Vàng, bạc nổi loạn và công cuộc vén màn “bóng ma” thao túng giá

Những ngày đầu năm 2026 đang được ghi vào lịch sử tài chính thế giới như một chương đầy kịch tính và “điên rồ” nhất. Không còn là những nhịp đập dè dặt, thị trường kim loại đang chứng kiến một cuộc bùng nổ đồng pha hiếm thấy.

Từ London, New York cho đến Thượng Hải, bảng điện tử chìm trong sắc xanh (tăng giá) khi dòng vốn đầu tư ồ ạt tháo chạy khỏi các tài sản truyền thống để tìm nơi trú ẩn vào những tài sản hữu hình.

Trong phiên giao dịch ngày 14/1, bạc – “người anh em” vốn thường bị lu mờ bởi ánh hào quang của vàng – đã có màn trình diễn gây chấn động khi tăng vọt tới 6,1%, lần đầu tiên trong lịch sử xuyên thủng mốc 92 USD/ounce. Cùng lúc đó, vàng tiếp tục hành trình chinh phục những đỉnh cao mới, áp sát ngưỡng 4.700 USD/ounce.

Thị trường kim loại tiếp tục kéo dài màn khởi đầu đầy kịch tính của năm mới khi vàng, bạc, đồng và thiếc đồng loạt lập đỉnh lịch sử (Ảnh: Turkiye).

Nhưng câu chuyện không chỉ dừng lại ở nhóm kim loại quý. Đồng và thiếc, những thước đo “sức khỏe” của nền kinh tế công nghiệp, cũng đua nhau lập đỉnh lịch sử. Điều gì đang thực sự diễn ra đằng sau cơn say này?

“Giao dịch chống mất giá” và cuộc khủng hoảng niềm tin

Giới phân tích tại phố Wall đang gọi hiện tượng này bằng một thuật ngữ chuyên môn đầy sức nặng, đó là “giao dịch chống mất giá”. Thuật ngữ này dùng để chỉ xu hướng các nhà đầu tư đồng loạt quay lưng lại với trái phiếu chính phủ và các loại tiền tệ pháp định do lo ngại sâu sắc về tình trạng nợ công phình to không kiểm soát và sự mất giá của đồng tiền.

Ông Hao Hong, Giám đốc đầu tư tại Lotus Asset Management Ltd., một trong những tiếng nói có trọng lượng trên thị trường tài chính châu Á, nhận định, khi vàng là tài sản tăng giá đầu tiên, đó là hồi chuông báo hiệu sự suy giảm niềm tin vào các đồng tiền pháp định. Mọi thứ đang được định giá lại theo tương quan với vàng. Và nếu nhìn qua lăng kính đó, hầu hết các tài sản thực như hàng hóa hiện nay đều đang quá rẻ.

Chất xúc tác cho “ngọn lửa” này chính là những biến động chưa từng có tại Mỹ. Dữ liệu lạm phát tháng 12/2025 thấp hơn dự kiến đã nhen nhóm hy vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tiếp tục nới lỏng tiền tệ. Tuy nhiên, sự bất an thực sự nằm ở thượng tầng kiến trúc tài chính. Thông tin về việc chính quyền Tổng thống Donald Trump xem xét điều tra hình sự đối với Chủ tịch Fed Jerome Powell đã tạo ra một cú sốc tâm lý mạnh mẽ.

Khi nhiều chuyện xảy tới cùng một lúc, giới đầu tư không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tìm đến vàng và bạc. Đồng USD suy yếu cũng vô tình khiến các kim loại được định giá bằng đồng tiền này trở nên hấp dẫn hơn trong mắt giới đầu cơ quốc tế.

Giải mã lý do

Nếu vàng tăng giá vì nỗi sợ hãi, thì bạc, đồng và thiếc lại đang bùng nổ vì một lý do mang tính chiến lược hơn, đó là chủ nghĩa dân tộc tài nguyên.

Trong bối cảnh các cường quốc cạnh tranh gay gắt, tài nguyên thiên nhiên đang bị biến thành vũ khí. Daniel Casali, đối tác chiến lược đầu tư tại Evelyn Partners, nhận định rằng thế giới đang bước vào giai đoạn mà Mỹ và Trung Quốc đều nỗ lực giành quyền kiểm soát các nguồn cung thiết yếu. Trung Quốc đã bắt đầu hạn chế xuất khẩu đất hiếm và bạc – những nguyên liệu “xương sống” cho ngành công nghiệp bán dẫn, AI và xe điện.

Hệ quả là thị trường xuất hiện tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng nghiêm trọng. Các nhà phân tích chỉ ra rằng nỗi lo về các lệnh trừng phạt thuế quan và cuộc điều tra theo Mục 232 của Mỹ đã khiến một lượng lớn kim loại, đặc biệt là bạc, bị “giam lỏng” tại các kho chứa ở Mỹ, không thể lưu thông sang London hay các thị trường khác.

Điều này tạo ra hiện tượng “backwardation” – thuật ngữ chỉ tình trạng giá giao ngay cao hơn giá kỳ hạn, phản ánh sự khan hiếm nguồn cung vật chất trầm trọng.

Giá bạc có thời điểm tăng tới 6,1%, lần đầu tiên vượt mốc 92 USD/ounce trong phiên giao dịch ngày 14/1 (Ảnh: Bloomberg).

Ông Andrew Matthews, Giám đốc toàn cầu mảng phân phối kim loại quý tại UBS Group AG, chia sẻ một góc nhìn thực tế: “Thị trường bạc đang rơi vào trạng thái “backwardation” kéo dài. Nguồn cung càng thắt chặt, giá càng bị đẩy lên cao, và điều này lại càng kích thích giới đầu cơ lao vào mua đuổi. Nó giống như một vòng xoáy con gà – quả trứng tự khuếch đại lẫn nhau”.

Không chỉ bạc, thị trường đồng cũng đang “sốt xình xịch” khi các thương nhân vội vã đưa kim loại đỏ về các cảng của Mỹ để đón đầu khả năng Nhà Trắng áp thuế quan mới vào cuối năm nay. Trong khi đó, nguồn cung thiếc lại bị bóp nghẹt từ phía Indonesia, nhà cung cấp lớn thứ 2 thế giới.

Cơn cuồng nhiệt từ phương Đông và dự báo chấn động

Một động lực không thể bỏ qua trong đợt tăng giá này đến từ Trung Quốc. Dữ liệu từ Bloomberg cho thấy một làn sóng mua vào mang tính đầu cơ cực mạnh đang diễn ra tại nền kinh tế lớn nhất châu Á. Khối lượng giao dịch trên sàn giao dịch kỳ hạn Thượng Hải (SHFE) đối với các kim loại như đồng, niken và lithium liên tục duy trì ở mức cao kỷ lục kể từ cuối năm ngoái.

Sự lạc quan của giới đầu tư Trung Quốc được củng cố bởi các số liệu kinh tế tích cực: xuất khẩu tăng trưởng mạnh, sản xuất hồi phục và thị trường chứng khoán khởi sắc. Dòng vốn nội địa tại đây đang tìm kiếm lợi nhuận từ siêu chu kỳ hàng hóa, đẩy giá chênh lệch tại Thượng Hải cao hơn nhiều so với phương Tây, hút dòng kim loại vật chất chảy mạnh về phương Đông.

Trước diễn biến sôi động này, các tổ chức tài chính lớn đã buộc phải viết lại những kịch bản dự báo. Citigroup Inc. vừa nâng dự báo giá vàng trong 3 tháng tới lên mức không tưởng là 5.000 USD/ounce và bạc lên 100 USD/ounce. Thậm chí, ông Hao Hong từ Lotus Asset Management còn lạc quan hơn khi cho rằng bạc có thể chạm mốc 150 USD/ounce vào cuối năm nay do dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn.

Trong năm 2025, vàng đã tăng 65%, còn bạc tăng gần 150% – mức tăng mạnh nhất kể từ năm 1979. Năm 2026 đang mở ra với một xung lực còn mạnh mẽ hơn.

Tuy nhiên, giữa cơn say chiến thắng, vẫn có những lời cảnh báo chừng mực. Citigroup và Goldman Sachs lưu ý rằng giá đồng có thể chịu áp lực điều chỉnh nếu nhu cầu vật chất thực tế tại Trung Quốc không bắt kịp đà tăng của giá. Nhưng đối với bức tranh tổng thể, xu hướng dòng tiền tìm đến tài sản cứng dường như là không thể đảo ngược trong ngắn hạn.

Trước diễn biến sôi động của thị trường kim loại quý, các tổ chức tài chính lớn đã buộc phải viết lại các kịch bản dự báo (Minh họa: ET).

Kết lại câu chuyện về cơn sốt kim loại trên, nhận định của bà Joni Teves, chiến lược gia kim loại quý tại UBS, có lẽ là lời tổng kết xác đáng nhất cho tâm lý thị trường lúc này. Dù cho rằng thị trường cần những nhịp nghỉ để tích lũy lành mạnh hơn, bà vẫn phải thừa nhận một thực tế phũ phàng đối với phe bán khống: “Ở thời điểm này, thật khó để đi ngược lại đà tăng”.

Khi niềm tin vào tiền giấy lung lay và các kho dự trữ tài nguyên trở thành pháo đài chiến lược, vàng, bạc và các kim loại cơ bản không còn đơn thuần là hàng hóa. Chúng đang trở thành những “tấm khiên” cuối cùng trong một thế giới đầy biến động.