Kim chỉ nam cho các hoạt động thực tiễn trong kỷ nguyên mới

Phóng viên: Thưa ông, trong các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, vì sao Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc Đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong 40 năm qua ở Việt Nam được xác định là một nội dung đặc biệt quan trọng, và báo cáo này khác gì về ý nghĩa so các báo cáo tổng kết theo từng nhiệm kỳ trước đây?

Ông Nguyễn Đức Hà: Trong các văn kiện lớn trình Đại hội XIV của Đảng lần này có ba báo cáo lớn. Thứ nhất là Báo cáo chính trị. Thứ hai là Báo cáo tổng kết 40 năm Đổi mới. Thứ ba là Báo cáo tổng kết 15 năm thi hành Điều lệ Đảng và đề xuất bổ sung, sửa đổi Điều lệ Đảng. Ngoài ra còn một số báo cáo khác.

Trong ba báo cáo lớn trình Đại hội, có một báo cáo rất quan trọng là Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn qua 40 năm đổi mới. Báo cáo này có ý nghĩa quan trọng bởi vì 40 năm so với lịch sử thế giới hay lịch sử dân tộc thì rất ngắn, nhưng so với thời gian từ khi thành lập nước đến nay thì đó là một khoảng thời gian khá dài, đủ “độ chín” để chúng ta nhìn nhận, đánh giá và đúc kết ra những bài học kinh nghiệm thực tiễn quý báu.

Ý nghĩa quan trọng nhất là, trên cơ sở nhìn nhận lại, đánh giá lại thực tiễn công cuộc Đổi mới, chúng ta tổng kết thực tiễn để nâng lên thành lý luận. Tổng kết một năm đã cần rút kinh nghiệm, tổng kết một nhiệm kỳ càng cần rút kinh nghiệm, nhưng đây là tổng kết 40 năm, tương đương với 8 nhiệm kỳ Đại hội, nên giá trị tổng kết và những bài học kinh nghiệm rút ra khác hẳn và có giá trị hơn nhiều. Thực tiễn cho thấy, việc tổng kết 5 năm, 10 năm chưa chắc đã được đúc kết thành lý luận, nhưng việc tổng kết thực tiễn xuyên suốt 40 năm thì những bài học kinh nghiệm rút ra thì rất có giá trị để nâng lên thành lý luận, rồi chính lý luận đó lại quay lại soi đường, chỉ lối cho hành động thực tiễn, định hướng chỉ đạo hoạt động trong những năm tới.

Vì vậy, Đảng ta rất quan tâm tổng kết thực tiễn. Tôi lấy ví dụ: Từ Đại hội XI trở về trước, văn kiện Đại hội ghi: “Chú trọng nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn”. Nhưng từ Văn kiện Đại hội XII, Đảng ta nhấn mạnh tổng kết thực tiễn và đổi thực tiễn lên trước lý luận là: “Chú trọng tổng kết thực tiễn và nghiên cứu, phát triển lý luận”.

Chỉ đổi vị trí trong câu thôi đã thể hiện rõ quan điểm của Đảng ta là: Phải đặc biệt coi trọng thực tiễn, mọi chủ trương của Đảng phải xuất phát từ thực tiễn, tôn trọng thực tiễn, lấy thực tiễn làm tiêu chuẩn của chân lý và phải giải đáp, làm sáng tỏ những vấn đề thực tiễn đặt ra. Chính thông qua hoạt động thực tiễn, mới bộc lộ cả ưu, khuyết, vướng mắc, bất cập, khó khăn chưa lường hết. Do đó, nhiều vấn đề mới, khó, chưa có trong tiền lệ, Đảng ta phải chỉ đạo thực hiện thí điểm để thực tiễn kiểm nghiệm, sau đó, mới tổng kết rút kinh nghiệm và nếu tốt thì sẽ nhân ra diện rộng.

Phóng viên: Dự thảo văn kiện Đại hội Đảng XIV đã đúc kết 5 bài học kinh nghiệm qua 40 năm Đổi mới. Theo ông, điều gì làm nên chiều sâu và giá trị bền vững của những đúc kết này so việc tổng kết theo từng nhiệm kỳ hay giai đoạn ngắn hơn?

Ông Nguyễn Đức Hà: Quan điểm nhất quán của Đảng ta là “bám sát thực tiễn, tôn trọng thực tiễn, xuất phát từ thực tiễn và lấy thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý”. Trong Dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, Đảng ta đã rút ra 5 bài học kinh nghiệm qua 40 năm Đổi mới. Đây là những đúc kết thực tiễn quan trọng. Điểm cốt lõi xuyên suốt các bài học ấy chính là tinh thần yêu nước, sức mạnh đoàn kết dân tộc và quan điểm “dân là gốc” của Đảng ta. Đó chính là nền tảng, tạo nên những thành tựu to lớn của công cuộc đổi mới và cũng là bản lĩnh, niềm tin, động lực phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nhìn lại 40 năm trước, Đại hội VI của Đảng (năm 1986) là Đại hội khởi xướng sự nghiệp đổi mới, Đảng ta xác định phải đổi mới toàn diện nhưng trước hết phải đổi mới tư duy và mở đầu quan trọng nhất là đổi mới tư duy kinh tế. Suốt 40 năm qua, tinh thần đó luôn xuyên suốt.

Cũng tại Đại hội VI, Đảng đặt ra yêu cầu phải quán triệt và thực hiện nghiêm túc quan điểm “dân vi bản” – “dân là gốc” – một truyền thống mang tư tưởng lớn và tính nhân văn sâu sắc được kế thừa từ các bậc hiền nhân. Đến nay, sau 40 năm, những kinh nghiệm, đúc rút từ thực tế đã minh chứng và khẳng định quan điểm này là hoàn toàn đúng đắn.

Chúng ta biết rằng, trong giai đoạn 1986-1990, khi xuất hiện “mầm mống” và tiềm ẩn nguy cơ khủng hoảng của phong trào Cộng sản và công nhân quốc tế ở Liên Xô và một số nước Đông Âu. Trước tình hình đó, Đảng ta đã nhận thức rất rõ về việc “phải kiên định và không được phép xa rời chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh”. Chính vì thế, Đảng ta đã chủ động chuẩn bị để đến Đại hội VII (năm 1991), Đại hội thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta (Cương lĩnh 1991). Trong đó, nhấn mạnh phải kiên định chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đường lối đổi mới của Đảng và các nguyên tắc về xây dựng Đảng. Đến nay, trong Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, Đảng ta tiếp tục nhấn mạnh quan điểm này và đây cũng là bài học kinh nghiệm thứ nhất được rút ra qua 40 năm đổi mới.

Như vậy, việc tổng kết sâu sắc, có hệ thống 5 bài học kinh nghiệm qua 40 năm đổi mới sẽ cho chúng ta cái nhìn toàn cảnh và càng khẳng định quan điểm nhất quán trên của Đảng ta là hoàn toàn đúng đắn. Vì thế, những bài học này không chỉ là “hành trang”, mà còn là kim chỉ nam để chỉ đạo hoạt động thực tiễn trong kỷ nguyên mới.

Việc tổng kết sâu sắc, có hệ thống 5 bài học kinh nghiệm qua 40 năm đổi mới cho chúng ta cái nhìn toàn cảnh, khẳng định quan điểm nhất quán của Đảng ta là bám sát thực tiễn, lấy thực tiễn làm tiêu chuẩn của chân lý; những bài học ấy không chỉ là ‘hành trang’ được đúc rút từ lịch sử, mà còn là kim chỉ nam để soi đường, chỉ đạo hoạt động thực tiễn trong kỷ nguyên mới.

Ông Nguyễn Đức Hà
Nguyên Vụ trưởng Vụ Cơ sở Đảng, Ban Tổ chức Trung ương