Vi phạm trong giao dịch tài sản mã hóa: Đề xuất thêm biện pháp xử lý hình sự

Nhiều chuyên gia đã đề xuất như vậy khi góp ý cho dự thảo nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa đang được Ủy ban Chứng khoán nhà nước (Bộ Tài chính) đưa ra lấy ý kiến.

Ngoài ra, theo các chuyên gia, cần có cơ chế làm rõ trách nhiệm những dự án được lập ra để huy động hàng triệu USD rồi “rút thảm” – thuật ngữ chỉ hành vi chủ dự án hoặc đội ngũ sáng lập huy động vốn từ nhà đầu tư rồi đột ngột rút toàn bộ hoặc phần lớn nguồn vốn, ngừng triển khai dự án, gây thiệt hại cho nhà đầu tư.

Tăng mức phạt mới đủ răn đe…

Trong văn bản gửi tới cơ quan soạn thảo dự thảo, Bộ Công an đã đề nghị xem xét tăng mức phạt từ 10 đến 30 triệu đồng lên mức từ 30 đến 50 triệu đồng để đủ mức răn đe, cảnh cáo nhà đầu tư trong nước cố tình vi phạm.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Jlo Trần, đồng sáng lập kiêm CEO Học viện đào tạo Web3 và blockchain tại Việt Nam VBI Academy, cho rằng thực tế thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam có thể thấy quy mô giao dịch của nhà đầu tư cá nhân rất đa dạng, từ vài triệu cho đến hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỉ đồng mỗi giao dịch.

Vì vậy, mức phạt 10-30 triệu đồng sẽ tạo ra tác động rất khác nhau giữa các nhóm nhà đầu tư. Với những giao dịch nhỏ, mang tính thử nghiệm hoặc đầu tư cá nhân quy mô thấp, mức phạt này là tương đối lớn, thậm chí trong một số trường hợp còn cao hơn cả lợi nhuận kỳ vọng.

Tuy nhiên, với các nhà đầu tư giao dịch thường xuyên hoặc quy mô lớn, khi giá trị mỗi giao dịch lên tới hàng trăm triệu hay hàng tỉ đồng, mức phạt cố định 10-30 triệu đồng không tỉ lệ thuận với quy mô dòng tiền và lợi ích kinh tế thu được, theo bà Jlo Trần.

“Khi mức phạt không tăng theo quy mô giao dịch, không loại trừ khả năng một bộ phận nhà đầu tư coi tiền phạt như một dạng chi phí giao dịch, đặc biệt là những người có lợi nhuận cao và sẵn sàng chấp nhận rủi ro pháp lý”, bà Jlo Trần nhận xét.

Trong khi đó, đại diện Công ty CP Công nghệ số SSI (SSI Digital – SSID) đề nghị mức phạt tiền tối đa phải bằng với mức phạt tiền trong lĩnh vực chứng khoán. Bởi xét về tính chất giao dịch, giá trị giao dịch và mục đích của giao dịch, tài sản mã hóa tương đương với chứng khoán.

Theo một chuyên gia lĩnh vực tiền mã hóa, sau khi dự thảo nghị định được thông qua, không gian “vùng xám” pháp lý đối với hoạt động giao dịch tài sản mã hóa của nhà đầu tư cá nhân sẽ tiếp tục thu hẹp. Khi đó, rủi ro pháp lý cần được tính đến cùng với rủi ro thị trường và rủi ro công nghệ.

Nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý theo dõi danh sách các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được Bộ Tài chính cấp phép, thận trọng khi giao dịch qua các kênh không rõ địa vị pháp lý, đồng thời chủ động lưu trữ lịch sử giao dịch, chứng từ nguồn tiền và các thông tin liên quan.

“Việc tuân thủ sớm không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro bị xử phạt hành chính, mà còn giúp nhà đầu tư thích ứng tốt hơn khi cơ chế quản lý tiếp tục được hoàn thiện và siết chặt trong tương lai”, vị này khuyến cáo.

Xử lý hình sự, tịch thu tài sản vi phạm?

Cũng theo đại diện SSI Digital, ngoài mức phạt tiền, cần xem xét bổ sung hình thức xử phạt vi phạm hành chính là tịch thu tang vật vi phạm hành chính, phương tiện được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm đối với các nhà đầu tư cố ý vi phạm quy định về giao dịch tài sản mã hóa trong trường hợp mức phạt tiền không đủ tính răn đe.

“Giao dịch tài sản mã hóa đang trong giai đoạn thí điểm, quy định xử phạt cần nghiêm khắc để hạn chế việc lợi dụng các kẽ hở của pháp luật”, vị này nói.

Một lãnh đạo Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam cũng ủng hộ đề xuất bổ sung hình thức tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm hành chính, trong đó bao gồm tài sản mã hóa và tài sản số.

Theo vị này, dự thảo còn thiếu quy định về hình thức tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng trong vi phạm hành chính, đặc biệt đối với các loại tài sản số. Khác với tài sản vật chất truyền thống, tài sản số không tồn tại dưới dạng hữu hình mà được thể hiện thông qua các mã hóa kỹ thuật số.

“Do đó, việc áp dụng biện pháp tịch thu tang vật đối với tài sản số cần được quy định cụ thể về phương thức thực hiện trên nền tảng số, bảo đảm tính khả thi trong quá trình áp dụng”, vị này đề xuất.

LS Võ Trung Tín – Phó chủ tịch Chi hội Blockchain TP.HCM – cũng cho rằng ngoài mức phạt tiền, cần quy định thêm các hình phạt bổ sung nhằm khắc phục hậu quả do hành vi vi phạm gây ra.

Theo đó, việc buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được hoặc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái pháp luật sẽ là một hình phạt bổ sung cho trường hợp này.

Với những hành vi vi phạm hành chính đã bị xử phạt nhiều lần, tùy vào tính chất mà sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. “Do đó, các hành vi cố ý vi phạm, giao dịch trái phép nhiều lần liên quan đến tài sản số có thể bị xem xét bổ sung thành hành vi phạm tội để truy cứu thành trách nhiệm hình sự”, ông Tín đề xuất.

Tuy nhiên theo bà Jlo Trần, blockchain cho phép truy vết dòng giao dịch, nhưng lại không gắn trực tiếp với danh tính pháp lý của người dùng. “Do đó, việc xác định chủ thể giao dịch, mục đích giao dịch và mối liên hệ với hành vi vi phạm cụ thể đòi hỏi sự kết hợp phức tạp giữa dữ liệu công nghệ, dòng tiền và thông tin định danh”, bà Jlo Trần nói.

Tài sản mã hóa từ ‘vùng xám’ sang ‘vùng sáng’

Tại hội thảo chuyên đề “Blockchain – từ nền tảng công nghệ đến ứng dụng trong tài chính số” được tổ chức tại Đà Nẵng vào chiều 10-1, người tham dự được tặng 5 USDT khi đăng nhập vào nền tảng Basal Pay.