Mỹ dùng ‘máy bay giả dân sự’ tấn công tàu nghi buôn ma túy?

Theo tờ New York Times, Bộ Quốc phòng Mỹ được cho là đã sử dụng một loại máy bay bí mật, được sơn và thiết kế giống máy bay dân sự.

Loại máy bay này được dùng trong cuộc tấn công đầu tiên nhằm vào một con tàu mà chính quyền Tổng thống Trump cáo buộc buôn lậu ma túy, khiến 11 người thiệt mạng vào tháng 9 năm ngoái.

Máy bay giả dân sự?

Theo các nguồn tin, loại máy bay này không mang dáng vẻ quân sự thông thường, đồng thời giấu vũ khí bên trong thân máy bay thay vì treo lộ ra dưới cánh.

Chi tiết này đang làm dấy lên tranh cãi pháp lý nghiêm trọng. Theo các chuyên gia luật chiến tranh, luật xung đột vũ trang quốc tế nghiêm cấm hành vi “ngụy trang gian trá” (perfidy) – tức việc lực lượng tham chiến giả dạng dân sự nhằm đánh lừa đối phương, khiến họ hạ thấp cảnh giác rồi bất ngờ tấn công.

Thiếu tướng Steven J. Lepper, cựu Phó tổng cố vấn pháp lý của Không quân Mỹ, cho rằng nếu chiếc máy bay được sơn và thiết kế nhằm che giấu bản chất quân sự, bay đủ thấp để những người trên tàu nhìn thấy và hiểu nhầm đó là máy bay dân sự, từ đó không tìm cách né tránh hay đầu hàng thì hành động này cấu thành “tội ác chiến tranh”.

Hiện giới chức Nhà Trắng chưa đưa ra phản hồi trước yêu cầu bình luận về thông tin trên.

Theo các quan chức từng xem hoặc được báo cáo về video giám sát, chiếc máy bay đã bay thấp đến mức những người trên tàu có thể nhìn thấy rõ. Sau khi phát hiện máy bay, con tàu quay đầu về phía Venezuela.

Sau vụ nổ ban đầu, hai người sống sót trèo lên phần thân tàu bị lật và được cho là đã vẫy tay về phía máy bay. Tuy nhiên, họ tiếp tục bị tiêu diệt trong đòn tấn công thứ hai, khiến toàn bộ xác tàu bị đánh chìm.

Theo New York Times, kể từ sau vụ việc, quân đội Mỹ đã chuyển sang sử dụng các phương tiện mang dáng dấp quân sự rõ ràng hơn trong các cuộc tấn công tàu thuyền, bao gồm máy bay không người lái MQ-9 Reaper.

Trong một vụ tấn công vào tháng 10, hai người sống sót đã bơi khỏi xác tàu nên tránh được đòn tấn công tiếp theo. Quân đội Mỹ sau đó đã cứu họ và đưa về Colombia và Ecuador.

Vấn đề pháp lý

Các tài liệu quân sự Mỹ về luật chiến tranh nêu rõ hành vi ngụy trang gian trá bao gồm việc giả dạng dân sự khiến đối phương “không thực hiện các biện pháp phòng ngừa cần thiết”.

Sổ tay của Hải quân Mỹ cũng nhấn mạnh nghĩa vụ của chỉ huy trong việc phân biệt rõ lực lượng quân sự với dân thường và tuyệt đối không sử dụng thủ đoạn gian trá trong tác chiến.

Theo các nguồn tin, vấn đề “perfidy” đã được đặt ra trong các cuộc họp kín giữa lãnh đạo quân đội và Quốc hội, nhưng chưa từng được công khai thảo luận do loại máy bay được sử dụng thuộc diện tuyệt mật.

Bộ Tư lệnh Tác chiến đặc biệt Mỹ từ chối bình luận về loại máy bay đã được sử dụng. Trong khi đó, Lầu Năm Góc khẳng định tất cả khí tài quân sự đều trải qua quy trình thẩm định pháp lý nghiêm ngặt nhằm bảo đảm tuân thủ luật pháp trong nước và luật xung đột vũ trang quốc tế.

Hiện vẫn chưa rõ chính xác loại máy bay nào đã tham gia vụ tấn công. Một số quan chức xác nhận với New York Times nó không được sơn màu xám quân sự truyền thống và không mang ký hiệu quân đội, dù hệ thống phát tín hiệu của máy bay vẫn truyền mã nhận dạng quân sự.

Nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng việc phát tín hiệu vô tuyến như vậy không đủ để loại trừ khả năng vi phạm luật chiến tranh, bởi những người trên tàu khó có khả năng thu nhận tín hiệu này.

Theo New York Times, chính quyền ông Trump đã giữ kín kế hoạch tấn công tàu thuyền. Tính đến nay, quân đội Mỹ đã tiến hành ít nhất 35 cuộc tấn công, khiến khoảng 123 người thiệt mạng.

Nhiều chuyên gia luật quốc tế cho rằng các mệnh lệnh tấn công này là trái pháp luật và các nạn nhân là dân thường, không phải tội phạm.

Tuy nhiên, chính quyền Mỹ lập luận các cuộc tấn công là hợp pháp vì Tổng thống Trump đã đơn phương xác định Mỹ đang tham gia một “xung đột vũ trang phi quốc tế” với 24 băng nhóm tội phạm và băng đảng ma túy bị xếp vào danh sách khủng bố.