Từ vụ nhận nhầm 500 triệu, khi nào việc nhận tiền nhầm thành phạm tội?

Những ngày qua, dư luận quan tâm việc người đàn ông ở Quảng Trị bị khởi tố vì nhận nhầm tiền mà không chịu trả lại cho người chuyển nhầm.

Phạm tội vì không trả lại tiền nhận nhầm

Thực tế người đàn ông này không bị khởi tố vì hành vi nhận nhầm tiền, mà phạm tội vì không trả lại tiền. Pháp luật hình sự gọi là chiếm giữ tài sản trái phép.

Việc nhận nhầm tiền của người khác vô tài khoản của mình vốn không vi phạm pháp luật.

Nhưng nếu người chủ sở hữu phát hiện việc chuyển nhầm tiền và yêu cầu trả lại, họ báo cơ quan chức năng hỗ trợ, đề nghị người nhận nhầm trả lại cái tài sản đó. 

Lúc này việc trả lại tiền cho người chuyển nhầm không còn là thương lượng, thỏa thuận nữa, mà trở thành nghĩa vụ của người nhận nhầm.

Cơ quan chức năng cũng đã triệu tập người nhận nhầm tiền đến làm việc, phân tích, giải thích quy định của pháp luật về trách nhiệm là phải hoàn trả lại tiền, tài sản nhận nhầm.

Hết thời hạn theo yêu cầu của cơ quan chức năng mà người nhận nhầm tiền vẫn không chuyển trả tài sản cho chủ sở hữu thật sự, thì hành vi nhận nhầm tiền trở thành hành vi chiếm giữ trái phép. Do giá trị tài sản bị chiếm giữ trái phép trên 10 triệu đồng, nên người chiếm giữ bị khởi tố hình sự.

Theo Luật Dân sự, người vô tình nhận được tài sản hoặc nhặt được tài sản đánh rơi, nhận nhầm tài sản thì phải trả lại tài sản hoặc báo cơ quan chức năng.

Điều 176 Bộ luật Hình sự quy định tội chiếm giữ trái phép tài sản nói rõ người cố tình không trả lại cho chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp hoặc không giao nộp cho cơ quan có trách nhiệm tài sản sau khi chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp hoặc cơ quan có trách nhiệm yêu cầu được nhận lại tài sản theo quy định là hành vi chiếm giữ tài sản trái phép.

Nếu tài sản có giá trị từ 10 đến 200 triệu đồng, thì bị phạt tiền từ 10 đến 50 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm, hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm. Tài sản trị giá từ 200 triệu đồng trở lên thì bị phạt từ 1 triệu đến 5 năm tù.

Nếu tài sản bị chiếm giữ trái phép có giá trị dưới 10 triệu đồng, người chiếm giữ sẽ bị xử lý hành chính.

Nghị định 282 năm 2025 quy định hành vi chiếm giữ trái phép tài sản của người khác nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc sử dụng, mua, bán, thế chấp, cầm cố trái phép tài sản của người khác bị phạt từ 3 triệu đến 5 triệu đồng.

Lo chuyển nhầm tiền rồi lừa đảo

Thực tế lâu nay có trường hợp nhận nhầm tiền, sau đó bị các đối tượng cho vay nặng lãi đòi nợ trong khi mình không có ý định vay. Điều này khiến nhiều người lo lắng, ngại ngùng khi người chuyển tiền nhầm yêu cầu chuyển trả lại.

Khi nhận tiền từ một người nào đó mà mình không có mối liên hệ làm ăn, vay mượn…, nói chung là nhận tiền không rõ lý do thì phải suy đoán ngay là họ chuyển nhầm. 

Cũng có trường hợp chuyển nhầm ngay tình, cũng có khi người chuyển nhầm cố ý để lấy thông tin cá nhân hay tài khoản của người nhận để thực hiện ý đồ khác. 

Cũng có trường hợp trở thành nạn nhân của lừa đảo qua mạng.

Nếu chuyển trả lại ngay cho người chuyển nhầm sau khi xác nhận nhầm thì đơn giản. Tuy nhiên để tránh bị lợi dụng lấy thông tin cá nhân, tiếp tay cho hoạt động lừa đảo…, người nhận nhầm tiền nên báo với cơ quan công an và chuyển giao số tiền đó cho cơ quan chức năng.

Việc này không phải làm khó người chuyển nhầm, mà để bảo đảm an toàn cho cả hai bên. Người nhận nhầm tiền sẽ không chịu trách nhiệm về hành chính lẫn hình sự cho hành vi nhận nhầm tiền của mình.

Còn trường hợp nhận nhầm số tiền chuyển khoản cực lớn, lên đến hàng tỉ đồng càng phải trình báo công an và chuyển số tiền đó cho cơ quan chức năng sớm để miễn trừ trách nhiệm liên quan.

Vậy nên người nhận nhầm tiền dù hoàn cảnh nào cũng phải báo với cơ quan công an, nhằm bảo vệ bản thân mình và bảo vệ tài sản của người khác.