Gấu nâu tiến hóa… hiền hơn khi sống gần con người?

Quần thể được nghiên cứu là gấu nâu vùng Apennine, một nhánh nhỏ của loài gấu nâu châu Âu, sinh sống chủ yếu ở dãy Apennine thuộc miền trung nước Ý.

Theo các phân tích di truyền, nhóm gấu này đã tách khỏi các quần thể gấu nâu khác cách đây khoảng 2.000-3.000 năm và gần như bị cô lập hoàn toàn kể từ thời La Mã. Hiện nay, trong tự nhiên chỉ còn khoảng 50 con, khiến chúng trở thành một trong những quần thể gấu bị đe dọa nghiêm trọng nhất châu Âu.

Nghiên cứu do nhóm của tiến sĩ Andrea Benazzo, Đại học Ferrara, thực hiện và công bố trên tạp chí Molecular Biology and Evolution cho thấy gấu Apennine có nhiều khác biệt so với các loài gấu nâu khác ở châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á. Chúng có kích thước cơ thể nhỏ hơn, hình dạng hộp sọ và khuôn mặt khác biệt, đồng thời mang các biến thể gene liên quan đến việc giảm tính hung hăng và phản ứng phòng vệ.

Theo nhóm nghiên cứu, trong nhiều thế kỷ, những cá thể gấu hung dữ hơn có nhiều khả năng bị con người săn bắn hoặc tiêu diệt do gây xung đột. 

Ngược lại, những con gấu hiền lành hơn, ít tiếp xúc hoặc ít tấn công con người có khả năng sống sót cao hơn và truyền lại đặc điểm di truyền của mình cho thế hệ sau. 

Theo thời gian, áp lực chọn lọc này có thể đã khiến cả quần thể tiến hóa theo hướng ít hung hăng hơn.

Tiến sĩ Benazzo cho biết nhóm đã phát hiện các dấu hiệu chọn lọc tự nhiên trong những vùng gene liên quan đến hành vi và phản ứng thần kinh. Những thay đổi này phù hợp với giả thuyết rằng hành vi hiền hòa hơn đã trở thành một lợi thế sinh tồn trong môi trường ngày càng chịu tác động của con người.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng cảnh báo quá trình này không phải là tín hiệu tích cực đơn thuần. Sự thay đổi di truyền xảy ra trong bối cảnh quần thể bị suy giảm nghiêm trọng và mất đa dạng gene do sinh cảnh bị thu hẹp, rừng bị phá và con người mở rộng nông nghiệp, du lịch cũng như các hoạt động khai thác tài nguyên. Điều này làm tăng nguy cơ tuyệt chủng trong dài hạn, ngay cả khi xung đột giữa người và gấu có thể giảm đi trong ngắn hạn.

Nhà nghiên cứu Giorgio Bertorelle nhận định rằng tương tác giữa con người và động vật hoang dã thường gây tổn hại cho quần thể tự nhiên, nhưng đồng thời cũng có thể thúc đẩy sự xuất hiện của những đặc điểm giúp giảm xung đột. 

Ông cho rằng những biến thể di truyền đặc thù này cần được bảo tồn cẩn trọng, thay vì bị pha loãng thông qua việc tái thả gấu từ nơi khác vào quần thể Apennine, theo Euro News.

Tháng trước, một nhóm khoa học khác đã phát hiện các thay đổi di truyền ở gấu Bắc Cực liên quan đến sự gia tăng nhiệt độ tại vùng đông nam Greenland, có thể giúp chúng thích nghi tốt hơn với môi trường ấm lên, dù không đủ để bù đắp hoàn toàn tác động của biến đổi khí hậu.