tượng được cứu trước hết chính là các NH”. Bài báo nêu rõ quan điểm: “Nếu Chính phủ đứng ra “gánh” lấy rủi ro này cho các NH, nói thẳng ra là, nếu chúng ta lấy thuế của dân để cứu NH, để họ có thể cho vay kiếm lời trở lại là điều không thể chấp nhận được”…

Sau đó, loạt bài Gánh nợ xấu ngân hàng được Thanh Niên thực hiện với những phân tích xác đáng từ các chuyên gia tài chính hàng đầu cũng như bài học kinh nghiệm của thế giới. Các bài báo Nguy cơ thất thoát vốn nhà nước, Tại sao lại mua nợ xấu giá cao?, Khó kiểm soát in tiền… phân tích, mổ xẻ những vấn đề đặt ra lúc bấy giờ như giải cứu ai, nguồn tiền ở đâu để giải cứu nợ xấu? 

Loạt bài chỉ rõ nguyên nhân khiến nợ xấu tăng cao và nếu thực hiện giải pháp mua lại nợ xấu của NH bằng vốn ngân sách sẽ để lại hệ lụy là cung tiền vào nền kinh tế gia tăng, dễ gây nên lạm phát cao. Còn nếu muốn mua lại nợ xấu thì cần thiết phải làm rõ nợ xấu đó của ai bởi trên thế giới không có bất kỳ nhà nước nào đi mua lại nợ của khối tư nhân. Đó là chưa kể nếu mua lại nợ từ các NH thương mại thì cũng chưa chắc NH đó sẽ đưa tiền vào nền kinh tế…

Xử lý nợ xấu hiệu quả

Từ những phân tích nêu trên, nhóm phóng viên Báo Thanh Niên nêu vấn đề: để cắt bỏ “cục máu đông” này, các NH phải dùng chính lợi nhuận của mình để xử lý chứ không thể lấy tiền từ ngân sách nhà nước. Quan điểm nhất quán trên các bài báo của Thanh Niên lúc bấy giờ đã nhận được sự ủng hộ của nhiều chuyên gia kinh tế, viện nghiên cứu lẫn đại biểu Quốc hội trong các phiên họp tại nghị trường. Từ đó giải pháp thành lập công ty xử lý nợ xấu của nhà nước không được thông qua, tránh thất thoát ngân sách.

Sau những bài báo của Thanh Niên với nhiều ý kiến của các chuyên gia kinh tế tài chính, NHNN cũng đã thực hiện đánh giá lại thực trạng nợ xấu của hệ thống NH và trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 843/2013 về phê duyệt đề án “Xử lý nợ xấu của hệ thống các tổ chức tín dụng” cũng như đề án thành lập Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC). Để xử lý nợ xấu thành công, các NH phải tăng thực hiện trích lập dự phòng rủi ro, tăng vốn để có nguồn lực tài chính vững mạnh. Đồng thời có các phương án tài chính để mua trực tiếp và dứt điểm nợ xấu của các NH, tăng cường hoạt động xử lý nợ xấu thông qua tái cấu trúc, bán cho các nhà đầu tư theo giá thị trường, xử lý tài sản bảo đảm, thanh lý tài sản bảo đảm…

Kết quả từ năm 2013 đến tháng 10.2016, VAMC đã thực hiện mua được 25.062 khoản nợ của 42 tổ chức tín dụng với tổng dư nợ gốc là 262.054 tỉ đồng. Đáng chú ý, 2015 là năm mua nợ kỷ lục của VAMC với tổng dư nợ gốc đã mua tới 107.915 tỉ đồng với giá mua 99.244 tỉ đồng. Từ đó giúp tỷ lệ nợ xấu hạ nhiệt, các NH có lãi trở lại, thanh khoản gia tăng, hệ thống hoạt động ổn định và doanh nghiệp cũng có cơ hội tiếp cận nguồn vốn từ NH nhiều hơn.

Những đóng góp trên của Báo Thanh Niên đã góp phần giúp ngân sách nhà nước không phải chi ra đồng nào để xử lý nhưng “cục máu đông” nợ xấu vẫn được giải quyết, giảm xuống trong tỷ lệ an toàn theo thông lệ quốc tế. Từ đó cũng dẫn đến việc chính sách về xử lý nợ xấu lần đầu được xây dựng khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 42/2017, tạo khung pháp lý rõ ràng và hiệu quả hơn trong việc xử lý nợ xấu, đưa hệ thống NH phát triển ổn định, lành mạnh. Quan trọng hơn, ngay sau xử lý nợ xấu, NHNN cũng đã có động thái siết chặt để loại bỏ tình trạng sở hữu chéo, vấn đề đã tồn tại nhiều năm và cũng là một trong những nguyên nhân chính gây ra nợ xấu lớn tại các NH.

PGS-TS Nguyễn Hữu Huân (ĐH Kinh tế TP.HCM) nhận định: Thời điểm nợ xấu NH bùng phát cách đây hơn 14 năm, nhiều giải pháp được đưa ra về việc dùng ngân sách cứu NH và kéo theo tranh luận khá gay gắt, đặc biệt sau cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 thì việc duy trì ổn định của hệ thống NH khá quan trọng. Ngân hàng Mỹ Lehman Brothers đã sụp đổ vào ngày 15.9.2008, đánh dấu đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009, trở thành vụ phá sản lớn nhất lịch sử Mỹ, gây chấn động thị trường tài chính thế giới do mất khả năng thanh toán trong bối cảnh thị trường nhà đất đóng băng và khủng hoảng tín dụng dưới chuẩn. Hậu quả là gây ra sự hoảng loạn lan rộng trên thị trường tài chính toàn cầu, làm đóng băng thị trường tín dụng. Do đó, khi nợ xấu bùng phát tại VN những năm 2011 trở đi, có kiến nghị dùng ngân sách để xử lý nợ xấu NH với lập luận nếu Chính phủ không giải cứu thì nguy cơ xảy ra khủng hoảng. 

Tuy nhiên cũng có quan điểm phản biện rằng không dùng tiền ngân sách để xử lý nợ xấu, sao lấy tiền của dân để giải cứu NH trong khi hoạt động cho vay giúp các nhà băng kiếm lời? Thực tế, Mỹ đã thành công trong việc quốc hữu hóa NH rồi thực hiện thoái vốn, có lời. Tại VN, VAMC đã góp phần kéo dài thời gian xử lý nợ xấu, nợ xấu được chuyển từ nội bảng sang ngoại bảng và cho đến nay hơn 10 năm vẫn chưa xử lý hết. Dù vậy việc không sử dụng ngân sách nhà nước là hoàn toàn đúng.

“Việc dùng ngân sách xử lý nợ xấu NH hay không là chủ đề không những tại VN mà các nước cũng tranh cãi rất nhiều. Báo Thanh Niên với hàng loạt bài viết phản ánh về nợ xấu với vai trò phản biện chính sách khá sớm và có góc nhìn đa chiều hơn khi cung cấp thông tin đến người dân cũng như người làm chính sách để từ đó đưa ra giải pháp phù hợp hơn với tình hình thực tế. Thanh Niên đóng vai trò như cầu nối thông tin, cơ quan giám sát xã hội và diễn đàn phản biện, góp phần quan trọng vào việc nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu ở VN”, ông Nguyễn Hữu Huân nhận xét.