Không thể mãi ra quân rồi đâu lại vào đó

Câu chuyện xe khách vi phạm trật tự an toàn giao thông không phải là hiện tượng nhất thời mà đã kéo dài nhiều năm. Mỗi dịp cao điểm, nhất là cận Tết, lực lượng chức năng đồng loạt ra quân, xử lý quyết liệt, vi phạm giảm, trật tự được lập lại. Nhưng khi việc kiểm tra thưa dần, tình trạng cũ quay trở lại, thậm chí tinh vi hơn.

Vì sao vi phạm kéo dài?

Chỉ trong 3 tháng cuối năm 2025, Phòng CSGT (PC08) Công an TP HCM đã lập biên bản gần 2.200 trường hợp xe kinh doanh vận tải hành khách vi phạm. Con số này cho thấy nỗ lực rất lớn của lực lượng chức năng, đồng thời cũng đặt ra câu hỏi: Vì sao xử lý nhiều năm, nhiều đợt, tình trạng xe khách vi phạm vẫn chưa dứt?

Từ thực tế có thể khẳng định vi phạm vẫn còn “đất sống” là vì lợi nhuận. Nhiều lỗi phổ biến như đón trả khách sai quy định, dừng đỗ không đúng nơi cho phép, chở hàng trong khoang hành khách… vẫn bị một bộ phận tài xế và nhà xe xem là “lỗi nhỏ”, chấp nhận được so với lợi ích mang lại. Khi tiền phạt chưa đủ răn đe, nguy cơ bị xử lý còn hạn chế, thì vi phạm vẫn được coi là một phần chi phí kinh doanh.

Một điều không thể phủ nhận là việc xử lý còn mang tính cao điểm, chưa tạo được sức ép thường trực, rõ nhất là sau mỗi đợt cao điểm, tình trạng vi phạm tái diễn. Điều này cho thấy việc kiểm soát chưa hình thành thói quen tuân thủ pháp luật đối với nhà xe và tài xế.

Đặc biệt, trách nhiệm của doanh nghiệp vận tải chưa được đặt đúng mức. Không ít trường hợp, khi xảy ra vi phạm, trách nhiệm được đẩy hoàn toàn cho tài xế. Áp lực doanh thu, giờ chạy, chuyến xe từ chính doanh nghiệp mới là nguyên nhân sâu xa khiến tài xế buộc phải “linh động”, thậm chí bất chấp quy định.

Trong khi đó, quản lý nhà nước ở một số khâu còn thiếu chặt chẽ. Nếu không có sự buông lỏng ở khâu quản lý địa bàn, tổ chức điểm đón trả khách, thì vi phạm khó có thể kéo dài dai dẳng như vậy.

Ngoài ra, thói quen đón xe dọc đường, xuống đâu cũng được vì tiện lợi đã góp phần nuôi dưỡng xe dù, bến cóc. Khi người dân chấp nhận rủi ro để đổi lấy sự nhanh gọn, thì nhà xe sẽ tìm mọi cách đáp ứng nhu cầu đó bởi có cầu thì ắt có cung.

Đồng bộ nhiều giải pháp

Muốn chấm dứt tình trạng xe khách vi phạm, không thể trông chờ vào các đợt ra quân ngắn hạn, mà cần một loạt giải pháp đồng bộ, căn cơ và đủ sức răn đe.

Theo chuyên gia giao thông Đỗ Văn Cầu, chế tài phải đủ mạnh để nhà xe không dám vi phạm. Cụ thể, với những doanh nghiệp, nhà xe vi phạm nhiều lần, dứt khoát tước giấy phép kinh doanh, đình chỉ tuyến hoạt động. Khi vi phạm đồng nghĩa với nguy cơ mất quyền kinh doanh, nhà xe sẽ buộc phải siết chặt quản lý nội bộ.

“Quy định lắp hộp đen, thiết bị giám sát hành trình xe khách đã được thực hiện, CSGT cần tăng cường trích xuất, kiên quyết xử lý vi phạm. Song song đó, trách nhiệm của doanh nghiệp vận tải phải được xác lập rõ ràng, không thể chỉ dừng ở các bản cam kết. Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm liên đới với hành vi vi phạm của tài xế” – ông Đỗ Văn Cầu nói.

Phân tích ở phía quản lý nhà nước, luật sư Đào Thị Bích Liên (Văn phòng Luật sư Hà Hải và Cộng sự) cho rằng cần quản từ gốc, không chỉ “chặn ngọn”. Quản lý vận tải hành khách phải được siết chặt từ khâu cấp phép, tổ chức tuyến, kiểm soát điểm bán vé, điểm đón trả khách. Trách nhiệm của bến xe, chính quyền địa phương, đơn vị quản lý địa bàn phải được quy định rõ ràng, tránh tình trạng “không ai chịu trách nhiệm”.

“Đặc biệt, giải pháp công nghệ cần được ứng dụng triệt để. Camera AI, dữ liệu từ hộp đen, thiết bị giám sát hành trình hoàn toàn có thể phát hiện các hành vi vi phạm như đón trả khách sai quy định, chạy quá tốc độ… Việc xử lý vi phạm bằng công nghệ sẽ tạo áp lực liên tục, giảm phụ thuộc vào lực lượng tuần tra trực tiếp”- luật sư Đào Thị Bích Liên nêu ý kiến.

Các chuyên gia cũng chung quan điểm việc xử phạt và tuyên truyền cho người dân cần song song tiến hành. Bởi người dân cũng là một phần của lời giải. Cần giải thích, tuyên truyền cho người dân hiểu rõ quy định pháp luật về giao thông. Khi có nhu cầu đi xe khách, người dân cần chủ động ra bến xe, mua vé đúng nơi quy định; không đón xe dọc đường, không chấp nhận sự tiện đâu đi đó. Khi người dân không tiếp tay, xe dù, bến cóc sẽ tự mất đất sống.