Tàu nghiên cứu Chikyu rời cảng Shimizu thuộc tỉnh Shizuoka ở Nhật Bản hôm 12/1 (Ảnh: Reuters).
Trung Quốc thắt chặt nguồn cung đất hiếm, Nhật Bản hành động
Một tàu khai thác của Nhật Bản đã khởi hành hôm 12/1 đến một đảo san hô Minamitori xa xôi để thăm dò lớp bùn giàu đất hiếm, một phần trong nỗ lực của Tokyo nhằm giảm sự phụ thuộc nguồn khoáng sản quan trọng này vào Trung Quốc, nhất là trong bối cảnh Bắc Kinh thắt chặt nguồn cung.
Nhiệm vụ kéo dài một tháng của tàu thử nghiệm Chikyu gần đảo Minamitori, cách thủ đô Tokyo khoảng 1.900km về phía Đông Nam, sẽ đánh dấu nỗ lực đầu tiên trên thế giới trong việc liên tục hút bùn dưới đáy biển chứa đất hiếm từ độ sâu 6km lên tàu.
Con tàu này, với 130 thành viên thủy thủ đoàn và các nhà nghiên cứu, dự kiến sẽ trở về cảng vào ngày 14/2.
Giống như các đồng minh phương Tây, Nhật Bản đang giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các khoáng sản thiết yếu cho việc sản xuất ôtô, điện thoại thông minh và thiết bị quân sự, một nỗ lực ngày càng trở nên cấp bách trong bối cảnh căng thẳng ngoại giao leo thang.
“Một trong những nhiệm vụ của chúng tôi là xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm sản xuất trong nước để đảm bảo nguồn cung ổn định về các khoáng sản thiết yếu cho ngành công nghiệp”, ông Shoichi Ishii, người đứng đầu dự án do chính phủ hậu thuẫn, nói với các phóng viên hồi tháng 12/2025, trước khi tàu Chikyu rời cảng ở tỉnh Shizuoka.
Tuần trước, Trung Quốc đã cấm xuất khẩu các mặt hàng dành cho quân đội Nhật Bản có cả mục đích dân sự và quân sự, bao gồm một số khoáng sản quan trọng. Wall Street Journal đưa tin: Bắc Kinh cũng đã bắt đầu hạn chế xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản trên diện rộng hơn.
“Nếu thành công, dự án này sẽ có ý nghĩa rất lớn trong việc đa dạng hóa nguồn cung tài nguyên đất hiếm của Nhật Bản”, ông Ishii nhấn mạnh. Ông còn cho biết việc khai thác các khoáng sản quan trọng từ độ sâu 6km dưới mực nước biển sẽ là một thành tựu công nghệ lớn.
Tokyo lên án lệnh cấm lưỡng dụng này của Bắc Kinh nhưng từ chối bình luận các thông tin về một lệnh cấm rộng hơn, điều mà Trung Quốc chưa xác nhận hay phủ nhận. Trong khi đó, truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết Bắc Kinh đang cân nhắc biện pháp như vậy.
Theo các nguồn tin thân cận, các bộ trưởng tài chính của Nhóm G7 sẽ thảo luận về nguồn cung đất hiếm tại một cuộc họp ở Washington trong ngày 12/1 giờ địa phương.
Nỗ lực đầu tiên
Tuy nhiên, dự án hút bùn giàu đất hiếm đánh dấu lần đầu tiên Tokyo nỗ lực tìm nguồn cung ứng đất hiếm ở trong nước, theo Reuters.
“Giải pháp cơ bản là phải có khả năng sản xuất đất hiếm ngay tại Nhật Bản”, chuyên gia Takahide Kiuchi tại Viện Nghiên cứu Nomura cho hay. Theo chuyên gia này, nếu vòng kiểm soát xuất khẩu mới này bao gồm nhiều loại đất hiếm, các công ty Nhật Bản sẽ lại nỗ lực chuyển hướng khỏi Trung Quốc. “Nhưng tôi không nghĩ điều đó sẽ dễ dàng”, ông Kiuchi nói thêm.
Đối với một số loại đất hiếm nặng, chẳng hạn như những loại được sử dụng làm nam châm trong động cơ xe điện và xe hybrid, Nhật Bản gần như hoàn toàn phụ thuộc vào Trung Quốc, các nhà phân tích cho biết. Theo họ, đây là rủi ro lớn đối với ngành công nghiệp ô tô chủ chốt của Nhật Bản.
Kể từ sau vụ khủng hoảng năm 2010, chính phủ Nhật Bản và các công ty tư nhân đã tích trữ khoáng sản, mặc dù họ không công bố khối lượng.
Tại một buổi tiệc năm mới của ngành khai thác mỏ Nhật Bản hồi tuần trước, một số giám đốc điều hành tuyên bố “đã có sự chuẩn bị tốt hơn trước đây để đối phó với sự gián đoạn tiềm tàng”, viện dẫn những nỗ lực đa dạng hóa và kho dự trữ của Nhật Bản.
Tuy nhiên, ông Nishikawa Kazumi, phụ trách an ninh kinh tế tại Bộ Thương mại Nhật Bản, nói rằng chính phủ phải liên tục nhắc nhở các công ty đa dạng hóa chuỗi cung ứng của họ.
“Đôi khi, các bạn biết đấy, nếu xảy ra sự việc nào đó, rồi doanh nghiệp phản ứng, nhưng khi sự kiện kết thúc, doanh nghiệp lại quên mất. Chúng ta phải duy trì những nỗ lực liên tục”, ông Nishikawa nói trên podcast China Talk tuần này.
Dự án khai thác bùn chứa đất hiếm gần đảo Minamitori, đã được chính phủ Nhật Bản đầu tư 40 tỷ yên (khoảng 250 triệu USD) kể từ năm 2018, là một kế hoạch dài hạn. Trữ lượng ước tính của dự án chưa được công bố và chưa có mục tiêu sản xuất nào được đặt ra. Nhưng nếu thành công, một cuộc thử nghiệm khai thác quy mô lớn sẽ được tiến hành vào tháng 2/2027, theo Reuters.
Việc khai thác bùn trước đây được coi là không kinh tế do chi phí cao. Nhưng nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung từ Trung Quốc tiếp tục và bên mua sẵn sàng trả giá cao hơn, dự án có thể trở nên khả thi trong những năm tới, theo nhà phân tích Shimizu Kotaro tại công ty tư vấn và nghiên cứu Mitsubishi UFJ.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/nhat-ban-lan-dau-tien-thu-nghiem-khai-thac-dat-hiem-duoi-day-bien-sau-20260112152936448.htm
