Thú chơi đắt đỏ vi phạm pháp luật

Ngày 12-1, Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) cho biết trong các ngày 10-12 và 12-12-2025, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an) phối hợp với Cục Lâm nghiệp – Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cùng các cơ quan chức năng đã kiểm tra và phát hiện 4 hộ dân trên địa bàn TPHCM nuôi nhốt trái phép tổng cộng 1.354 cá thể rồng đất Nam Mỹ (Iguana iguana).

Rồng đất Nam Mỹ là loài không có phân bố tự nhiên tại Việt Nam, được liệt kê trong Phụ lục II của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES). 

ENV cho biết theo quy định pháp luật hiện hành tại Việt Nam, để được nuôi loài này, chủ nuôi phải có đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của từng cá thể, đáp ứng các điều kiện nuôi nhốt, đăng ký và được cấp mã số cơ sở. 

Tuy nhiên, tại thời điểm kiểm tra, cả 4 hộ dân đều không được cấp mã số cơ sở và không xuất trình được giấy tờ hợp pháp chứng minh nguồn gốc số rồng đất Nam Mỹ đang nuôi. Các cơ quan chức năng hiện đang hoàn thiện hồ sơ để xem xét xử lý theo quy định.

Bà Bùi Thị Hà, Phó Giám đốc ENV, cho biết: “Mặc dù thuộc Phụ lục II CITES, tại một số quốc gia, rồng đất Nam Mỹ còn bị xếp vào nhóm loài ngoại lai xâm hại cần kiểm soát chặt chẽ do gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cân bằng sinh thái bản địa. Việc liên tiếp phát hiện các vụ nuôi nhốt trái phép quy mô lớn tại TPHCM cho thấy nỗ lực của các cơ quan thực thi pháp luật, nhưng đồng thời cũng phản ánh thực trạng buôn bán trái phép loài ngoại lai vẫn rất đáng lo ngại”.

Theo thống kê của ENV, từ năm 2020 đến tháng 8-2025, đơn vị này đã ghi nhận 1.416 vụ việc với 4.465 hành vi vi phạm liên quan đến quảng cáo, buôn bán hơn 129.000 cá thể động vật hoang dã ngoại lai tại Việt Nam. Trong đó, nhóm bò sát – đặc biệt là rồng đất Nam Mỹ, chiếm tới khoảng 75% tổng số cá thể ngoại lai bị rao bán. Phần lớn số động vật này có nguồn gốc nhập lậu hoặc được cung cấp từ các cơ sở gây nuôi trái phép, người chơi sinh vật cảnh.

ENV cũng cảnh báo tình trạng một số cơ sở được cấp phép nuôi thương mại các loài ngoại lai thuộc diện bảo vệ cao của CITES, trong khi thực tế hầu như không ghi nhận hoạt động nhập khẩu hợp pháp các loài này phục vụ mục đích thương mại. Thực trạng này đặt ra nghi vấn về nguồn gốc thực sự của các cá thể đang được “hợp pháp hóa” thông qua hình thức gây nuôi.

“Bên cạnh việc đấu tranh, ngăn chặn buôn bán trái phép, hoạt động nuôi thương mại các loài ngoại lai, đặc biệt là loài thuộc CITES, cần được kiểm soát chặt chẽ hơn nữa từ khâu cấp phép đến xác minh nguồn gốc cá thể nuôi. Nếu không, các đối tượng có thể lợi dụng để hợp thức hóa động vật hoang dã khai thác trái phép hoặc nhập lậu, ảnh hưởng đến uy tín của Việt Nam trong thực thi CITES” – bà Hà nhấn mạnh.

Trước thực trạng trên, ENV kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm triển khai các biện pháp cấp bách nhằm tăng cường quản lý, kiểm soát hoạt động nuôi nhốt và buôn bán loài ngoại lai, đặc biệt tại các đô thị lớn như TPHCM, nhằm ngăn chặn những nguy cơ lâu dài đối với hệ sinh thái, sức khỏe cộng đồng và công tác thực thi pháp luật.